Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thành lập Lực lượng Siêu trí tuệ (Super Intelligence Force), do Jay Clayton đứng đầu, nhằm điều phối nỗ lực của chính phủ để duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời đánh giá các rủi ro an ninh và tác động của công nghệ này...

Động thái diễn ra trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về an ninh mạng, quyền tự do dân sự và nguy cơ công nghệ bị lạm dụng. Tuy nhiên, kế hoạch cũng làm dấy lên tranh luận về cách thức quản lý AI, đặc biệt khi chính quyền ông Trump tuyên bố không muốn các quy định quá chặt chẽ cản trở đổi mới sáng tạo.

LỰC LƯỢNG MỚI CÓ PHẠM VI HOẠT ĐỘNG RỘNG

Theo DW (Deutsche Welle), đài phát thanh và truyền hình quốc tế của Đức, Tổng thống Donald Trump mô tả trí tuệ nhân tạo là công nghệ có sức ảnh hưởng “lớn hơn cả Cách mạng Công nghiệp và Internet” khi công bố thành lập Lực lượng Siêu trí tuệ. Tên gọi này gắn với định hướng mà ông Trump thúc đẩy từ tháng 9, trong đó đề xuất sử dụng thuật ngữ “Siêu trí tuệ” (Super Intelligence - SI) thay cho “Trí tuệ nhân tạo” (Artificial Intelligence - AI).

Lực lượng mới được thành lập sau cuộc gặp giữa ông Trump và các lãnh đạo doanh nghiệp AI hàng đầu vào cuối tháng 9, trong bối cảnh chính quyền Mỹ chịu sức ép ngày càng tăng từ giới doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách về việc kiểm soát những rủi ro của công nghệ này.

Theo Tổng thống Trump, nhiệm vụ của lực lượng đặc nhiệm là điều phối các nỗ lực của chính phủ nhằm bảo đảm Mỹ tiếp tục dẫn đầu thế giới về siêu trí tuệ, đồng thời bảo vệ lợi ích và cải thiện đời sống người dân Mỹ.

Nhà Trắng chưa công bố thông tin chính thức về toàn bộ cơ cấu và hoạt động của lực lượng. Tuy nhiên, theo các bản tin của The Wall Street Journal và Politico dẫn nội dung một bản điều lệ được cho là của nhóm, phạm vi hoạt động dự kiến khá rộng, bao gồm an ninh sinh học, an ninh mạng và các mối đe dọa đối với nguồn cung cấp nước.

Lực lượng này sẽ phối hợp với nhiều cơ quan liên bang, trong đó có Lầu Năm Góc, Bộ Tư pháp, Bộ An ninh Nội địa và Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), để xây dựng các khuyến nghị về luật pháp và cơ chế ứng phó với những rủi ro phát sinh từ AI.

Một nội dung đáng chú ý là khả năng yêu cầu các phòng thí nghiệm AI thông báo cho chính phủ về những sự cố an ninh, các cuộc tấn công mạng và việc vượt qua cơ chế bảo vệ của mô hình AI, thường được gọi là “jailbreak”. Nhóm cũng sẽ xem xét khả năng thiết lập hệ thống cảnh báo tự động đối với những sự cố này.

Theo bản điều lệ được truyền thông dẫn lại, dù các phòng thí nghiệm phải chịu trách nhiệm về những rủi ro và cơ hội do mô hình AI của họ tạo ra, chính phủ liên bang vẫn có trách nhiệm nhận diện, đánh giá những thay đổi công nghệ và thực thi pháp luật nhằm bảo vệ các nguyên tắc nền tảng của nước Mỹ.

Ngoài an ninh, phạm vi xem xét còn bao gồm dịch vụ tài chính, hạ tầng năng lượng, giao thông vận tải, nông nghiệp và dịch vụ ứng phó khẩn cấp. Đây đều là những lĩnh vực có thể chịu ảnh hưởng đáng kể khi AI được triển khai ngày càng sâu rộng.

Lực lượng đặc nhiệm dự kiến có 120 ngày để trình báo cáo đánh giá rủi ro AI lên Tổng thống Trump. Báo cáo sẽ tập trung vào các nguy cơ đối với quyền tự do dân sự, an ninh mạng, việc xây dựng tiêu chuẩn cho các mô hình tiên tiến và những tác động có thể phát sinh từ tình trạng quản lý quá mức.

AI CỦA MỸ SẼ ĐƯỢC ĐIỀU PHỐI NHƯ THẾ NÀO?

Jay Clayton, người được Tổng thống Trump bổ nhiệm làm cố vấn phụ trách AI của Nhà Trắng vào đầu tháng 10, sẽ giữ vai trò chủ tịch lực lượng đặc nhiệm.

Ông Clayton từng đứng đầu Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump. Theo The Wall Street Journal, ông kỳ vọng các cơ chế quản lý AI sẽ được xây dựng thông qua đối thoại, đồng thời đề cập đến kinh nghiệm phát triển các mô hình đánh giá rủi ro trong lĩnh vực tài chính của SEC và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Theo bản điều lệ được truyền thông đưa tin, lực lượng còn có ba phó chủ tịch, gồm ông Andrew Ferguson, Chủ tịch FTC; ông Emil Michael, Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách nghiên cứu và kỹ thuật; và ông Scott Kupor, Giám đốc Văn phòng Quản lý Nhân sự Mỹ.

Ông Ferguson dự kiến phụ trách các vấn đề liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng và các nhóm vận động vì lợi ích công cộng. Việc ông tham gia lực lượng diễn ra trong bối cảnh FTC đang điều tra OpenAI, Anthropic và METR liên quan đến các tác nhân AI có khả năng hoạt động ngoài dự kiến và theo đuổi những mục tiêu tiềm ẩn nguy cơ gây hại.

Trong khi đó, ông Emil Michael sẽ điều phối hoạt động hợp tác với các doanh nghiệp AI. Ông từng là chuyên gia tư vấn công nghệ và tham gia hội đồng cố vấn của Perplexity AI. Ông Scott Kupor chịu trách nhiệm phối hợp với các đơn vị cung cấp hạ tầng trọng yếu và những bên liên quan khác trong ngành.

Ngoài nhóm lãnh đạo trên, lực lượng đặc nhiệm còn có sự tham gia của một số thành viên chủ chốt trong chính quyền Mỹ, bao gồm Phó Tổng thống JD Vance và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth.

David Sacks, cựu cố vấn phụ trách AI của Nhà Trắng, cùng Condoleezza Rice, cựu Ngoại trưởng Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, cũng được liệt kê là các thành viên bên ngoài trong bản điều lệ được truyền thông dẫn lại.

Lực lượng sẽ báo cáo kết quả và các khuyến nghị lên Tổng thống Trump cùng Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles.

Đáng chú ý, ông Trump chủ trương tránh để các quy định quản lý làm chậm tiến trình phát triển AI. Theo bản điều lệ được đưa tin, lực lượng đặc nhiệm sẽ tìm cách ngăn chặn tình trạng quản lý quá mức cũng như nguy cơ các nhóm lợi ích chi phối quá trình xây dựng và thực thi quy định.

Tuy nhiên, việc cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới và yêu cầu bảo đảm an toàn vẫn là một thách thức lớn. Các quy định quá lỏng lẻo có thể khiến những rủi ro về an ninh và quyền lợi người dân khó được kiểm soát, trong khi các yêu cầu quá chặt chẽ có thể làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến tốc độ phát triển công nghệ.

TRANH LUẬN VỀ HIỆU QUẢ VÀ ĐỘNG CƠ THÀNH LẬP

Việc thành lập Lực lượng Siêu trí tuệ chưa nhận được sự đồng thuận hoàn toàn trong giới chính trị Mỹ.

Theo Politico, một số nghị sĩ chủ chốt của Đảng Cộng hòa chưa được thông báo về kế hoạch trước khi Tổng thống Trump công bố sáng kiến. Động thái này diễn ra trong lúc các thượng nghị sĩ hàng đầu của đảng đang chuẩn bị những đề xuất lập pháp nhằm giảm thiểu rủi ro do AI gây ra.

Ở phía Đảng Dân chủ, nghị sĩ Hạ viện Lori Trahan cho rằng việc công bố thành lập một lực lượng đặc nhiệm chưa đồng nghĩa với việc Mỹ đã có chiến lược dài hạn và cơ chế pháp lý đủ vững chắc để quản lý AI.

Trả lời CNN, bà Trahan nhận định sáng kiến của ông Trump chưa cho thấy cách thức triển khai thông qua sự cho phép của Quốc hội và có thể chỉ là một biện pháp trì hoãn. Bà nhấn mạnh Mỹ cần ban hành luật và thiết lập các cơ chế bảo vệ đối với những phòng thí nghiệm phát triển các mô hình AI tiên tiến.

Nghị sĩ Đảng Dân chủ Josh Gottheimer cũng bày tỏ hoài nghi về mục đích của sáng kiến. Ông cho rằng nếu chính quyền thực sự nhận thức được những rủi ro của AI và đưa ra các biện pháp cụ thể để bảo vệ nước Mỹ, đây sẽ là một bước đi tích cực. Ngược lại, nếu lực lượng chỉ nhằm chuyển hướng sự chú ý của dư luận hoặc bảo vệ các khoản đầu tư của gia đình Tổng thống, sáng kiến sẽ gây ra những quan ngại nghiêm trọng.

Những phản ứng trái chiều cho thấy bài toán quản lý AI tại Mỹ không chỉ nằm ở việc xây dựng cơ chế giám sát công nghệ, mà còn liên quan đến vai trò của Quốc hội, trách nhiệm của doanh nghiệp và mức độ can thiệp của chính phủ.

Với thời hạn 120 ngày để hoàn thành báo cáo, Lực lượng Siêu trí tuệ sẽ phải xác định những rủi ro cần ưu tiên xử lý, đồng thời đề xuất cách thức phối hợp giữa các cơ quan liên bang và khu vực tư nhân. Kết quả của quá trình này có thể góp phần định hình cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với AI trong giai đoạn tới, giữa hai mục tiêu duy trì lợi thế công nghệ và bảo đảm an toàn cho xã hội.