“Khoảng trống” vaccine giữa nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm

Thời gian qua, tại Trung tâm Hồi sức tích cực của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ đã phải chạy đua với thời gian để giành giật sự sống cho nhiều bệnh nhân mắc thủy đậu biến chứng nặng. Một trong những ca bệnh điển hình là bệnh nhân S.V.T. (39 tuổi, ở Lạng Sơn).

Trước khi nhập viện, anh T. đã được phẫu thuật tắc ruột tại cơ sở y tế địa phương. Tuy nhiên, ngay sau phẫu thuật, các nốt thủy đậu bắt đầu bùng phát ở vùng bụng và nhanh chóng lan ra toàn thân, nguy cơ nhiễm trùng ổ bụng khó kiểm soát.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, kết quả xét nghiệm cận lâm sàng của bệnh nhân T. cho thấy chỉ số viêm CRP tăng vọt tới 348 mg/L (cao gấp hơn 70 lần mức bình thường), trong khi Procalcitonin đạt 100 ng/mL, bạch cầu giảm sâu xuống còn 1,94 G/L, phản ánh rõ tình trạng suy kiệt hệ miễn dịch và nhiễm trùng lan rộng.

Bác sĩ Nguyễn Hồng Kỳ, Trung tâm Hồi sức tích cực của bệnh viện chia sẻ, đây là ca bệnh đặc biệt phức tạp khi bệnh truyền nhiễm bùng phát đồng thời với biến chứng ngoại khoa và nhiễm trùng huyết.

Tương tự, bệnh nhân L.V.T. (20 tuổi, ở Lào Cai) cũng nhập viện trong tình trạng muộn do chủ quan không đi khám sớm. Khi vào viện, virus đã tấn công sâu vào các cơ quan nội tạng, gây suy hô hấp, suy gan cấp trên nền hội chứng thận hư nặng.

Trước đó, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai, cũng tiếp nhận và điều trị cho một trường hợp thai phụ mắc thủy đậu với biểu hiện sốt cao, phát ban diện rộng. Bệnh nhân Q.H (26 tuổi, Hà Nội), đang mang thai lần hai ở tuần thứ 18, là giáo viên mầm non. Trước đó, bệnh nhân có tiếp xúc trực tiếp với trẻ mắc thủy đậu tại nơi làm việc.

Sau vài ngày, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng điển hình: sốt cao liên tục (38,2°C), mệt mỏi, đau đầu và nổi mụn nước rải rác vùng mặt, ngực, lưng. Kết quả thăm khám và xét nghiệm xác định bệnh nhân mắc thủy đậu, kèm theo tình trạng viêm tăng cao (CRP tăng), lách to và nhịp tim thai nhanh (177 lần/phút). Bệnh nhân được chỉ định nhập viện, điều trị bằng thuốc kháng virus Acyclovir và theo dõi sát sao cả tình trạng nhiễm trùng lẫn thai nhi.

Theo các bác sĩ, điểm chung của hầu hết các ca bệnh nặng là người bệnh chưa từng tiêm vaccine phòng thủy đậu. Sự thiếu hụt “lá chắn” miễn dịch này khiến virus dễ dàng tấn công mạnh mẽ, đặc biệt ở những người có bệnh nền hoặc sức đề kháng suy giảm.

Tương tự, thời gian gần đây, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ) ghi nhận nhiều ca thủy đậu bội nhiễm. Khoa Nội tổng hợp và Bệnh nhiệt đới, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê hiện đang điều trị cho bệnh nhân D., 35 tuổi. Trước nhập viện 5 ngày, bệnh nhân sốt cao từng cơn, rét run, nổi phỏng nước rải rác toàn thân, mệt mỏi, ăn ngủ kém. Gia đình tự điều trị tại nhà nhưng không cải thiện.

Khi nhập viện, tình trạng nặng hơn với các sẩn đỏ dày đặc xen lẫn phỏng nước, nhiều nốt hóa mủ, gây ngứa và khó chịu, ảnh hưởng sinh hoạt. Qua thăm khám và đánh giá lâm sàng, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc thủy đậu bội nhiễm – một biến chứng thường gặp khi các tổn thương da không được chăm sóc đúng cách, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

Theo các bác sĩ, thủy đậu là bệnh truyền nhiễm lây lan chủ yếu qua đường hô hấp. Virus phát tán qua các giọt bắn khi người bệnh nói, ho hoặc hắt hơi, sau đó tồn tại trong không khí và dễ dàng xâm nhập vào cơ thể người lành. Chính cơ chế lây lan này khiến bệnh có thể nhanh chóng bùng phát thành dịch trong cộng đồng, cao điểm dịch bùng phát trong điều kiện thời tiết nóng ẩm từ giữa tháng 3 đến tháng 5.

Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC, cảnh báo bệnh thủy đậu có thể gây bội nhiễm da, viêm phổi, viêm não..., đặc biệt ở người lớn, nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn nhiều lần so với trẻ em, với các biến chứng như suy hô hấp cấp, nhiễm trùng huyết, viêm gan, viêm não, thậm chí tử vong.

“Các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ nhập viện ở người lớn mắc thủy đậu cao gấp 13 lần và tỉ lệ tử vong cao hơn khoảng 25 lần so với trẻ em. Trong đó, viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất (chiếm từ 5 - 15%), với tỉ lệ tử vong có thể lên đến 30%. Ở phụ nữ mang thai, mức độ nguy hiểm còn cao hơn. Khoảng 20% trường hợp mắc thủy đậu có thể dẫn đến viêm phổi, trong đó tỉ lệ tử vong lên tới 40%.

Đặc biệt, nếu nhiễm bệnh trong giai đoạn từ tuần 13 đến 20 của thai kỳ, nguy cơ dị tật thai và thai chết lưu tăng cao. Nếu mắc bệnh trong 3 tháng cuối, trẻ sơ sinh có nguy cơ tử vong tới 30% và khoảng 15% có thể mắc zona thần kinh trong những năm đầu đời,” bác sĩ Bạch Thị Chính chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố miễn dịch, các bác sĩ cho rằng những sai lầm trong chăm sóc và điều trị tại nhà cũng góp phần khiến bệnh thủy đậu trở nên trầm trọng. Thói quen kiêng tắm, kiêng gió, đắp lá, tự ý dùng thuốc không theo chỉ định hoặc nặn mụn nước khiến hàng rào bảo vệ da bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng huyết và suy đa tạng.

Từ thực tế lâm sàng, các bác sĩ đưa ra lời khuyên: người dân không chủ quan với các bệnh truyền nhiễm tưởng chừng “nhẹ”. BSCKII. Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng chống dịch của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, nhấn mạnh người dân không được lơ là với các dấu hiệu ban đầu như sốt, mệt mỏi hay nổi mụn nước.

Khi có biểu hiện bất thường, cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán kịp thời, thay vì tự điều trị bằng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng. Chủ động phòng bệnh trước khi mang thai. Khi có biểu hiện sốt, phát ban trong thai kỳ, cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và xử trí kịp thời. 

Bên cạnh tiêm vaccine, bác sĩ Bạch Thị Chính lưu ý người dân cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, sử dụng đồ dùng riêng, vệ sinh và khử khuẩn môi trường sống, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tim mạch, đái tháo đường, hen suyễn... để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Khi mắc thủy đậu, người bệnh cần được cách ly, điều trị đúng phác đồ để hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ lây lan cho người khác.