Điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt với bia rượu cần xem xét thận trọng, toàn diện

Tiếp tục hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ 7, ngày 26/3, các đại biểu thảo luận về dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi).

Tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận về dự án luật này. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến thảo luận của các đại biểu, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã phối hợp với Cơ quan soạn thảo (Bộ Tài chính) và các cơ quan liên quan để nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội  xem xét, cho ý kiến về một số nội dung liên quan đến định hướng giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật tại phiên họp tháng 3/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

LO NGẠI KHÔNG KIỂM SOÁT ĐƯỢC CHẤT LƯỢNG “BIA CỎ”, BIA NHẬP LẬU

Góp ý kiến thảo luận về điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ngành bia, đại biểu Nguyễn Duy Minh,  Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách Tp.Đà Nẵng, kiến nghị việc áp thuế cần được xem xét một cách thận trọng, toàn diện, đặc biệt là trên 3 khía cạnh về việc làm, thu ngân sách địa phương, thu ngân sách Nhà nước nói chung và sức khỏe người tiêu dùng.

Đại biểu phân tích, về tác động của việc áp thuế đến việc làm, ngành bia hiện nay đang tạo ra hàng triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp trên cả nước, từ người nông dân trồng nguyên liệu, nhà máy sản xuất đến hệ thống vận chuyển, phân phối và bán lẻ.

Do đó, “việc tăng thuế đột ngột, mạnh tay như đề xuất hiện nay sẽ khiến giá bia hợp pháp tăng cao, kéo theo sự sụt giảm tiêu thụ và doanh thu, buộc doanh nghiệp phải cắt giảm nhân sự”, đại biểu Minh chỉ rõ.

Theo một nghiên cứu độc lập, thu nhập của người lao động có thể giảm đến gần 4.600 tỷ đồng mỗi năm nếu thuế tăng như đề xuất. Điều này đe dọa đến sinh kế của hàng trăm nghìn lao động, đặc biệt tại các tỉnh, thành phố phụ thuộc rất nhiều vào ngành đồ uống.

Còn về thu ngân sách địa phương, ngành bia hiện nay đóng góp hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách nhà nước bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi sản lượng tiêu thụ hợp pháp giảm mạnh thì các nguồn thu này sẽ bị suy giảm đáng kể.

Theo đại biểu, điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách trung ương mà còn trực tiếp tác động đến thu ngân sách của các địa phương có nhà máy bia, nơi mà nguồn thu này đóng vai trò rất quan trọng trong việc đầu tư phát triển hạ tầng y tế, giáo dục tại địa phương và trong bối cảnh là phải đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP tối thiểu là 8% trong năm 2025. Do vậy, việc điều chỉnh thuế cần phải được tính toán kỹ lưỡng để không tạo ra áp lực cho nguồn thu.

Về sức khỏe cộng đồng, theo đại biểu Nguyễn Duy Minh, chính sách thuế phải góp phần bảo vệ sức khỏe của cộng đồng. Thực tiễn cho thấy, việc tăng thuế quá nhanh, quá cao có thể gây tác động ngược. Giá bia hợp pháp tăng đột biến sẽ đẩy người tiêu dùng, nhất là nhóm thu nhập thấp, chuyển sang các sản phẩm không chính thức, không kiểm soát được chất lượng như “bia cỏ” hoặc bia nhập lậu.

Đại biểu cho rằng điều này đã được một số tổ chức nghiên cứu có danh tiếng chứng minh. Qua báo cáo nghiên cứu hành vi của người tiêu dùng, nhiều mẫu bia đã bị phát hiện chứa hàm lượng methanol vượt ngưỡng, gây nguy cơ lớn về an toàn thực phẩm và đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe của người tiêu dùng.

Việc này không những phá vỡ những mục tiêu ban đầu là bảo vệ sức khỏe mà còn làm gia tăng thị phần bia bất hợp pháp, gây thất thu ngân sách, làm méo mó thị trường. Chính sách thuế nếu không được thiết kế trên cơ sở khoa học, không có đánh giá tác động đầy đủ và thiếu sự tham vấn của cộng đồng doanh nghiệp sẽ dẫn đến hệ lụy ngoài mong muốn.

CẦN PHẢI NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ KỸ LƯỠNG, HỢP LÝ, KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN

Cùng quan điểm về vấn đề này, đại biểu Hoàng Đức Thắng, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Quảng Trị, cho rằng các phương án dự kiến tăng mức thuế tiêu thụ đặc biệt đều dẫn đến giá tăng cao, người tiêu dùng có thể sẽ tìm đến các sản phẩm rẻ tiền hơn và kích hoạt sản xuất thủ công, buôn lậu, vừa gây thất thu thuế, gia tăng rủi ro sức khỏe đối với người tiêu dùng và những hệ lụy khác làm cho mục đích tăng thuế không thể thực hiện được.

Mặt khác, việc tăng thuế mặt hàng rượu, bia sẽ có tác động ảnh hưởng đến hàng chục mặt hàng đầu vào nguyên liệu và ảnh hưởng đến thu nhập, việc làm của hàng triệu người, trong khi họ chưa sẵn sàng cho việc thay đổi này sẽ tạo ra cú sốc làm quan ngại về việc làm và an sinh xã hội.

Từ những lý do nêu trên, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị Ban soạn thảo tiến hành đánh giá tác động toàn diện, minh bạch, có sự tham gia của các tổ chức nghiên cứu độc lập, đặc biệt là xem xét tác động đến việc làm và thu ngân sách địa phương.

Cùng với đó xem xét lộ trình điều chỉnh thuế hợp lý, có độ trễ tối thiểu 1 năm để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị và người tiêu dùng có thời gian thích nghi.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu áp dụng phương pháp đánh thuế dựa trên hàm lượng cồn thay vì đánh thuế theo đánh đồng theo giá trị sản phẩm. Điều này phù hợp với xu hướng quốc tế, vừa công bằng, vừa góp phần định hướng tiêu dùng có trách nhiệm.

Đại biểu Hoàng Đức Thắng cho rằng cần phải nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, hợp lý, khoa học và thực tiễn việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ngành bia là bao nhiêu, lộ trình, thời điểm áp dụng như thế nào, nhất là đánh giá đầy đủ, đúng đắn những tác động không mong muốn nếu áp mức thuế mới này. Đặc biệt là trong bối cảnh các doanh nghiệp vẫn còn gặp khó khăn để duy trì tồn tại và phát triển sau đại dịch Covid-19.

Để hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, đại biểu Hoàng Đức Thắng ủng hộ áp dụng phương án thuế theo phương án 1 của dự thảo Luật nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp, thị trường, người tiêu dùng có thời gian thích nghi với việc tăng thuế mới.

Điều này cũng đảm bảo mục tiêu quản lý Nhà nước và điều tiết tiêu dùng, hướng tới mục đích hài hòa lợi ích sức khỏe cộng đồng, an sinh xã hội ổn định, phát triển sản xuất kinh doanh, tăng thu ngân sách cho Nhà nước trong bối cảnh chúng ta đang nỗ lực để thúc đẩy tăng trưởng chung của nền kinh tế quốc dân.

Cũng tại hội nghị, các đại biểu còn thảo luận góp ý về quy định thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá; cho ý kiến việc bổ sung đối tượng không chịu thuế là xăng và điều hòa nhiệt độ; nêu quan điểm về áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng xe ô tô pick-up chở người; xe ô tô pick-up chở hàng cabin kép, xe ô tô hybrid...