Vốn chủ sở hữu Quỹ đầu tư quốc gia được dự kiến khoảng 133.000 tỷ đồng, tương đương 5 tỷ USD, với giá trị thị trường danh mục khoảng 15 tỷ USD. Đến năm 2030, vốn chủ sở hữu được đặt mục tiêu đạt khoảng 330.000 tỷ đồng, tương đương 13 tỷ USD, với giá trị thị trường danh mục khoảng 39 tỷ USD.

Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) vừa công bố  Đề án tái cơ cấu toàn diện Tổng công ty đầu tư và kinh doanh Vốn Nhà nước theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới thành lập quỹ đầu tư quốc gia.

SCIC cho biết thời gian qua đã tiếp nhận 1.086 doanh nghiệp với tổng vốn nhà nước 34.328 tỷ đồng, trong đó có 14.665 tỷ đồng đầu tư vào Vietnam Airlines. SCIC đã thoái vốn tại 1.070 doanh nghiệp, thu về gần 56.000 tỷ đồng. Tổng vốn đầu tư đạt 58.402 tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế lũy kế 114.623 tỷ đồng; nộp ngân sách nhà nước 108.683 tỷ đồng và ROE bình quân đạt 13,2%/năm.

Mặc dù vậy, SCIC vẫn còn nhiều tồn tại hạn chế như quy mô đầu tư để thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Nhà nước vẫn còn nhỏ. Chức năng đầu tư chưa được tập trung triển khai cân đối với chức năng tiếp nhận, quản trị và thoái vốn;

SCIC chưa thực hiện đầy đủ vai trò dẫn dắt vốn mồi và tham gia các dự án quy mô lớn, nhất là trong các lĩnh vực hạ tầng, công nghệ và năng lượng. Nguồn lực khả dụng cho đầu tư được nêu ở mức 17.000 tỷ đồng, trong khi cơ chế pháp lý, tổ chức bộ máy và quản trị rủi ro chưa phù hợp với một định chế đầu tư quốc gia.

"Do đó, cần tái cơ cấu toàn diện SCIC thành một Quỹ Đầu tư quốc gia có quy mô lớn hơn, cơ chế đặc thù hơn, khả năng huy động vốn mạnh hơn, quản trị theo thông lệ quốc tế và đánh giá hiệu quả dựa trên toàn bộ danh mục đầu tư trong trung và dài hạn", đề án nhấn mạnh.

QUỸ ĐẦU TƯ QUỐC GIA VỐN CHỦ SỞ HỮU 133.000 TỶ ĐỒNG

Theo cơ sở lý luận trong đề án, Quỹ Đầu tư quốc gia là một định chế tài chính nhà nước vận hành dưới hình thức nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, với năm đặc tính nổi bật gồm sở hữu nhà nước, tầm nhìn dài hạn, quy mô vốn lớn, tách biệt với chính sách tiền tệ và hướng tới các mục tiêu vĩ mô đa chiều. 

Mục tiêu Quỹ là định chế đầu tư chuyên nghiệp của quốc gia, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực then chốt, chiến lược. Đến năm 2030 là định chế đầu tư nhà nước lớn nhất Việt Nam, đến năm 2035 ngang tầm các quỹ lớn trong khu vực. Phấn đấu tăng trưởng tài sản bình quân 5 năm cao hơn lãi suất tiền gửi; huy động vốn hợp tác ít nhất gấp 3 lần vốn của Quỹ; xếp hạng tín nhiệm cao nhất Việt Nam.

Quỹ sẽ là định chế đầu tư quốc gia duy nhất ở Việt Nam thực hiện 03 nhiệm vụ: Quản trị, gia tăng giá trị vốn nhà nước tại doanh nghiệp; Huy động vốn trong và ngoài nước cho đầu tư quốc gia; Đầu tư phát triển doanh nghiệp quy mô lớn, ngành/lĩnh vực công nghệ chiến lược, hỗ trợ Doanh nghiệp Nhà nước đầu tư ra nước ngoài, thực hiện M&A để tiếp cận công nghệ. 

Về mô hình tổ chức và quản trị, đề án dự kiến Quỹ là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, thuộc Chính phủ trực tiếp quản lý. Quỹ không tổ chức Hội đồng thành viên mà có Chủ tịch Quỹ chuyên trách và Tổng Giám đốc/Ban Điều hành.

Chủ tịch Quỹ được đề xuất có địa vị pháp lý tương đương Bộ trưởng, được trao quyền quyết định toàn diện và chịu trách nhiệm về tài sản được giao. Nhà nước chỉ giao định hướng và mục tiêu chung, không can thiệp vào hoạt động của Quỹ; Quỹ tự quyết về tăng vốn, tái cơ cấu doanh nghiệp, đầu tư, tổ chức bộ máy, nhân sự và cơ chế lương thưởng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của đề án là quy mô vốn. Khi thành lập, vốn chủ sở hữu Quỹ dự kiến khoảng 133.000 tỷ đồng, tương đương 5 tỷ USD, với giá trị thị trường danh mục khoảng 15 tỷ USD. Nguồn vốn này được hình thành trên cơ sở tiếp nhận vốn nhà nước tại 163 doanh nghiệp, khoảng 53.633 tỷ đồng.

Đến năm 2030, vốn chủ sở hữu được đặt mục tiêu đạt khoảng 330.000 tỷ đồng, tương đương 13 tỷ USD, với giá trị thị trường danh mục khoảng 39 tỷ USD. Mức này được xây dựng trên cơ sở chuyển giao tiếp 10 doanh nghiệp, tổ chức kinh tế quy mô lớn với tổng giá trị khoảng 137.333 tỷ đồng.

Danh mục đầu tư sẽ được phân thành ba nhóm gồm nhóm nắm giữ - củng cố, nhóm cơ cấu lại và nhóm chuyển nhượng vốn.

Trong giai đoạn 2026-2030, dự kiến giữ lại toàn bộ lợi nhuận sau thuế, bổ sung nguồn thu từ thoái vốn, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và thí điểm khai thác vốn từ tài sản kết cấu hạ tầng. Sau năm 2030, Quỹ sẽ tiếp tục được bổ sung một phần cổ tức của phần vốn nhà nước, toàn bộ nguồn thu thoái vốn, tiếp tục tiếp nhận các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn còn lại và mở rộng tài sản công giao Quỹ khai thác.

VSIF dự kiến tổ chức đầu tư qua hai kênh. Kênh thứ nhất là đầu tư hiện hữu vào các doanh nghiệp lớn, hiệu quả và có tiềm năng trong danh mục. Kênh thứ hai là đầu tư mới thông qua việc thành lập các quỹ hoặc nền tảng đầu tư chuyên ngành theo mô hình “Fund of funds”.

Về cơ cấu, danh mục đầu tư giai đoạn 2026-2030 được chia thành bốn trụ cột. Hạ tầng chiến lược chiếm khoảng 45%, gồm giao thông, năng lượng, hạ tầng số và trung tâm dữ liệu. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chiếm khoảng 15%. Các lĩnh vực có hiệu quả tài chính khác chiếm khoảng 30%. Phần danh mục nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao sẽ được hạch toán và đánh giá riêng.

KIẾN NGHỊ THỰC HIỆN NGAY TRONG QUÝ 3/2026

Đề án đặt mục tiêu mỗi đồng vốn VSIF trực tiếp đầu tư có thể thu hút thêm 3-4 đồng vốn từ nhà đầu tư tư nhân, các tổ chức tài chính và đối tác quốc tế. Qua đó, Quỹ được kỳ vọng góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, mở rộng cơ sở thu ngân sách dài hạn và tạo sự cộng hưởng với Trung tâm Tài chính quốc tế.

SCIC nhấn mạnh: Việc thành lập Quỹ sẽ tạo bước chuyển căn bản trong quản lý và đầu tư vốn nhà nước, đồng thời cung ứng vốn mồi cho nền kinh tế. Quỹ dự kiến là công cụ để Chính phủ điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô và về dài hạn từng bước trở thành quỹ dự trữ tài chính và đầu tư liên thế hệ của đất nước.

Để triển khai, SCIC kiến nghị Chính phủ trong quý III/2026 ban hành Nghị quyết thông qua Đề án thành lập Quỹ Đầu tư quốc gia, phê duyệt danh mục 163 doanh nghiệp có vốn nhà nước, khoảng 53 nghìn tỷ đồng, chuyển giao ngay về SCIC/Quỹ trong năm 2026 và lộ trình chuyển giao đến năm 2030. Giao các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương thực hiện

Đề án cũng kiến nghị cho phép giữ lại toàn bộ lợi nhuận sau thuế còn lại của SCIC/VSIF để tăng vốn điều lệ, đồng thời giao Bộ Tài chính trình Chính phủ để trình Quốc hội ban hành Nghị quyết về cơ chế đặc thù của Quỹ tại kỳ họp tháng 5/2027.

Trên cơ sở Nghị quyết của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ được đề xuất ban hành Quyết định thành lập Quỹ Đầu tư quốc gia. Quốc hội sẽ xem xét ban hành Nghị quyết riêng về một số cơ chế đặc thù đối với Quỹ, trong khi Bộ Tài chính xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định riêng về cơ chế hoạt động và cơ chế tài chính đặc thù.