Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng yêu cầu các ngân hàng chuyển từ phòng thủ sang chủ động phát hiện, ứng phó và khôi phục hoạt động khi xảy ra sự cố. Đặc biệt, ngân hàng phải ngăn ngừa nguy cơ chiếm đoạt tiền của cả khách hàng lẫn ngân hàng...

Phát biểu tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 ngày 22/10, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho biết hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng/ngày. Quy mô giao dịch rất lớn, cùng với mức độ phụ thuộc ngày càng cao vào công nghệ và các đối tác trong hệ sinh thái số, khiến một sự cố tại một điểm có thể gây tác động lan rộng đến toàn hệ thống.

Đáng chú ý, theo Phó Thống đốc, các cuộc tấn công mạng hiện nay không chỉ nhắm vào tài khoản khách hàng mà tin tặc còn có thể tìm cách chiếm đoạt tiền của chính ngân hàng. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng phải giám sát đồng thời an ninh mạng và hoạt động giao dịch, thay vì chỉ tập trung bảo vệ hạ tầng công nghệ.

Trách nhiệm bảo đảm an toàn không chỉ thuộc về bộ phận công nghệ thông tin hay an ninh mạng mà còn liên quan trực tiếp đến các bộ phận nghiệp vụ, vận hành và quản lý giao dịch. “Đề nghị lãnh đạo các ngân hàng trực tiếp chỉ đạo, triển khai quyết liệt nội dung này”, Phó Thống đốc nhấn mạnh.

Theo ông, trước những mối đe dọa ngày càng phức tạp, ngân hàng phải chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu. Điều này đòi hỏi các tổ chức tín dụng không chỉ phòng vệ tốt mà còn phải phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì các dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động hiệu quả khi xảy ra sự cố. Trong đó, ba yêu cầu cần được đặc biệt quan tâm là bảo đảm an ninh, an toàn và hoạt động liên tục.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi chuyển đổi số ngành ngân hàng bước sang giai đoạn phát triển dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Phó Thống đốc nhấn mạnh: “AI phải tạo ra giá trị thực chất, chứ không chỉ tạo ra ấn tượng về mặt công nghệ”.

Theo đó, các ngân hàng cần gắn ứng dụng AI với chiến lược phát triển, quy trình nghiệp vụ, nguồn nhân lực và mô hình quản trị, thay vì chỉ xem đây là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ. 

Quy mô thanh toán số tăng nhanh cũng đặt ra những thách thức mới đối với công tác quản trị rủi ro. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước được công bố tại hội thảo, trong 8 tháng đầu năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, tăng 46,57% so với cùng kỳ; giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, tăng 35,33%.

"Giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số ngành ngân hàng phụ thuộc vào sự kết hợp đồng bộ giữa bốn yếu tố: công nghệ đủ mạnh, dữ liệu đủ tốt, quản trị đủ chặt chẽ và con người đủ năng lực. AI có thể giúp ngân hàng thông minh hơn, nhưng niềm tin và khả năng chống chịu mới là những yếu tố quyết định ngân hàng có thể đi được bao xa trong kỷ nguyên số".

Tại hội thảo, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, chỉ ra ba chuyển dịch lớn đang diễn ra trong ngành ngân hàng: từ tự động hóa riêng lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh; ứng dụng AI để phát hiện, ngăn chặn gian lận theo thời gian thực và từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản trị rủi ro AI.

Theo ông Đào Minh Tú, để bước vào kỷ nguyên AI một cách vững chắc, ngành ngân hàng cần tập trung vào ba trụ cột: thúc đẩy đổi mới sáng tạo dựa trên AI có trách nhiệm và an toàn; củng cố niềm tin khách hàng; đồng thời nâng cao khả năng chống chịu tấn công mạng. Trong đó, ứng dụng AI không thể chỉ dừng ở những thử nghiệm riêng lẻ mà phải tạo ra tác động thực chất trên toàn bộ hoạt động ngân hàng, đi đôi với bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro.

Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, cho rằng nếu chuyển đổi số giúp ngân hàng mở rộng quy mô thì kỷ nguyên AI đòi hỏi chuyển từ “số hóa quy trình” sang “thông minh hóa hệ sinh thái”, đưa AI trở thành động lực nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ.

Hiện TPBank đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI tại 13 khối nghiệp vụ. Đáng chú ý, 450 cán bộ công nghệ thông tin ứng dụng AI xuyên suốt vòng đời phát triển phần mềm, giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất 2–3 lần. Với 18 triệu khách hàng và 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số, TPBank đồng thời phát triển trợ lý GenAI T'AioX, tính năng Paste to Pay và mô hình an ninh ba lớp “Phòng – Chống – Phản ứng nhanh” nhằm bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực.

TS. Nguyễn Công Thương, Phó Trưởng ban Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo VietinBank, cho biết ngân hàng đang ưu tiên ứng dụng AI để tối ưu quy trình vận hành, tự động hóa xử lý hồ sơ và hỗ trợ nhân viên nắm bắt nhu cầu khách hàng nhanh hơn.

Theo ông, để AI phát huy hiệu quả, các ngân hàng phải giải quyết đồng thời ba vấn đề: dữ liệu sạch và được chuẩn hóa, quy trình nghiệp vụ phù hợp và năng lực sử dụng AI của cán bộ nhân viên. Đặc biệt, AI hiện chỉ đóng vai trò hỗ trợ xử lý hồ sơ và đưa ra gợi ý; trách nhiệm thẩm định và quyết định cuối cùng vẫn thuộc về cán bộ ngân hàng, không thể chuyển sang AI.

Ở góc độ bảo vệ khách hàng, ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, nhấn mạnh niềm tin số là nền tảng để phát triển ngân hàng số an toàn và bền vững. Nam A Bank hướng tới mô hình “bảo mật thông minh”, ứng dụng AI để nhận diện rủi ro theo thời gian thực, xác thực thích ứng và chủ động ngăn chặn gian lận trước khi gây thiệt hại cho khách hàng.

Ngân hàng đồng thời kết hợp định danh điện tử eKYC, xác thực sinh trắc học, VNeID, công nghệ chống giả mạo và bảo mật đa lớp nhằm cân bằng giữa sự thuận tiện và an toàn trong giao dịch. Về dài hạn, Nam A Bank định hướng phát triển mô hình AI-Ready Bank, đưa AI vào vận hành, quản trị rủi ro và phục vụ khách hàng.

Từ góc độ doanh nghiệp an ninh mạng, ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Viettel Cyber Security, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ phòng thủ truyền thống sang bảo vệ chủ động và nâng cao khả năng chống chịu rủi ro tấn công mạng. Theo đó, các ngân hàng cần xây dựng năng lực giám sát liên tục, phân tích hành vi, phát hiện bất thường và khai thác thông tin tình báo về các mối đe dọa để nhận diện sớm nguy cơ tấn công, ứng phó kịp thời và duy trì hoạt động của những dịch vụ thiết yếu.

Cùng quan điểm, ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology, cho rằng trước các thủ đoạn gian lận tài chính ngày càng tinh vi, ngân hàng cần xây dựng hệ thống phòng chống gian lận thông minh, toàn diện, thay vì triển khai những giải pháp riêng lẻ. Đặc biệt, hiệu quả phòng chống gian lận đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, các ngân hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.

Những giải pháp được các ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ chia sẻ tại hội thảo cho thấy yêu cầu bảo đảm an toàn đang chuyển từ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ sang quản trị rủi ro trên toàn bộ hoạt động ngân hàng, từ hạ tầng công nghệ đến từng giao dịch của khách hàng.