Hàng trăm đại biểu tham gia, hàng chục câu hỏi được gửi tới Quỹ cho thấy sự quan tâm của cộng động khoa học công nghệ đối với các chương trình tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ ngân sách Nhà nước...

Ngày 12/10, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức hội thảo “Phương pháp lập dự toán đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ do Quỹ tài trợ, đặt hàng năm 2026”. 

Qua đó, nhiều nhà khoa học, các tổ chức khoa học và công nghệ, các doanh nghiệp có cơ hội được trình bày trực tiếp thắc mắc tới lãnh đạo và các chuyên viên quỹ NAFOSTED. 

Đại diện một doanh nghiệp công nghệ đang chuẩn bị đề xuất một nhiệm vụ khoa học và công nghệ để xin tài trợ cho hay khi nghiên cứu Thông tư 39 và Nghị định 265, doanh nghiệp còn băn khoăn về các khoản chi được ngân sách nhà nước bảo đảm đối với nhiệm vụ do doanh nghiệp chủ trì.

Theo vị này, với những nhiệm vụ cần phối hợp nhân lực từ nhiều đơn vị, doanh nghiệp không chỉ sử dụng đội ngũ nội bộ mà còn phải huy động chuyên gia, nhà khoa học từ các trường đại học, viện nghiên cứu. 

Do đó, doanh nghiệp muốn làm rõ liệu chi phí nhân công của các cá nhân ngoài đơn vị chủ trì có được đưa vào dự toán đề nghị ngân sách nhà nước hỗ trợ hay không; đồng thời, khoản chi này có thể được hạch toán vào nội dung thuê dịch vụ bên ngoài hay không.

Trả lời vấn đề này, PGS.TS. Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED, cho biết trước mắt việc lập dự toán phải tuân thủ các quy định hiện hành. Doanh nghiệp cần căn cứ vào phạm vi chi được phép hỗ trợ để xây dựng dự toán.

Cụ thể, PGS.TS. Đào Ngọc Chiến gợi ý đối với trường hợp doanh nghiệp cần sử dụng chuyên gia hoặc đơn vị nghiên cứu khác để thực hiện một phần nhiệm vụ, có thể xem xét tổ chức các nội dung công việc thành gói dịch vụ thuê ngoài. 

Gói dịch vụ có thể bao gồm các hoạt động nghiên cứu, khảo sát và những chi phí cần thiết để thực hiện công việc theo yêu cầu.

Tuy nhiên, ông Chiến lưu ý việc thuê ngoài phải tuân thủ quy định về đấu thầu và lựa chọn nhà thầu. Doanh nghiệp không thể mặc nhiên xác định trước một đơn vị cụ thể sẽ thực hiện gói dịch vụ, mà cần căn cứ tính chất công việc và các quy định pháp luật có liên quan để lựa chọn hình thức phù hợp.

“Trong trường hợp công việc thuộc diện được phép chỉ định thầu theo quy định, chẳng hạn nhiệm vụ có yêu cầu chuyên môn đặc thù và chỉ một đơn vị đáp ứng điều kiện thực hiện, doanh nghiệp có thể xem xét áp dụng hình thức này nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật quy định”, Giám đốc Quỹ NAFOSTED nhấn mạnh. 

Những vướng mắc được nêu tại hội thảo cho thấy doanh nghiệp vẫn cần được hướng dẫn cụ thể hơn về cách xác định nội dung chi, lập dự toán và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước.

Đây cũng là vấn đề cần được làm rõ để doanh nghiệp có thể chủ động phối hợp với viện nghiên cứu, trường đại học và các chuyên gia, qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội cho hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Cũng tại hội thảo, ông Lê Hoàng Hải, Học viện Kỹ thuật Quân sự, nêu hai câu hỏi. 

Thứ nhất, trong dự toán kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ có khoản chi quản lý chung bằng 5% kinh phí, tối đa không quá 500 triệu đồng. Vậy khoản kinh phí này được sử dụng cho những nội dung chi nào? Có phải được sử dụng cho toàn bộ các nội dung quy định tại khoản 11 Điều 6 Nghị định 265 về kinh phí quản lý hoạt động khoa học và công nghệ hay không?

Bên cạnh đó, khoản kinh phí quản lý này được sử dụng riêng cho từng nhiệm vụ hay được tập hợp để phục vụ chung cho hoạt động quản lý khoa học và công nghệ của đơn vị chủ trì? Nói cách khác, kinh phí quản lý của nhiệm vụ nào thì chỉ được chi cho nhiệm vụ đó, hay có thể gộp chung để chi cho các hoạt động quản lý của đơn vị?

Thứ hai, liên quan đến các nhiệm vụ có tính chất đặc thù trong lĩnh vực quốc phòng, có những hoạt động thử nghiệm, chẳng hạn như bắn thử, chỉ các đơn vị quân đội mới đủ điều kiện thực hiện. Tuy nhiên, các đơn vị này không thể xuất hóa đơn, dẫn đến khó khăn trong việc ký hợp đồng thuê dịch vụ cũng như thanh quyết toán và kiểm toán khoản chi. Vậy trong trường hợp này, cần thực hiện như thế nào để bảo đảm việc chi tiêu và quyết toán kinh phí đúng quy định?

PGS.TS. Đào Ngọc Chiến cho biết đối với kinh phí quản lý, nguyên tắc xây dựng khoản chi xuất phát từ thực tế khi một cơ quan hoặc trường đại học triển khai thêm nhiệm vụ khoa học và công nghệ, bộ máy hành chính cũng phải dành thêm thời gian và nguồn lực để quản lý, phục vụ nhiệm vụ đó.

Chẳng hạn, giám đốc phải dành thêm thời gian ký duyệt hồ sơ, kế toán trưởng rà soát chứng từ, bộ phận kế toán thực hiện các thủ tục liên quan, hay phòng khoa học và công nghệ theo dõi quá trình triển khai. Khoản kinh phí quản lý được bố trí nhằm bù đắp phần công việc phát sinh này.

Trước đây, quy định theo hướng nhiệm vụ nào thì sử dụng kinh phí quản lý của nhiệm vụ đó; phần kinh phí không sử dụng hết được xem là khoản tiết kiệm do thực hiện cơ chế khoán. Hiện nay vẫn thực hiện theo nguyên tắc này: kinh phí quản lý của nhiệm vụ nào được sử dụng cho các nội dung đã quy định đối với nhiệm vụ đó. Nếu chi không hết thì phần còn lại được giữ lại theo cơ chế khoán, không phải nộp trả ngân sách nhà nước.

Đối với câu hỏi thứ hai, liên quan đến các hoạt động thử nghiệm đặc thù trong lĩnh vực quốc phòng, có thể tham khảo cách làm trong lĩnh vực viễn thám trước đây.

Khi Nhà nước đầu tư vệ tinh và hạ tầng, dữ liệu thu được từ vệ tinh ở dạng thô chưa thể sử dụng ngay. Dữ liệu phải trải qua các công đoạn xử lý như lọc nhiễu, làm sạch và hoàn thiện trước khi đưa vào khai thác. Vì vậy, thay vì tính giá bán dữ liệu thô, người ta xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật cho quá trình xử lý dữ liệu để xác định chi phí dịch vụ.

Tương tự, đối với hoạt động thử nghiệm, chẳng hạn như bắn thử, đơn vị có thể rà soát, liệt kê đầy đủ các chi phí thực tế cần thiết như chuẩn bị thao trường, nhân công và các công việc liên quan, từ đó xây dựng thành một gói dịch vụ thuê ngoài.

Trong hồ sơ, cần xác định rõ yêu cầu công việc, mục tiêu thử nghiệm, các nội dung thực hiện và chi phí tương ứng. Đồng thời, đơn vị phải thuyết minh rõ cơ sở lựa chọn nhà cung cấp, đặc biệt trong trường hợp chỉ có một đơn vị đủ điều kiện thực hiện hoạt động thử nghiệm đó.

Việc xây dựng gói dịch vụ và lựa chọn đơn vị thực hiện cần tuân thủ các quy định hiện hành về đấu thầu, đặt hàng và thanh quyết toán kinh phí, bảo đảm có đầy đủ căn cứ để phục vụ công tác kiểm toán.

Hội thảo của NAFOSTED đã ghi nhận sự tham gia của hàng trăm đại biểu. Hàng chục câu hỏi được gửi tới Quỹ, cả trực tiếp tại hội trường và thông qua nền tảng trực tuyến. Điều này cho thấy sự quan tâm lớn của các nhà khoa học, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp đối với các chương trình tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ ngân sách nhà nước.

Trong bối cảnh Nhà nước thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ, việc tháo gỡ những vướng mắc này có ý nghĩa quan trọng.

Cơ chế tài trợ không chỉ cần bảo đảm kỷ luật ngân sách, minh bạch và khả năng kiểm soát, mà còn phải tạo điều kiện để các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp linh hoạt huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.