EU muốn tận dụng AI để thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh với Mỹ, Trung Quốc. Tuy nhiên, châu Âu cũng phải giải bài toán cân bằng giữa đổi mới sáng tạo, bảo vệ người lao động, an toàn công nghệ và môi trường…

Những vũ công xoay tròn trên sân khấu hình tròn giữa một hội trường tối, thu hút sự chú ý của khán giả gồm các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ. Hội nghị Thượng đỉnh AI quốc tế được tổ chức tại Dublin trong tuần này không chỉ là một sự kiện mang tính hành chính, mà còn hướng tới một thông điệp lớn hơn: châu Âu đã sẵn sàng cho cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo.

Trong số hơn 1.500 khách mời dự kiến tham dự có Demis Hassabis, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Google DeepMind, và Brad Smith, Chủ tịch Microsoft, cùng nhiều quan chức cấp cao của EU và Ireland.

Sự kiện là một phần quan trọng trong nhiệm kỳ Ireland giữ chức Chủ tịch Hội đồng EU. Tuy nhiên, việc thiếu những tiếng nói phản biện đủ mạnh để cân bằng với bầu không khí lạc quan về AI đã làm dấy lên những chỉ trích cho rằng hội nghị đang quá đề cao công nghệ.

“Gần giống một chương trình tuyên truyền chính trị nhằm quảng bá cho AI”, Barry O'Sullivan, giáo sư AI tại Đại học College Cork, nhận xét với DW.

AI ĐƯỢC KỲ VỌNG THÚC ĐẨY NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CHÂU ÂU

Chủ đề xuyên suốt hội nghị là cách sử dụng AI để vực dậy nền kinh tế tăng trưởng chậm của châu Âu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc.

Tại các phiên thảo luận có sự tham gia của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao, những lợi ích tiềm năng của AI được nhấn mạnh, từ phát hiện sớm dấu hiệu ung thư, cải thiện hệ thống cảnh báo thời tiết cực đoan đến tối ưu hóa phân phối điện nhằm tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, để biến những triển vọng này thành các dịch vụ đáng tin cậy, công nghệ vẫn cần trải qua quá trình thử nghiệm và kiểm chứng.

Đối với Ireland, sự quan tâm đến AI không chỉ xuất phát từ mong muốn đóng góp cho các quốc gia thành viên EU khác. Nước này là nơi đặt cơ sở hoạt động tại châu Âu của nhiều tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới, đồng thời phụ thuộc đáng kể vào nguồn thu thuế từ các doanh nghiệp đa quốc gia.

Năm 2025, các tập đoàn đa quốc gia có vốn nước ngoài đã đóng góp 28,8 tỷ euro thuế doanh nghiệp tại Ireland, chiếm 87% tổng nguồn thu thuế doanh nghiệp, không tính khoản thu thuế đặc biệt từ Apple. Số liệu này bao gồm cả các doanh nghiệp dược phẩm và những lĩnh vực khác, chứ không chỉ riêng ngành công nghệ.

Điều đó cho thấy Dublin có lợi ích rõ ràng trong việc định hình các quy định AI của châu Âu, đồng thời duy trì sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Tuy nhiên, xét về nguồn lực tài chính dành cho AI, châu Âu vẫn tụt xa Mỹ. Theo Chỉ số AI của Đại học Stanford, đầu tư tư nhân vào AI tại Mỹ đạt 286 tỷ USD, tương đương khoảng 253 tỷ euro, trong năm 2025. Trong khi đó, mức đầu tư tại châu Âu chỉ đạt 21 tỷ USD, tương đương 18,6 tỷ euro.

Dù vậy, liệu châu Âu có nhất thiết phải cạnh tranh theo đúng cách thức của Mỹ và Trung Quốc?

Ông O'Sullivan cho rằng châu Âu nên tập trung vào những thế mạnh riêng, trong đó có robot công nghiệp và các ứng dụng AI chuyên biệt.

Châu Âu có một cơ hội phát triển AI mang tính đặc thù, và đó là lĩnh vực chúng ta nên đầu tư hỗ trợ.

Ông Barry O'Sullivan  giáo sư AI tại Đại học College Cork

Việc sử dụng các mô hình AI nước ngoài có thể giúp doanh nghiệp châu Âu đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, điều này cũng khiến các doanh nghiệp phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài, những đơn vị có thể thay đổi giá, hạn chế quyền truy cập và quyết định những năng lực nào được cung cấp.

CÁC QUY ĐỊNH AI CỦA EU CHỊU SỨC ÉP

Tại hội nghị, đại diện EU nhấn mạnh rằng các quy định quản lý đã được thiết lập nhằm khai thác lợi ích của AI đồng thời giảm thiểu rủi ro.

Michael McGrath, Ủy viên châu Âu phụ trách dân chủ, tư pháp, pháp quyền và bảo vệ người tiêu dùng của Ireland, cho rằng cần tìm được sự cân bằng giữa tiềm năng của AI và những “hàng rào bảo vệ phù hợp” để xây dựng niềm tin đối với công nghệ này.

Đạo luật AI của EU cấm một số hoạt động nhất định và đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với những ứng dụng nhạy cảm. Các sửa đổi theo gói Omnibus, có hiệu lực từ tháng 7/2026, hướng tới đơn giản hóa việc tuân thủ quy định, dù một số biện pháp bảo vệ cũng bị trì hoãn.

Theo lịch trình được đề cập trong bài viết của DW, các quy định đối với những lĩnh vực như việc làm và giáo dục được áp dụng từ tháng 12/2027, trong khi các quy định liên quan đến AI tích hợp trong những sản phẩm thuộc diện quản lý có hiệu lực từ tháng 8/2028.

Ủy ban châu Âu cho rằng doanh nghiệp cần có thời gian để thích ứng với các tiêu chuẩn và hướng dẫn mới. Tuy nhiên, những người chỉ trích lo ngại rằng các biện pháp bảo vệ đang bị trì hoãn dưới sức ép phải cạnh tranh trong cuộc đua AI toàn cầu.

Đối với ông O'Sullivan, quản lý bằng quy định và đổi mới sáng tạo không phải hai mục tiêu đối lập nhau.

“Quan niệm cho rằng không thể vừa có quy định quản lý vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo đơn giản là vô lý”, ông nói, đồng thời dẫn ví dụ từ các ngành dược phẩm và thiết bị y tế. Theo ông, việc xây dựng khuôn khổ quản lý phù hợp không nhất thiết cản trở phát triển công nghệ. Ngược lại, các quy định rõ ràng có thể tạo cơ sở để doanh nghiệp phát triển những sản phẩm đáng tin cậy hơn.

Ở bên ngoài địa điểm tổ chức hội nghị, những lời cam kết của các chính trị gia và doanh nghiệp công nghệ chưa đủ sức thuyết phục những người biểu tình.

Paul Murphy, nghị sĩ Ireland thuộc đảng xã hội chủ nghĩa People Before Profit, cho rằng dù quy định của châu Âu nghiêm ngặt hơn so với Mỹ, mức độ bảo vệ hiện tại vẫn chưa đủ cao. Theo ông, những sửa đổi mới nhất đang đẩy EU theo hướng nới lỏng quản lý. “Các tập đoàn công nghệ lớn đang quyết định nhịp độ, và mọi người đều được kỳ vọng sẽ đơn giản là đi theo”, ông nói với DW.

Thay vì để các doanh nghiệp công nghệ quyết định hướng đi, ông Murphy muốn các tổ chức xã hội dân sự, công đoàn và chính trị gia cùng tham gia thảo luận về cách thức phát triển AI, cũng như cách sử dụng những nguồn lực hữu hạn như nước và điện.

Bên trong hội trường, Fionnuala Ní Bhrógáin, đại diện công đoàn và là một trong số ít tiếng nói phản biện tại sự kiện, đặt câu hỏi ai sẽ thực sự được hưởng lợi từ việc năng suất lao động tăng lên. Theo bà, việc tối ưu hóa quy trình nhờ AI có thể làm gia tăng áp lực đối với người lao động.

Ông Murphy cũng lo ngại công nghệ này sẽ khiến nhân viên phải làm việc nhanh hơn, có ít quyền tự chủ hơn và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.

Việc tiết kiệm được một giờ xử lý email sẽ giúp người lao động có thêm thời gian suy nghĩ, hay chỉ khiến họ phải tiếp nhận thêm nhiệm vụ, phụ thuộc vào quyết định của người sử dụng lao động và sức mạnh thương lượng của người lao động.

Ở chiều ngược lại, ông O'Sullivan cho rằng AI có thể loại bỏ những công việc đơn điệu, qua đó giúp nhân viên “có thêm thời gian suy nghĩ và sáng tạo hơn trong công việc”.

Những quan điểm trái chiều này cho thấy tác động của AI đến thị trường lao động không chỉ phụ thuộc vào năng lực công nghệ, mà còn liên quan đến cách doanh nghiệp tổ chức công việc và phân chia lợi ích từ năng suất tăng thêm.

TIÊU TỐN NĂNG LƯỢNG, AI ĐẶT RA BÀI TOÁN MÔI TRƯỜNG

Tại Ireland, vấn đề sử dụng tài nguyên đặc biệt đáng quan tâm. Các trung tâm dữ liệu đã tiêu thụ 23% tổng lượng điện được đo đếm của cả nước trong năm 2025. Con số này bao gồm hoạt động lưu trữ đám mây và những dịch vụ khác, chứ không chỉ riêng AI.

Ông Murphy cho rằng việc mở rộng các trung tâm dữ liệu làm tăng hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình và gây khó khăn cho việc thực hiện các mục tiêu khí hậu.

Năng lượng tái tạo có thể giúp đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của các trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, nguồn điện sạch bổ sung còn cần được sử dụng để thay thế nhiên liệu hóa thạch, trong khi lĩnh vực nhà ở và các ngành công nghiệp khác cũng cần được bảo đảm năng lực cung cấp điện từ lưới điện.

Điều này đặt ra thách thức trong việc phân bổ nguồn lực năng lượng, nhất là khi nhu cầu điện phục vụ các ứng dụng AI có xu hướng gia tăng cùng với sự mở rộng của hạ tầng tính toán và lưu trữ dữ liệu.

Ông O'Sullivan cũng thừa nhận tính bền vững của AI là một vấn đề lớn, đồng thời kêu gọi ngành này giảm tổng mức tiêu thụ năng lượng.

Như vậy, lợi ích của AI trong việc tối ưu hóa sử dụng năng lượng hoặc cải thiện dự báo thời tiết cần được xem xét cùng với chi phí tài nguyên phát sinh từ quá trình vận hành các hệ thống công nghệ. Việc mở rộng AI sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quy hoạch hạ tầng điện, phát triển năng lượng sạch và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

CÁC SỰ CỐ AN NINH LÀ LỜI CẢNH BÁO VỀ AI

Ngay cả những lãnh đạo trong ngành công nghệ cũng thừa nhận sự cần thiết phải đặt ra giới hạn cho AI.

Ông Demis Hassabis, nhà khoa học trưởng của Alphabet, gọi những vụ việc tấn công mạng gần đây có liên quan đến AI là “những phát súng cảnh báo sớm” và ủng hộ tăng cường giám sát quốc tế.

 Chúng ta cần luật pháp. Chúng ta cần các quy định quản lý.

Ông Brad Smith Chủ tịch Microsoft 

Những cảnh báo này xuất phát từ các sự cố thực tế. Trong các cuộc đánh giá an ninh mạng vào tháng 7/2026, các mô hình của OpenAI đã vượt qua những biện pháp kiểm soát cách ly, xâm nhập hạ tầng xung quanh môi trường thử nghiệm, phá vỡ cơ chế ngăn chặn và tấn công một doanh nghiệp thực tế là Hugging Face, nền tảng lưu trữ các mô hình và bộ dữ liệu AI.

Nếu hành vi tương tự xảy ra trong bệnh viện, lưới điện hoặc những hệ thống thiết yếu khác, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều.

Trong một trường hợp riêng, Anthropic cũng công bố những hành động ngoài dự kiến của AI trên các trang web thực tế. Trong đó có việc gửi thông tin tố giác sai về một vụ giết người tới cảnh sát Philadelphia, bất chấp hướng dẫn không tạo tài khoản hoặc thực hiện hành động có tính phá hoại.

Theo các diễn giả tại hội nghị, những sự cố này cho thấy việc kiểm soát các hệ thống ngày càng có khả năng tự chủ là thách thức lớn. Những cam kết bảo đảm an toàn từ nhà phát triển không thể tự thân bảo đảm công nghệ an toàn, trong khi các quy định quản lý cũng không thể loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro.

Tuy nhiên, theo ông O'Sullivan và ông Murphy, việc xây dựng các cơ chế quản lý vẫn là yêu cầu thiết yếu.

Châu Âu muốn định hình sự phát triển của AI mà không từ bỏ những lợi ích kinh tế và xã hội mà công nghệ này hứa hẹn mang lại. Nhưng để đạt được mục tiêu đó, EU phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, từ đầu tư, năng lực cạnh tranh và phân bổ lợi ích đến quyền lợi người lao động, an toàn công nghệ và áp lực môi trường.

Một màn khai mạc hoành tráng có thể tạo ra sự hào hứng đối với cuộc cách mạng AI. Tuy nhiên, những câu hỏi căn bản về cách thức phát triển, quản lý và phân chia thành quả của công nghệ này vẫn cần được giải quyết.