Các giải pháp tập trung thúc đẩy chào bán chứng khoán ra công chúng gắn với niêm yết, tạo điều kiện để các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có tiềm lực tài chính và quản trị tốt tham gia thị trường.

Tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” do báo Tuổi Trẻ tổ chức chiều 21/10, bà Lê Thị Việt Nga, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút nguồn vốn trung và dài hạn, còn hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) là một cấu phần quan trọng của thị trường.

BỐN ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH CỦA THỊ TRƯỜNG 

Số liệu về giá trị huy động vốn qua thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ liên tục tăng qua các năm.

Cụ thể, giá trị huy động vốn đạt khoảng 413.000 tỷ đồng trong năm 2023, tăng lên 550.000 tỷ đồng năm 2024 và 764.000 tỷ đồng năm 2025. Trong 9 tháng đầu năm 2026, con số này đạt 564.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, hoạt động IPO có sự thay đổi đáng kể về quy mô huy động vốn. Trong giai đoạn 2021–2024, có 16 doanh nghiệp thực hiện IPO, với tổng giá trị huy động đạt 6.500 tỷ đồng. Trong khi đó, chỉ tính từ cuối năm 2025 đến nay, thị trường đã có 10 doanh nghiệp thực hiện IPO, với tổng giá trị huy động lên tới 60.900 tỷ đồng, cao gấp hơn 9 lần tổng giá trị của cả giai đoạn 4 năm trước đó.

Trong số 10 doanh nghiệp này, 7 doanh nghiệp đã niêm yết, còn 3 doanh nghiệp đang hoàn tất thủ tục niêm yết.

Cùng với việc sửa đổi quy định pháp luật chứng khoán nhằm tạo điều kiện gắn IPO với niêm yết, thời gian đưa cổ phiếu lên niêm yết đã được rút ngắn đáng kể, từ 90 ngày xuống còn 30 ngày.

Việc gắn IPO với niêm yết không chỉ góp phần bổ sung nguồn cung hàng hóa có chất lượng cho thị trường, mở rộng quy mô thị trường mà còn nâng cao khả năng huy động vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp thông qua thị trường chứng khoán.

Thời gian qua, Chính phủ, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát triển thị trường, từ hoàn thiện thể chế, pháp luật, cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ khó khăn, phát triển cung – cầu đến tăng cường kỷ cương, kỷ luật thị trường.

Trong thời gian tới, một trong những định hướng trọng tâm là phát triển thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vốn cho mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Theo đó, thị trường sẽ tập trung vào bốn định hướng chính.

Thứ nhất, phát triển thị trường chứng khoán ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, thúc đẩy hoạt động chào bán cổ phiếu và trái phiếu ra công chúng gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Thứ ba, phát triển đa dạng các sản phẩm tài chính, đáp ứng nhu cầu huy động vốn trung và dài hạn của nền kinh tế, đồng thời phù hợp với khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư tổ chức.

Thứ tư, thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư dài hạn, đặc biệt từ các quỹ đầu tư và tổ chức trong nước, ngoài nước.

6 NHÓM GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG 

Để hiện thực hóa những định hướng này, Chính phủ, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang triển khai sáu nhóm giải pháp chủ yếu.

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và pháp luật, cải thiện môi trường kinh doanh. Các văn bản quy phạm pháp luật sẽ được rà soát nhằm bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đối với dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.

Hai là, tháo gỡ các vướng mắc theo khuyến nghị của tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư toàn cầu. Mục tiêu là tăng độ mở của thị trường, phù hợp với các thông lệ tốt. Theo lộ trình, mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) sẽ được triển khai vào đầu năm 2027. Cơ quan quản lý cũng rà soát, hoàn thiện các quy định về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, trong đó xem xét giảm tỷ lệ hạn chế đối với những ngành nghề không thuộc lĩnh vực trọng yếu như an ninh, quốc phòng.

Ba là, đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường. Các giải pháp tập trung thúc đẩy chào bán chứng khoán ra công chúng gắn với niêm yết, tạo điều kiện để các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có tiềm lực tài chính và quản trị tốt tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sẽ đa dạng hóa các chỉ số, phát triển thêm chỉ số cơ sở cho thị trường chứng khoán phái sinh thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế, đơn vị cung cấp chỉ số và quỹ đầu tư trong, ngoài nước.

Bốn là, phát triển cơ cấu nhà đầu tư. Bộ Tài chính tiếp tục triển khai đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ, đồng thời tăng cường đào tạo, phổ biến kiến thức và truyền thông về chứng khoán, thị trường chứng khoán cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại. Hạ tầng giao dịch và thanh toán chứng khoán sẽ tiếp tục được hiện đại hóa. Cơ quan quản lý cũng nghiên cứu bổ sung các cơ chế lệnh giao dịch mới phù hợp với tình hình thị trường, đồng thời triển khai mô hình CCP theo đúng lộ trình vào đầu năm 2027.

Sáu là, tăng cường giám sát, kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm vi phạm. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và công bằng, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư và nâng cao chất lượng hoạt động của thị trường.

MINH BẠCH LÀ YÊU CẦU BẮT BUỘC CỦA DOANH NGHIỆP

Về phía doanh nghiệp, theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả của nền kinh tế, bên cạnh cơ sở pháp lý, hạ tầng và nền tảng thị trường, yếu tố nội tại của doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng.

Trước hết, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quản trị theo thông lệ quốc tế, từng bước áp dụng các nguyên tắc quản trị hiện đại, nâng cao vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập, tăng cường kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là điều kiện quan trọng để xây dựng niềm tin với nhà đầu tư.

Thứ hai, doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch và chất lượng công bố thông tin. Minh bạch không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc theo quy định pháp luật. Doanh nghiệp phải công bố đầy đủ, kịp thời và chính xác thông tin về hoạt động, tình hình tài chính, các yếu tố phi tài chính và phát triển bền vững theo tiêu chí ESG.

Thứ ba, doanh nghiệp cần củng cố năng lực tài chính và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn. Việc duy trì cơ cấu tài chính lành mạnh, kiểm soát đòn bẩy và xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng, khả thi là cơ sở để tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý.

Thứ tư, doanh nghiệp cần chủ động tham gia thị trường vốn, chuyển từ tư duy tiếp cận vốn thụ động sang chủ động huy động vốn, coi thị trường chứng khoán là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Thông qua huy động vốn trên thị trường chứng khoán, doanh nghiệp không chỉ có thêm nguồn lực tài chính mà còn có cơ hội nâng cấp toàn diện về quản trị công ty, uy tín và năng lực kinh doanh, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.