Người mắc bệnh tự miễn cần tuân thủ phác đồ điều trị

Một bệnh nhân nữ, 27 tuổi, phát hiện mắc lupus ban đỏ kèm tổn thương phổi mô kẽ từ năm 2024, từng điều trị ổn định. Khi mang thai, chị tự ý ngưng thuốc và không tái khám định kỳ, sảy thai ở tháng thứ 5. Bệnh bùng phát dữ dội hơn, chị mắc thêm xơ cứng bì và viêm da cơ - hai bệnh tự miễn khác, gây tổn thương da và suy yếu cơ nghiêm trọng.

BSCKI Trần Thị Thanh Tuyền, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho hay khi bệnh nhân nhập viện, bệnh "tấn công" nhiều cơ quan cùng lúc, từ phổi, mạch máu đến da và hệ cơ. "Cơ thể có thể tồn tại đồng thời nhiều kháng thể tự miễn. Khi hệ miễn dịch mất kiểm soát, các kháng thể này không còn nhận diện được mô lành, từ đó tấn công nhiều cơ quan", bác sĩ giải thích.

Thay đổi nội tiết và miễn dịch trong thai kỳ có thể là yếu tố kích hoạt, làm rối loạn cân bằng miễn dịch vốn đã bất ổn ở người mắc bệnh tự miễn. Bệnh nhân tự ý ngưng điều trị trong giai đoạn này càng làm tăng nguy cơ bệnh bùng phát và xuất hiện thêm các bệnh tự miễn khác, gây suy kiệt cả thể chất lẫn tinh thần, điều trị phức tạp hơn.

Bệnh tự miễn thường gặp ở phụ nữ trẻ, đặc biệt trong độ tuổi 20 - 40, do ảnh hưởng của yếu tố nội tiết và miễn dịch. Bác sĩ Tuyền cho hay người mắc từ ba bệnh tự miễn trở lên được gọi là hội chứng đa tự miễn (MAS), ít gặp và diễn tiến phức tạp. "Đây là ca đầu tiên tại bệnh viện ghi nhận chồng lấp 4 bệnh tự miễn với tổn thương đa cơ quan rõ rệt, diễn tiến nhanh và nguy cơ biến chứng cao", bác sĩ Tuyền nói.

Do đó, ê kíp bác sĩ không chỉ tìm phương pháp kiểm soát bệnh mà còn phải lựa chọn hướng can thiệp phù hợp do cơ thể người bệnh đã suy yếu. Nếu kiểm soát chưa đủ, bệnh có thể tiếp tục tiến triển; nhưng can thiệp quá mạnh ngay từ đầu, nguy cơ biến chứng lại tăng cao. Ban đầu, các bác sĩ điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch theo phác đồ chuẩn. Tuy nhiên, cơ thể người bệnh đáp ứng kém, phải chuyển sang sử dụng thuốc sinh học nhằm tác động trực tiếp vào cơ chế bệnh sinh của hệ miễn dịch.

Đây là hướng điều trị thường được cân nhắc trong trường hợp bệnh tự miễn diễn tiến nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp thông thường. Sau khoảng một tháng, tình trạng bệnh nhân dần cải thiện, lực cơ phục hồi, có thể tự đứng và tập đi. Dù vậy, chị vẫn cần theo dõi và điều trị lâu dài.

Nhân trường hợp này, các bác sĩ lưu ý, phụ nữ mắc bệnh tự miễn vẫn có thể mang thai nhưng cần được đánh giá và theo dõi chặt chẽ trước, trong thai kỳ và sau sinh. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ phù hợp để vừa kiểm soát bệnh vừa đảm bảo an toàn thai kỳ.

Trước đó, một trường hợp nữ bệnh nhân được chẩn đoán tại Medlatec cũng là minh chứng điển hình cho bệnh lý tự miễn mạn tính diễn tiến âm thầm, dễ bị bỏ sót nếu không được thăm khám và đánh giá chuyên sâu. Bệnh nhân N.K.N (68 tuổi, doanh nhân) trong nhiều năm thường xuyên cảm thấy lạnh toàn thân, đặc biệt ở bàn tay và bàn chân.

Khoảng hai năm gần đây, bà bắt đầu xuất hiện thêm các triệu chứng như cứng hàm, cứng da mặt, hạn chế vận động, cảm giác lưỡi cứng, gây khó khăn khi nói. Hai bàn tay có da thâm sậm màu, sưng nề các ngón, kèm đau khớp nhẹ. Gần đây, bệnh nhân xuất hiện khó thở nhẹ khi gắng sức và các cơn đau tức ngực...

BSCKI. Bùi Thị Cẩm Bình, người trực tiếp thăm khám cho bệnh nhân, cho biết khai thác bệnh sử cho thấy người bệnh suy giáp đã điều trị 7 năm, rối loạn lipid máu và viêm đa xoang. Từ các kết quả lâm sàng và cận lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán mắc xơ cứng bì hệ thống thể giới hạn, kèm bệnh phổi kẽ và trào ngược dạ dày thực quản.

Theo BSCKI. Phạm Đặng Hoài Nam, xơ cứng bì hệ thống là bệnh lý đặc trưng bởi ba cơ chế song song gồm rối loạn vi mạch, rối loạn miễn dịch và xơ hóa do tích tụ collagen quá mức tại da và các cơ quan nội tạng. Đây là bệnh tự miễn hiếm gặp, với tỷ lệ mắc mới khoảng 9 đến 19 ca trên một triệu dân mỗi năm, thường gặp ở độ tuổi 30 đến 50 và có tỷ lệ nữ cao hơn nam.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng, Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết bệnh tự miễn rất phổ biến với hàng trăm thể bệnh khác nhau. Trung bình cứ 100 người thì có 5 - 8 người mắc. Đây là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ.

Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Nhóm có nguy cơ cao hơn gồm: Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ; người có người thân mắc bệnh tự miễn; người nhiễm khuẩn, tiếp xúc hóa chất... Bệnh ảnh hưởng đến hầu hết cơ quan trong cơ thể. Ở hệ cơ xương khớp xảy ra viêm đa khớp dạng thấp, viêm da cơ. Ở da và mạch máu có bệnh vảy nến, Pemphigus, viêm mao mạch dị ứng. Ở hệ nội tiết bị tiểu đường type 1, Basedow, viêm tuyến giáp tự miễn...

Việc chẩn đoán bệnh tự miễn thường gặp nhiều khó khăn do triệu chứng ban đầu mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường. Các dấu hiệu thường thấy là sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi, chán ăn; sụt cân, đau nhức toàn thân, thiếu máu…

Một đặc điểm quan trọng của bệnh tự miễn là diễn tiến thành từng đợt: xen kẽ giữa giai đoạn bùng phát và giai đoạn lui bệnh. Điều này khiến nhiều người chủ quan, lầm tưởng bệnh đã khỏi. Hiện nay, y học chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn bệnh tự miễn. Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh.

Đáng lưu ý, lối sống cũng là yếu tố hỗ trợ quan trọng với bệnh nhân mắc bệnh tự miễn. Người bệnh cần ăn cân đối, tăng cường rau xanh, hạn chế dầu mỡ; không lạm dụng vitamin tổng hợp. Tập luyện nhẹ nhàng khoảng 30 phút mỗi ngày. Ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Giữ tinh thần tích cực, giảm căng thẳng, duy trì các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc.

Người bệnh có thể sống tích cực và năng động nếu tuân thủ điều trị. Khi xuất hiện dấu hiệu đợt cấp (triệu chứng đột ngột nặng lên), cần liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc ngừng thuốc.