Đó là một công trình nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ nhằm phát triển các mô hình hiện đang được các ngân hàng trung ương và bộ tài chính trên toàn thế giới sử dụng để ổn định nền kinh tế...

Hai học giả người Mỹ là Robert Hall và Michael Woodford đã trở thành chủ nhân giải Nobel Kinh tế năm 2026, nhờ công trình nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ nhằm phát triển các mô hình hiện đang được các ngân hàng trung ương và bộ tài chính trên toàn thế giới sử dụng để ổn định nền kinh tế.

"Nhờ có họ, chúng ta được trang bị tốt hơn để ứng phó với các cú sốc kinh tế, chẳng hạn như khủng hoảng năng lượng hay những thay đổi đột ngột trong mức chi tiêu của các hộ gia đình”, ông John Hassler, Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học kinh tế của giải thưởng Nobel, cho biết trong một tuyên bố vào ngày 12/10.

Theo hãng tin Reuters, tên tuổi của ông Woodford và ông Hall thường xuyên được nhắc đến bởi các ngân hàng trung ương hàng đầu thế giới - những cơ quan hiện đang phải chật vật ứng phó với cú sốc năng lượng do cuộc chiến tại Iran gây ra, nối tiếp thời kỳ lạm phát tăng chóng mặt vào năm 2022 do hậu quả của đại dịch COVID-19.

Một trong những lý luận cốt lõi của hai học giả được trao giải Nobel Kinh tế năm nay là nền kinh tế chỉ có thể duy trì sự ổn định nếu các nhà hoạch định chính sách tính đến hàng triệu quyết định ở cấp độ vi mô của các hộ gia đình và doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào các lý thuyết áp đặt từ trên xuống về cách thức vận hành của nền kinh tế.

"Các nhà hoạch định chính sách không nên coi việc ổn định nền kinh tế đơn thuần là hành động điều chỉnh các công cụ kiểm soát một cách tách biệt với sự hiểu biết của người dân về quá trình đó” - hãng tin Reuters dẫn lời học giả Woodford, 70 tuổi, thuộc Đại học Columbia, phát biểu tại một cuộc họp báo.

Ông Woodford cho biết khác với các cú sốc dầu mỏ vào thập niên 1970, thời điểm các ngân hàng trung ương gặp nhiều khó khăn trong việc kiềm chế lạm phát phi mã, khung lý thuyết mới này đã phát huy tác dụng trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, giúp củng cố các công cụ chính sách tiền tệ truyền thống.

"Việc đưa ra các tuyên bố rõ ràng hơn về lộ trình lãi suất trong tương lai, thay vì chỉ dựa vào khả năng cắt giảm lãi suất ngay lập tức, là một phần quan trọng trong các biện pháp ứng phó chính sách từ năm 2009 trở đi", ông nói.

Bên cạnh khái niệm được gọi là "định hướng tương lai" (forward guidance) về lộ trình chính sách tiền tệ, công trình nghiên cứu của ông Woodford và ông Hall - vị học giả 83 tuổi thuộc Đại học Stanford - còn thúc đẩy các khái niệm khác đang được áp dụng ngày nay, chẳng hạn như ý tưởng về lạm phát "kém linh hoạt" (sticky inflation), khi sự thay đổi giá cả diễn ra chậm hơn so với sự thay đổi của nhu cầu.

Một khái niệm trong nghiên cứu của họ khác là "khoảng cách sản lượng" (output gap) - một thước đo về áp lực nhu cầu gia tăng trong nền kinh tế cũng như hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Mục tiêu của chính sách bình ổn nền kinh tế là đưa khoảng cách này về mức bằng 0.

Ông Hall từng đảm nhiệm vai trò cố vấn cho Bộ Tài chính Mỹ, Bộ Tư pháp Mỹ và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Những nhận định của ông trong một bài nghiên cứu năm 1978 - cho rằng các quyết định tiêu dùng của hộ gia đình là chỉ dấu hoàn hảo phản ánh kỳ vọng của họ - đã được ông Woodford sử dụng để xây dựng mô hình giải thích cơ chế hình thành mức tiêu dùng.

Ông Woodford cũng đã chứng minh rằng các ngân hàng trung ương có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động kinh tế thông qua việc điều chỉnh lãi suất, thay vì chỉ dựa vào khối lượng tiền đang lưu thông.

Những khái niệm này vẫn đóng vai trò cốt lõi trong hoạt động của các ngân hàng trung ương ngày nay. Cơ chế "định hướng kỳ vọng" trở nên đặc biệt quan trọng sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, khi lãi suất rơi xuống mức gần bằng không hoặc thậm chí âm, khiến các công cụ chính sách tiền tệ thông thường dường như đã cạn kiệt dư địa tác động.

Tuy nhiên, hiện nay, một số người đang đặt câu hỏi về mức độ phù hợp của cơ chế này trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đầy rẫy những bất định. Trong số đó phải kể tới Chủ tịch Fed Kevin Warsh, người đang có chủ trương cắt giảm tối đa việc phát tín hiệu về chính sách tiền tệ tới thị trường tài chính.

Giải thưởng Nobel Kinh tế, có tên chính thức là Giải thưởng của Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Sveriges Riksbank) về Khoa học Kinh tế để tưởng nhớ nhà khoa học Alfred Nobel, là giải thưởng Nobel cuối cùng được công bố trong năm nay, với giá trị tiền thưởng là 12 triệu kronor Thụy Điển, tương đương 1,2 triệu USD.

Được trao lần đầu vào năm 1969, Nobel Kinh tế không phải là một trong 5 giải thưởng ban đầu được quy định trong di chúc năm 1895 của nhà công nghiệp kiêm nhà phát minh thuốc nổ Alfred Nobel, mà do Sveriges Riksbank lập nên.

Đến nay, phần lớn các học giả từng đoạt giải Nobel Kinh tế đều đến từ Mỹ. Mới chỉ có 3 nữ học giả từng được giải thưởng này vinh danh, gần đây nhất là bà Claudia Goldin vào năm 2023 với công trình nghiên cứu về tác động của yếu tố giới tính đối với thu nhập và việc làm tại Mỹ theo thời gian.

Các nhà kinh tế đoạt giải Nobel năm ngoái - gồm các ông Joel Mokyr, Philippe Aghion và Peter Howitt - đã được vinh danh nhờ các công trình nghiên cứu về khái niệm "sự hủy diệt mang tính sáng tạo" (creative destruction) cũng như cách thức công nghệ và phương thức sản xuất mới có thể thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao mức sống.

Các giải Nobel ở các lĩnh vực y học, vật lý, hóa học, văn học và hòa bình đã được công bố vào tuần trước.