Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm bền vững

Hội thảo tham vấn về Dự thảo Kế hoạch chi tiết triển khai “Kế hoạch Hành động Quốc gia chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm minh bạch, trách nhiệm và bền vững ở Việt Nam đến năm 2030” diễn ra ngày 24/6/2025, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và các bên liên quan tổ chức là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các cam kết quốc gia trong nỗ lực xây dựng hệ thống nông lương công bằng, chống chịu và thân thiện với môi trường.

Sự kiện đã thu hút hơn 100 đại biểu từ các Bộ, ngành, địa phương, Đại sứ quán, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, viện nghiên cứu, trường đại học, khối doanh nghiệp và hiệp hội trong và ngoài nước, cùng các chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển bền vững.

ĐÁP ỨNG THÁCH THỨC CHƯA TỪNG CÓ

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh: Việt Nam và thế giới đang phải đối mặt với các thách thức nghiêm trọng và chưa từng có tiền lệ như biến đổi khí hậu khốc liệt, suy giảm đa dạng sinh học, đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu do xung đột địa chính trị, cùng với sự nổi lên của chủ nghĩa bảo hộ. Những khủng hoảng này đe dọa an ninh lương thực toàn cầu và làm trầm trọng thêm bất bình đẳng giữa các quốc gia.

Đáng chú ý, những nhóm yếu thế như nông dân nghèo, người tiêu dùng thu nhập thấp và các hệ sinh thái tự nhiên đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. “Chúng ta không thể giải quyết khủng hoảng khí hậu nếu bỏ quên người nông dân quy mô nhỏ và các nhóm dễ tổn thương. Không thể kỳ vọng những quốc gia có thu nhập thấp bảo vệ môi trường nếu không có chia sẻ công bằng về trách nhiệm và lợi ích toàn cầu”, ông Tuấn nói.

Ngành nông nghiệp nước ta đang phải đối diện với hàng loạt thách thức, như phần lớn là nông hộ quy mô nhỏ, tài nguyên thiên nhiên suy kiệt, tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, biến động thị trường liên tục và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu thay đổi. Nông dân sản xuất nhỏ ít tiếp cận được công nghệ, thông tin thị trường và thường chỉ tham gia vào khâu cung cấp nguyên liệu thô.

Theo ông Tuấn, nông nghiệp Việt Nam đóng vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh lương thực, ổn định xã hội và sinh kế cho hơn 60% dân số, đồng thời đóng góp khoảng 12% GDP quốc gia (theo số liệu năm 2024). Từ một quốc gia từng đối mặt với khủng hoảng lương thực, Việt Nam hiện là một trong những nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

Ông Tuấn cũng nhắc lại lời kêu gọi của Tổng Thư ký Liên hợp quốc tại Hội nghị Thượng đỉnh Hệ thống lương thực toàn cầu (UNFSS) năm 2021, trong đó nêu bật vai trò trung tâm của hệ thống lương thực, thực phẩm đối với việc đạt được tất cả 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs).

KHẲNG ĐỊNH CAM KẾT QUỐC TẾ

Để giải quyết những thách thức trên, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho hay Chính phủ Việt Nam đã đề ra hàng loạt chiến lược và chương trình hành động hướng tới một nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững. Cụ thể là Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050; Kế hoạch hành động quốc gia chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm minh bạch, trách nhiệm và bền vững đến 2030; Đề án phát triển khoa học, công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến 2030; và gần đây nhất là Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Tháng 10/2024, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chủ trì ký kết Thỏa thuận Đối tác chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm tại Việt Nam, quy tụ 47 đối tác trong và ngoài nước. Đặc biệt, từ tháng 3/2025, hai Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Tài nguyên và Môi trường đã hợp nhất thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường – cơ quan đầu mối quốc gia phụ trách chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm.

Cùng với sự hỗ trợ từ các tổ chức như FAO, UNDP, IFAD, CIAT, CIRAD và Chính phủ Ireland, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai nhiều hoạt động như xây dựng bộ chỉ số giám sát kế hoạch, thí điểm chuyển đổi tại Sơn La và Đồng Tháp, xây dựng tài liệu tập huấn về hệ thống lương thực, thực phẩm và tổng hợp 100 mô hình nông nghiệp sinh thái theo vùng. Dự kiến, Việt Nam có một báo cáo tổng kết sẽ được công bố vào tháng 7/2025 tại Hội nghị toàn cầu lần thứ hai về Hệ thống Lương thực – Thực phẩm (UNFSS 4) tổ chức tại Ethiopia.

Tại hội thảo, ông Patrick Haverman – Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP Việt Nam nhấn mạnh rằng Kế hoạch triển khai chi tiết (PIP) không đơn thuần là văn bản hành chính, mà là lộ trình cụ thể để hiện thực hóa tầm nhìn chuyển đổi hệ thống lương thực, phù hợp với bối cảnh Việt Nam, xác định rõ trách nhiệm, ưu tiên, cơ chế huy động đầu tư, đặc biệt từ khu vực tư nhân.

Ông Haverman chia sẻ rằng những thách thức này càng nghiêm trọng hơn, bởi biến đổi khí hậu và xung đột toàn cầu ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và gia tăng tính dễ tổn thương. Do đó, Việt Nam cần những thay đổi mang tính hệ thống để xây dựng một hệ thống lương thực chống chịu và công bằng. Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ tại nhiều diễn đàn quốc tế như UNFSS 2021, COP26 và COP28, trong đó khẳng định mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và lồng ghép hệ thống lương thực vào kế hoạch khí hậu quốc gia (NDC 3.0).

Tại hội thảo lần này, các đại biểu đã góp ý cho dự thảo Kế hoạch chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm giai đoạn 2026-2030, chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia và cùng tham gia thảo luận nhóm kỹ thuật về các chủ đề: thể chế – chính sách, nông nghiệp sinh thái, dinh dưỡng và thực phẩm địa phương, giảm thất thoát – lãng phí, phân phối và tiêu dùng bền vững.

Sự kiện là bước đi thiết thực nhằm cụ thể hóa các cam kết của Việt Nam trong thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm đến năm 2030. Qua đó, Việt Nam kỳ vọng xây dựng một hệ thống nông lương minh bạch, trách nhiệm, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển, bảo đảm an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và góp phần thực hiện hiệu quả 17 Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.