Doanh nghiệp châu Âu tin vào khả năng điều hướng căng thẳng thương mại toàn cầu của Việt Nam

Ngày 4/4, EuroCham công bố Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý I/2025. Khảo sát BCI do Decision Lab thực hiện từ ngày 10-27/3, trước khi Mỹ công bố các mức thuế quan đối ứng mới cũng như trước hàng loạt thay đổi nhanh chóng trong chính sách thương mại thế giới.

DOANH NGHIỆP KHÔNG LẠC QUAN, KHÔNG LO NGẠI QUÁ

Theo đó, BCI ghi nhận ở mức 64,6 điểm trong quý I/2025 - chỉ số cho thấy một sự ổn định tương đối, song vẫn tiềm ẩn những lo ngại đáng kể. Nhiều doanh nghiệp tham gia khảo sát đã nhấn mạnh rằng họ “đang chờ đợi động thái từ Washington". Điều này báo động một mối quan ngại trọng yếu trước những diễn biến toàn cầu có thể tác động đến môi trường kinh doanh.

Tâm lý kinh doanh của các doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam trong quý I/2025 có dấu hiệu cải thiện nhẹ so với các quý trước. 42% doanh nghiệp tham gia khảo sát giữ quan điểm trung lập về môi trường kinh doanh, cho thấy ưu tiên cảnh giác trước những thay đổi đang diễn ra trên thế giới.

Sự tăng trưởng kinh tế ổn định của Việt Nam cùng với dự báo GDP tích cực (được 37% số doanh nghiệp nhắc đến) cũng giúp phần nào giúp trấn an các nhà đầu tư.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng đánh giá cao cơ hội thương mại và đầu tư (24%) cũng như sự phục hồi của chi tiêu tiêu dùng và du lịch (18%) như những tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, sự thận trọng vẫn là yếu tố chi phối tâm lý chung. Hơn một nửa số doanh nghiệp (52%) coi suy giảm kinh tế toàn cầu và biến động trong thương mại quốc tế là những mối lo ngại hàng đầu. Trong khi đó, 36% chỉ ra rằng sự không chắc chắn trong chính sách quản lý và quy định pháp lý đang kìm hãm triển vọng kinh doanh của họ.

Chủ tịch EuroCham, ông Bruno Jaspaert, cho rằng kết quả khảo sát cho thấy hầu hết các doanh nghiệp châu Âu không thể lường trước những biện pháp thuế quan quyết liệt như vậy.

Họ vẫn đặt niềm tin vào khả năng ngoại giao khéo léo của Việt Nam trong việc điều hướng căng thẳng thương mại toàn cầu. Khoảng 2/3 số doanh nghiệp tham gia khảo sát giữ quan điểm trung lập – không quá lạc quan nhưng cũng không quá lo ngại.

CÁC THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VẪN LÀ THÁCH THỨC LỚN

Dẫu vậy, những lo ngại vẫn luôn tiềm tàng. 39% doanh nghiệp được khảo sát dự đoán chiến lược giá, bao gồm biến động thuế quan và chi phí vận hành sẽ là thách thức lớn. Trong khi đó, 36% dự đoán nhu cầu thị trường và doanh thu sẽ gặp khó khăn từ mức trung bình đến đáng kể.

Khảo sát cũng chỉ rõ, các thủ tục hành chính vẫn là thách thức lớn đối với doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. Những rào cản nghiêm trọng bao gồm thủ tục hành chính rườm rà, bộ máy quản lý cồng kềnh, thực thi pháp luật thiếu nhất quán và sự thiếu minh bạch trong quy định.

Đặc biệt, quy trình cấp thị thực tiếp tục là một điểm nghẽn đáng kể, gây khó khăn cho cả người lao động nước ngoài và doanh nghiệp sử dụng lao động.

Bên cạnh đó, vấn đề hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) vẫn là một trở ngại lớn, với 41% doanh nghiệp thỉnh thoảng hoặc thường xuyên gặp phải tình trạng chậm trễ. Trong số đó, 19% phải chờ từ 1–3 tháng và 16% phải chờ từ 6–12 tháng.

Ngoài ra, các trở ngại thủ tục khác như đăng ký đầu tư/doanh nghiệp và hạn chế xuất nhập khẩu tại chỗ cũng tiếp tục cản trở hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Hơn 70% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ nhận thấy ít hoặc thậm chí không có sự cải thiện nào về các điều kiện thị trường và đầu tư, quản lý chi phí, cũng như hiệu suất thủ tục hành chính. 

KỲ VỌNG THẬN TRỌNG VỀ CẢI CÁCH BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

Về vấn đề cải cách bộ máy Nhà nước, khảo sát cho thấy chiến dịch tinh giản bộ máy hành chính của Việt Nam nhận được những phản hồi trung lập đến lạc quan dè chừng từ cộng đồng doanh nghiệp châu Âu. Dù đa số không kỳ vọng cải thiện ngay lập tức, nhưng nhiều doanh nghiệp bày tỏ hy vọng về những bước tiến rõ rệt vào năm 2026.

Những cải thiện tích cực được mong đợi bao gồm chuyển đổi sang hệ thống nộp và phê duyệt hồ sơ điện tử (45%), đẩy nhanh thời gian xử lý thủ tục hành chính (26%) và trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền địa phương (25%).

Về đề xuất sáp nhập tỉnh, hơn 40% doanh nghiệp tin rằng những thay đổi này có thể giúp nâng cao hiệu quả hành chính và giảm bớt sự phức tạp trong quy định. Tuy nhiên, 55–63% vẫn chưa chắc chắn về tác động của quá trình này đối với kế hoạch đầu tư, mở rộng thị trường và chiến lược nhân sự.

Đáng chú ý, 44% cho rằng hoạt động kinh doanh của họ sẽ hiệu quả hơn nếu Việt Nam giảm số lượng tỉnh xuống dưới 30, phản ánh mong muốn về một hệ thống quản trị tinh gọn hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam thực hiện các cải cách nội bộ và đối mặt với những thách thức bên ngoài, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu vẫn duy trì niềm tin thận trọng vào triển vọng phát triển của quốc gia.

Ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham, đánh giá: "Sức bền của nền kinh tế Việt Nam không chỉ dựa vào những con số tăng trưởng, mà còn ở khả năng thích ứng cả về mặt cơ cấu nội bộ lẫn chiến lược đối ngoại trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động. Những thách thức mới liên tục xuất hiện, đòi hỏi sự gắn kết để biến khó khăn thành cơ hội".

Các doanh nghiệp châu Âu từ lâu đã đánh giá cao sự linh hoạt của Việt Nam trong quan hệ quốc tế, điều này được củng cố qua cách tiếp cận tinh tế nhưng quyết đoán của Chính phủ trước những thách thức toàn cầu.