Trong 9 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp giải thể tăng tới 118%, trong khi khu vực đầu tư tư nhân chỉ tăng trưởng 14%, mức thấp nhất trong ba khu vực kinh tế. Trước áp lực này, TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định để thích ứng với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2027, doanh nghiệp cần tái cấu trúc quản trị, tài chính, mô hình kinh doanh và thị trường, thay vì chỉ dựa vào mở rộng vốn và quy mô…

Tại hội thảo “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tại TP.Hồ Chí Minh mới đây, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết kinh tế Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực, với GDP quý 3 đạt khoảng 9,95%.

SỨC ÉP CHUYỂN ĐỔI BẮT ĐẦU TỪ VỐN, CHI PHÍ VÀ TĂNG NĂNG SUẤT

Biến động kinh tế toàn cầu đang tạo sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước. Trong khi đó, khả năng tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng bằng cách mở rộng đầu tư ngày càng bị giới hạn bởi cường độ tích lũy vốn đã ở mức cao. Yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện năng suất và đổi mới phương thức quản trị.

Bốn địa phương đầu tàu gồm TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai đóng góp gần 47% GDP cả nước, nhưng đều được dự báo không đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026. Những con số này cho thấy kết quả tăng trưởng chung chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe của khu vực doanh nghiệp.

“Tăng trưởng tổng thể đạt mức ấn tượng, nhưng nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thực sự vững chắc”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định.

Áp lực đối với doanh nghiệp còn đến từ biến động giá cả và tỷ giá. Trong 9 tháng đầu năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,52%, riêng quý 3 tăng 4,80%. Tỷ giá VND/USD tăng khoảng 15,6% trong giai đoạn từ năm 2022 đến tháng 9/2026. Cùng kỳ, cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu hơn 19 tỷ USD.

Những biến động này đặt ra yêu cầu kiểm soát chi phí, quản lý dòng tiền và đánh giá lại rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu, biến động tỷ giá và giá đầu vào có thể tác động trực tiếp đến giá thành, biên lợi nhuận và khả năng thực hiện hợp đồng.

Bên cạnh đó, bài toán huy động vốn tiếp tục là vấn đề lớn. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội để đáp ứng kịch bản tăng trưởng 10% mỗi năm trong giai đoạn 5 năm ước tính đạt 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn vốn ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu, phần còn lại cần huy động từ khu vực tư nhân trong nước và nguồn vay nước ngoài.

Tính đến ngày 30/9/2026, tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tốc độ huy động vốn của hệ thống ngân hàng chỉ đạt 9,78%.

Thông tin tới các doanh nghiệp tại hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển cho biết các cơ quan quản lý đang hoàn thiện đề án cải cách thị trường vốn, tái khởi động thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mở rộng kênh huy động vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế.

Việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng sẽ làm gia tăng rủi ro hệ thống.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương

Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch hoạt động. Việc rà soát cơ cấu tài chính, nghĩa vụ nợ và hiệu quả sử dụng vốn trở thành một phần quan trọng của quá trình tái cấu trúc.

Yêu cầu này cũng gắn với mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn tới. Theo định hướng được TS. Nguyễn Đức Hiển trình bày, đến năm 2030, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) cần đóng góp 55% vào tăng trưởng GDP, trong khi năng suất lao động bình quân cần tăng 8,5–9,5% mỗi năm. Tuy nhiên, các chỉ tiêu về TFP và năng suất lao động trong năm 2026 đang đối mặt với rủi ro không đạt mục tiêu.

Điều đó cho thấy tăng trưởng không thể chỉ dựa vào việc bổ sung vốn, lao động hay mở rộng quy mô sản xuất. Nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành trở thành yêu cầu đối với cả nền kinh tế lẫn từng doanh nghiệp.

Năm 2027 được xác định là thời điểm quan trọng khi nhiều định hướng cải cách thể chế bắt đầu đi vào thực tiễn. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Kết luận 106-KL/TW xác định mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2027 từ 10% trở lên, GDP bình quân đầu người khoảng 6.100 USD vào năm 2027 và khoảng 8.500 USD vào năm 2030.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án và hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh mô hình hoạt động để thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

BA HƯỚNG TÁI CẤU TRÚC ĐỂ TĂNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH

Từ thực trạng trên, TS. Nguyễn Đức Hiển đề xuất ba hướng tái cấu trúc đối với doanh nghiệp tư nhân, gồm quản trị và tài chính; mô hình tăng trưởng; thị trường và chuỗi cung ứng.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần tái cấu trúc quản trị và tài chính, minh bạch hóa hoạt động, củng cố dòng tiền, kiểm soát rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động vĩ mô.

Việc tái cấu trúc cần gắn với hoạt động thực tế của doanh nghiệp, từ rà soát cơ cấu vốn, nghĩa vụ thanh toán đến hiệu quả sử dụng tài sản và chi phí vận hành. Quản trị dòng tiền giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc cân đối các khoản thu, chi, thực hiện nghĩa vụ tài chính và xác định nhu cầu vốn phù hợp với hoạt động kinh doanh.

Cùng với đó, minh bạch hóa hoạt động là yêu cầu quan trọng trong quan hệ với ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác. Khi nhu cầu vốn của nền kinh tế lớn hơn khả năng đáp ứng của ngân sách và hệ thống tín dụng, việc đa dạng hóa kênh huy động vốn đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị và chất lượng thông tin tài chính.

Thứ hai, doanh nghiệp cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị thương hiệu.

"Định hướng phát triển đến năm 2030, công nghiệp và xây dựng dự kiến đóng góp 41,8% GDP, dịch vụ chiếm 42%, nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 8,6%, phần còn lại là thuế trừ trợ cấp sản phẩm. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, nền kinh tế cần cải thiện năng suất và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực", TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Đối với doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng gắn với việc đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thay vì chỉ mở rộng sản lượng, doanh nghiệp cần chú trọng hiệu quả hoạt động, khả năng đáp ứng yêu cầu khách hàng và giá trị tạo ra trên mỗi đơn vị nguồn lực.

Thứ ba, doanh nghiệp cần tái cấu trúc thị trường và chuỗi cung ứng, chủ động tham gia các chương trình liên kết như Go Global và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhận định, hội nhập quốc tế tiếp tục mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA) ký kết ngày 18/10/2026 giữa Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) tạo điều kiện ưu đãi thuế quan cho các mặt hàng công nghiệp và thủy sản.

Để khai thác cơ hội, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm thị trường, mở rộng quan hệ đối tác và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm sự phụ thuộc vào một số khách hàng hoặc khu vực tiêu thụ, đồng thời tạo điều kiện mở rộng hoạt động kinh doanh.

“Chúng ra sẽ phải phân định rõ vai trò của các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhỏ và vừa, tránh tình trạng chèn lấn những phân khúc mà doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng phát triển".

TS. Nguyễn Đức Hiển Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương

TS. Nguyễn Đức Hiển cho biết hiện nay, các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tầm thấp đang được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động. Chiến lược trí tuệ nhân tạo quốc gia tập trung xây dựng các công cụ và nền tảng công nghệ dùng chung để chuyển giao cho doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng suất lao động.

Theo mục tiêu đến năm 2030 khu vực kinh tế tư nhân phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, duy trì tốc độ tăng trưởng 10–12% mỗi năm, đóng góp 55–58% GDP và giải quyết 84–85% tổng số lao động. Môi trường đầu tư kinh doanh Việt Nam cũng được đặt mục tiêu thuộc nhóm ba quốc gia dẫn đầu ASEAN vào năm 2028.

Để đạt những mục tiêu này, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực tài chính và đổi mới quản trị cần được triển khai đồng bộ. Với doanh nghiệp, trọng tâm là tái cấu trúc từ quản trị, tài chính đến mô hình tăng trưởng và thị trường, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng ngày càng cao.