Con đường nhỏ dẫn vào Hợp tác xã Sinh Dược (Gia Viễn, Ninh Bình) có lũy tre xanh rợp, thoảng hương thơm bồ kết, mùi già, hương nhu… từ những sân phơi. Góc này chốn nọ, bà con xã viên người thì thu hái thảo dược, người thêu tranh, xếp lá bồ đề, người thì tập trung sản xuất... Lâu lâu, bản tin nội bộ lại vang lên thông báo dễ thương về gia đình "chị" trâu nọ vừa có thêm thành viên mới, ruộng dâu tằm đã bắt đầu ra trái, hay lô xà bông mùi Tết bắt đầu xuất xưởng...
“Anh chủ nhiệm” Vũ Trung Đức, Giám đốc Hợp tác xã Sinh Dược, bồi hồi: “Một năm mới lại đến, mong cho những cánh đồng thảo dược ở Ninh Bình hay ở bất cứ đâu trên đất nước Việt Nam, luôn sinh sôi, sinh lời và sinh giá trị!”.
Chào anh Đức, bánh xà bông Mã Đáo Thành Công này đẹp quá, khi cầm lên, tôi đã ngửi thấy mùi Tết…
Vâng, cá nhân tôi là người vô cùng yêu thích phong tục tắm Tết bằng thảo mộc, một phong tục gắn với quan niệm thanh tẩy đón năm mới và những giá trị của y học cổ truyền. Tuy nhiên, trong đời sống hiện đại, thói quen này dần bị quên lãng do bất tiện trong khâu đun nấu, bảo quản và vận chuyển. Với lợi thế sẵn có về cơ sở hạ tầng, máy móc và thiết bị sản xuất, chúng tôi đã đưa cây mùi già vào xà bông và dầu tắm.
Cách làm này vừa giữ được giá trị thảo dược truyền thống, vừa “phiên dịch” phong tục xưa sang hình thức phù hợp với đời sống hiện đại. Mỗi năm, Sinh Dược lựa chọn một chủ đề cho mùi Tết của mình, gắn với linh vật và văn hóa truyền thống. Năm Hổ với chủ đề Ông Ba Mươi, Năm Tỵ với Rồng rắn lên mây…và năm 2026 là Mã đáo thành công! Đây là một lời chúc quen thuộc, mang ý nghĩa may mắn, hanh thông và thành đạt.
Là một sinh viên tốt nghiệp khoa Hóa - Đại học Bách khoa Hà Nội, chắc chắn là anh có nhiều cơ hội nghề nghiệp tại thành phố. Vì sao anh quyết định cùng vợ trở về quê hương lập nghiệp?
Nói “bỏ phố về quê” nghe có vẻ lãng mạn, nhưng thực ra với tôi đó là một quyết định mang tính chiến lược nhiều hơn là cảm xúc. Tôi luôn tin rằng, ở đâu có điều kiện tốt nhất cho sự phát triển nghề nghiệp thì ở đó chính là “trung tâm”. Ở thời điểm đưa ra quyết định trở về quê, tôi nhìn nhận những cơ hội lớn nhất của bản thân lúc đó không còn nằm ở đô thị, mà nằm ở chính vùng đất mình sinh ra.
Quê tôi có nguyên liệu bản địa phong phú, có những tri thức thảo dược được tích lũy qua nhiều thế hệ, có cộng đồng sẵn sàng đồng hành và đặc biệt là có một khoảng trống rất lớn giữa tiềm năng và giá trị kinh tế thực tế. Nếu chỉ tiếp tục làm việc trong môi trường đô thị, tôi sẽ là một cá nhân nhỏ trong một hệ sinh thái đã rất đông đúc. Nhưng nếu trở về quê, tôi có cơ hội trở thành người kết nối, người tổ chức và người chuyển hóa những giá trị sẵn có thành sản phẩm cụ thể, thành sinh kế và thành động lực phát triển cho cả cộng đồng.
Sinh Dược có Hội đồng quản trị, Ban giám đốc và các tổ trưởng phụ trách từng mảng riêng biệt… Tại sao anh vẫn chọn mô hình Hợp tác xã thay vì một công ty cổ phần?
Mô hình hợp tác xã với tôi là sự lựa chọn phù hợp nhất với bối cảnh nông thôn và với triết lý phát triển của Sinh Dược. Bởi những tài sản mà HTX đang khai thác từ tri thức thảo dược, văn hóa bản địa cho đến nguồn nguyên liệu vốn không thuộc về riêng một cá nhân nào. Đó là tài sản của cộng đồng. Khi tài sản là của cộng đồng, thì cách tổ chức cũng nên là của cộng đồng. Mô hình HTX cho phép người dân vừa là người lao động, vừa là người làm chủ, vừa là người hưởng lợi từ chính giá trị họ tạo ra. Tôi nghĩ điều này tạo nên sự gắn bó lâu dài và bền vững hơn so với nhiều mô hình kinh doanh khác.
Ngoài hơn 20 sản phẩm hiện có như xà phòng tắm, muối ngâm chân, nước rửa chén, dầu tắm, tinh dầu xoa bóp,… Sinh Dược còn đang kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm?
Sinh Dược đa dạng hóa sản phẩm theo nhiều phân khúc khác nhau, từ dòng bình dân, sản phẩm dành cho khách sạn, resort, đến các dòng trung và cao cấp. Dù ở phân khúc nào, chúng tôi vẫn giữ nguyên tắc xuyên suốt là đưa hàm lượng văn hóa bản địa vào sản phẩm ở mức cao nhất. Khi ngắm nhìn cảnh xã viên vui vẻ khi được làm việc, tiếp xúc với các thành tố văn hóa truyền thống như vậy, tôi tự hỏi: Tại sao không để HTX trở thành một bảo tàng mở, nơi văn hóa là để chạm, để cảm và để "mang về" theo cách riêng của mỗi người?
Sinh Dược kỳ vọng mỗi năm có thể đón trên 10.000 lượt khách tham quan, đóng góp vào nguồn thu du lịch của tỉnh. Hướng tới phân khúc du khách có nhu cầu tìm hiểu sâu về văn hóa, chúng tôi mời bạn bè quốc tế hòa mình vào di sản: từ truyền thống nghề thuốc nghìn năm của vùng đất Cố đô, đến tự tay chế tác nên những bánh xà-bông thảo dược, chăm sóc sức khỏe với những bài thuốc cổ… Những trải nghiệm này giúp nhận diện, ghi nhớ dễ dàng về một cộng đồng, một dân tộc, một cách đầy tự hào.
Hợp tác xã Sinh Dược thành lập năm 2014, hành trình khởi nghiệp của anh đã diễn ra như thế nào?
Bắt đầu từ tìm hiểu vùng nguyên liệu, trò chuyện với người dân, sưu tầm các bài thuốc dân gian, đến thử nghiệm các bộ sản phẩm mẫu. Chúng tôi vừa làm, vừa học, vừa điều chỉnh liên tục. Những ngày đầu tiên, sản phẩm có thành phần cây thuốc của chúng tôi còn khá mới mẻ. Mà người tiêu dùng thì đang quen với các sản phẩm nguồn gốc thiên nhiên của nước ngoài; hoặc các sản phẩm công nghiệp có giá cả cạnh tranh.
Tuy nhiên, thách thức thì đi cùng với cơ hội. Tôi rất tự tin với chất lượng sản phẩm. Khách hàng sử dụng thấy tốt, kết hợp với các hình thức truyền thông phù hợp, nên dần dà sản phẩm của HTX được biết đến nhiều hơn. Hiện HTX có các đối tác thu mua ổn định, doanh thu tăng trưởng đều qua từng năm. Tổng doanh thu từ các sản phẩm và dịch vụ (bao gồm cả HTX thương mại và đại diện thương mại) đạt khoảng 40 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho khoảng 70 lao động địa phương.
Trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, trong vòng mười năm trở lại đây, nhiều hợp tác xã chuyên trồng cây dược liệu đã hình thành và phát triển kinh tế hiệu quả. Lợi thế của Sinh Dược là gì?
Lợi thế lớn nhất của HTX Sinh Dược ở thời điểm hiện tại chính là đội ngũ xã viên đồng sức đồng lòng, ham học hỏi và không ngại thay đổi. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh sản xuất nông thôn thường bị gắn với tư duy cũ, ngại đổi mới. Với Sinh Dược, tinh thần sẵn sàng học hỏi và thích ứng của xã viên giúp HTX có thể nhanh chóng tiếp cận công nghệ mới, cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, cùng là những bài thuốc dân gian được truyền lại, để phát triển thành các sản phẩm tiêu dùng cụ thể, cần phù hợp với nhu cầu hiện đại. Hình thức thể hiện và câu chuyện sản phẩm cũng phải gắn với văn hóa bản địa. Chúng tôi còn có các mã QR được tích hợp để khách hàng có thể tiếp cận những câu chuyện về sản phẩm, các đoạn animation, thông điệp và giá trị văn hóa mà Sinh Dược mong muốn lan tỏa.
Chỉ cần nhìn những bức ảnh trên fanpage thôi, tôi cũng có thể thấy được đời sống lao động sản xuất ngập tràn niềm hứng khởi, lạc quan của bà con xã viên. Sinh Dược đã làm điều ấy như thế nào?
Sinh Dược thực chất vẫn là một đơn vị còn khá nhỏ, những gì HTX làm được cho đến thời điểm này chưa phải là quá lớn. Tuy nhiên, ngay từ đầu, chúng tôi đã xác định mục tiêu quan trọng là tạo ra một môi trường làm việc ổn định, nhân văn và bền vững cho bà con xã viên và người lao động địa phương.
HTX chú trọng đảm bảo thu nhập ổn định, có các chế độ phúc lợi phù hợp, hạn chế tăng ca để người lao động có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm lo gia đình và tham gia các hoạt động cộng đồng khác. Các thành viên HTX đều là các cô bác, anh chị trong thôn, trong xã với nhau. Họ hạnh phúc vì có việc làm ổn định, thu nhập tốt trên chính quê hương mình.
Khởi nghiệp là một quá trình đầy rẫy những khó khăn, thử thách nhưng cũng vô cùng giá trị. Nhìn lại thành quả của quãng thời gian cố gắng, anh có lời khuyên nào cho những bạn trẻ cũng đang ấp ủ ước mơ khởi nghiệp hay không?
Theo tôi, điều quan trọng nhất là hiểu rõ mình thực sự muốn làm gì, sau đó tạo áp lực cho chính mình và kiên trì theo đuổi đến cùng. Khởi nghiệp không phải là con đường ngắn, càng không phải là câu chuyện hào nhoáng. Đó là hành trình dài, đòi hỏi sự bền bỉ, khả năng tự học và chấp nhận thất bại như một phần tất yếu. Khi còn trẻ, chúng ta hãy mạnh dạn theo đuổi đam mê với một kế hoạch, lộ trình dài hơi. Đừng ngại tìm tòi từ những phong tục tập quán địa phương để sáng tạo nét độc đáo, khác biệt cho sản phẩm, tự định vị “chất riêng”.
Cá nhân tôi luôn tin rằng kinh tế tập thể hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng của phát triển nông thôn mới. Trong hình dung của tôi, nông thôn mới là nơi không còn hộ nghèo xét trên nhiều tiêu chí như kinh tế, văn hóa, hạnh phúc và chất lượng sống. Quan trọng hơn, nông thôn mới phải là nơi giữ được hơi thở mạnh mẽ của bản sắc địa phương. Khi ấy, ngay cả một câu chuyện, một cảnh sắc hay mùi hương… đều có thể tạo nên giá trị bền vững.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8-2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html
