Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Cạnh tranh: Tình bạn hay kẻ thù?

Giao thoa giữa pháp luật sở hữu trí tuệ (dưới đây gọi tắt là “Luật Sở hữu trí tuệ 2022”) và pháp luật cạnh tranh hay còn gọi là pháp luật chống độc quyền (dưới đây gọi tắt là “Luật Cạnh tranh 2018”) là một vấn đề phức tạp...

Ảnh minh họa.
Ảnh minh họa.

Làm rõ mối quan hệ qua lại giữa 2 luật này nhằm cảnh báo các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ sở hữu nhiều tài sản sở hữu trí tuệ, đặc biệt là sáng chế, có nguy cơ bị “soi” về khả năng thực hiện hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường (do có sức mạnh thị trường đáng kể).

Luật Sở hữu trí tuệ 2022 bảo hộ các quyền sở hữu trí tuệ (quyền tài sản), chẳng hạn như hình thức thể hiện của ý tưởng dưới dạng các tác phẩm văn học nghệ thuật khoa học (quyền tác giả), sáng tạo kỹ thuật (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, giống cây trồng), hoặc chỉ dẫn nguồn gốc thương mại (nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại).

Bảo hộ pháp lý quyền sở hữu trí tuệ thực chất là hợp pháp hóa quyền độc quyền sử dụng, khai thác thương mại sản phẩm mang quyền sở hữu trí tuệ.

Thông qua hệ thống cấp bảo hộ độc quyền có ấn định thời hạn bảo hộ (ví dụ như thời hạn độc quyền sáng chế là 20 năm), Luật Sở hữu trí tuệ 2022 được tin rằng một mặt giúp chủ thể quyền có thể thu hồi được đủ giá trị vật chất bù đắp cho quá trình họ đã đầu tư nghiên cứu, và mặt khác khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục đổi mới để tạo ra sự khác biệt trên thị trường.

Như vậy, mục tiêu của Luật Sở hữu trí tuệ 2022 vừa khuyến khích doanh nghiệp sáng tạo, đổi mới vừa giúp người tiêu dùng tiếp cận với nhiều sản phẩm, dịch vụ cạnh tranh khác biệt.

Luật Cạnh tranh 2018 có nhiệm vụ chống độc quyền, thúc đẩy cạnh tranh, đảm bảo quyền tự do cạnh tranh, ngăn chặn, kiểm soát các hành vi hạn chế cạnh tranh bao gồm cả hành vi lạm dụng vị trí độc quyền mà có thể gây tổn hại tới cạnh tranh và người tiêu dùng.

Dưới góc độ tiêu dùng, nếu luật chống độc quyền 2018 hoạt động hiệu quả, người tiêu dùng sẽ có nhiều sự lựa chọn hàng hóa, dịch vụ hơn cũng như có thể tiếp cận được sản phẩm chất lượng có giá cả phải chăng hơn. Nhưng dưới góc độ sản xuất, cung ứng dịch vụ, nhà sản xuất rõ ràng phải nỗ lực nhiều hơn để giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất lao động thông qua việc tiếp tục nghiên cứu đổi mổi công nghệ và quy trình sản xuất.

WIPO – Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới nhận định rằng, sở hữu trí tuệ cho phép người tiêu dùng chọn lựa sản phẩm được bán bởi các doanh nghiệp cạnh tranh. Không có bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, các doanh nghiệp kém hiệu quả hơn sẽ tìm cách sao chép sản phẩm của đối thủ cạnh tranh hiệu quả hơn. Như thế, đối thủ cạnh tranh hiệu quả hơn sẽ mất động lực cải thiện hoặc cung cấp sản phẩm mới và cả xã hội nói chung cũng thua cuộc. Trong bối cảnh đó, sở hữu trí tuệ chỉ thực hiện vai trò đảm bảo cạnh tranh quan trọng đó khi nó bảo vệ được sự khác biệt thực sự.

Tuy nhiên, Giáo sư Mark A. Lemley (Trường Đại học Stanford) cho rằng, luật chống độc quyền phục vụ mục tiêu cạnh tranh bằng cách đảm bảo rằng thị trường không bị thống trị bất công bởi một hãng duy nhất, và bằng cách đảm bảo rằng các đối thủ cạnh tranh giả định không thông đồng để tránh tác động cạnh tranh.

Theo nghĩa đó, quyền sở hữu trí tuệ dường như đi ngược lại thị trường cạnh tranh tự do ở chỗ các quyền sở hữu trí tuệ đó hạn chế đối thủ khác sao chép hoặc bắt chước nỗ lực trí tuệ của tác giả hoặc nhà sáng chế. Sự tồn tại của quyền sở hữu trí tuệ có thể cho phép chủ thể quyền tính giá độc quyền hoặc để hạn chế cạnh tranh, chẳng hạn như bằng cách kiểm soát việc sử dụng ý tưởng ở các sản phẩm tiếp theo.

Như vậy, Luật Sở hữu trí tuệ 2022 và Luật Cạnh tranh 2018 là “bạn của nhau” khi và chỉ khi chúng cùng thực hiện được mục tiêu chung là khuyến khích đổi mới, sáng tạo và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Ngược lại, chúng có thể trở thành “kẻ thù của nhau” như nhiều người quan niệm nếu các quyền sở hữu sở hữu trí tuệ hoặc phạm vi bảo hộ của các quyền này (vốn luôn được luật chống độc quyền giả định là cấp đúng/xác định chính xác bởi nhà nước hoặc tòa án) được cấp/xác định không chính xác.

Nhằm mục đích ngăn chặn quyền sở hữu trí tuệ bị lạm dụng mà có thể gây tổn hại đến mục tiêu của luật cạnh tranh 2018, phải chăng đã đến lúc Việt Nam cần thiết kế công cụ pháp lý chống độc quyền trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ chẳng hạn như Hướng dẫn chống độc quyền trong lĩnh vực quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc được ban hành vào tháng 8/2020.

* Công ty luật Bross & Partner

Thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Cơ chế được áp dụng đối với các vụ án về tội rửa tiền, các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ. Nghị quyết cũng thiết lập trình tự thu hồi tài sản thông qua thủ tục tố tụng dân sự, với Viện kiểm sát giữ vai trò khởi kiện, yêu cầu và Tòa án xem xét, quyết định...

Chính thức bổ sung thêm 2 ngày nghỉ lễ được hưởng nguyên lương

Quốc hội thông qua luật sửa đổi 5 luật thuộc lĩnh vực Nội vụ, trong đó có việc bổ sung 2 ngày nghỉ vào danh sách các ngày nghỉ lễ, Tết, người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương, gồm Ngày Tổ quốc tri ân - Ngày Thương binh, liệt sĩ 27/7 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11...

Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về kết quả nghiệm thu phòng cháy chữa cháy

Quốc hội đã biểu quyết, thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Theo đó, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy đối với công trình, phương tiện giao thông từ ngày 1/3/2027.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy