Nhật Bản loay hoay thích ứng kỷ nguyên lạm phát

Trong khảo sát toàn quốc gần đây nhất về thói quen ăn uống của người dân do Chính phủ Nhật Bản tiến hành, người trưởng thành nước này đang ăn lượng rau ít nhất kể từ năm 2001, dù đây là quốc gia phát triển có thói quen ăn uống lành mạnh, nguyên nhân là lạm phát.

Đầu tháng 3/2025, giá của ba loại nguyên liệu chính của món lẩu Nhật, một món ăn truyền thống vào mùa đông, gồm rau cải thảo, tỏi tây và cà rốt, đã tăng lần lượt 227%, 167% và 140% so với mức bình quân trong dài hạn. Chỉ số Engel đo tỷ lệ chi phí thực phẩm trong chi tiêu của các hộ gia đình hiện ở mức cao nhất trong vòng 43 năm trở lại đây.

Các hộ gia đình Nhật cắt giảm rau trong bữa ăn gia đình trong bối cảnh đất nước đang trải qua sự dịch chuyển kinh tế lớn nhất trong hơn ba thập kỷ. Đó là “sự bình thường hóa” sau một thời gian dài giá cả ở mức thấp và tăng trưởng trì trệ.

Trong khi nhiều quốc gia chật vật để giảm lạm phát, thì ở Nhật, sự trở lại của lạm phát lại là điều được khuyến khích, ít nhất bởi ngân hàng trung ương.

Tháng 3/2024, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chấm dứt chính sách lãi suất âm sau 8 năm áp dụng và từ đó đến nay đã có tổng cộng 3 lần tăng lãi suất. Cơ quan này gần đây phát tín hiệu sẽ đẩy lãi suất từ mức 0,5% hiện tại lên mức cao khó tin là 1%. Việc này nhằm thúc đẩy một chu kỳ tăng giá cả và tiền lương suôn sẻ, từ đó kích cầu và tạo ra tăng trưởng vừa phải, ổn định.

Bất chấp những tín hiệu tích cực, việc tăng lãi suất khiến nhiều người dân và doanh nghiệp gặp khó khăn. Đợt tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm vào tháng 7/2024 đã khiến thị trường chứng khoán Nhật Bản lao dốc kỷ lục. Các đợt tăng lãi suất đang tạo ra kiểu áp lực “lạ lẫm” với mọi thành phần của nền kinh tế.

Dù lạm phát cơ bản ở Nhật Bản (chưa tính giá thực phẩm tươi và năng lượng) đang ở mức vừa phải, 2,5% trong tháng 1/2025, mức tăng giá thực phẩm khiến người tiêu dùng cho rằng lạm phát thực tế cao hơn. 

Dù tiền lương tại Nhật đang tăng với tốc độ gần kỷ lục nhưng vẫn không theo kịp đà tăng giá cả tiêu dùng, gây áp lực lớn với doanh nghiệp. Với người tiêu dùng, giá cả tăng khiến họ không muốn chi tiêu và phải chật vật để thích nghi.

“Khi mua sắm thực phẩm, tôi thấy rằng mọi thứ đều đắt hơn một chút. Vài năm trước, các cửa hàng và công ty thực phẩm thường phải xin lỗi khi tăng giá. Giờ đây, họ không làm vậy nữa, mà cứ thế tăng giá thôi”, Ritsuko Ikeda, một khách hàng đang mua rau tại quận Sangenjaya ở Tokyo, chia sẻ với tờ báo Financial Times.

Theo bà Naomi Fink, chiến lược gia trưởng toàn cầu của công ty đầu tư Nikko Asset Management, với nhiều người Nhật, thực tế này khá đáng lo ngại. “Trải nghiệm suốt nhiều năm rất quan trọng. Đột nhiên mọi kỳ vọng đều bị phá vỡ. Mọi người đang bị sốc. Kể cả khi lạm phát chỉ 2%, đây là một cú sốc với các hộ gia đình Nhật”, bà Naomi Fink nhận xét.

Sự thay đổi lớn ở Nhật diễn ra đúng lúc nền kinh tế trong nước và thế giới đối mặt nhiều áp lực. Căng thẳng địa chính trị đã đẩy giá năng lượng và thực phẩm lên cao, trong khi đây là hai mặt hàng Nhật Bản nhập khẩu nhiều. Đồng Yên đã suy yếu trong suốt một thời gian dài. Bên cạnh đó, dân số giảm đang khiến nhiều doanh nghiệp phải tính kỹ về nguồn cung lao động trong dài hạn.

Chưa hết, cuộc chiến thuế quan của Tổng tống Mỹ Donald Trump càng làm tăng thêm bất ổn. Các hộ gia đình, doanh nghiệp và thị trường tài chính Nhật đang đổ dồn quan tâm vào cuộc họp chính sách của BOJ tuần tới, xem liệu cơ quan này có tiếp tục tăng lãi suất hay không.

“Những thay đổi hiện đại đúng là mang tính lịch sử và đây có thể là một trong những giai đoạn quan trọng nhất trong lịch sử kinh tế Nhật. Nhưng tình hình rất khó lường", ông Masazumi Wakatabe, cựu phó thống đốc BOJ và hiện đang làm việc tại Đại học Waseda, nhận xét.