Nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm khoảng 80% giá trị giao dịch, nhưng không ít người còn chạy theo những biến động ngắn hạn, tin đồn hay tâm lý đám đông.

Chỉ còn khoảng 3 tuần nữa ngành Chứng khoán sẽ kỷ niệm 30 năm Ngày Truyền thống Ngành Chứng Khoán (28/11/1996 – 28/11/2026). 30 năm không quá dài nhưng đó là quá trình xây dựng, phát triển đầy bản lĩnh và bền bỉ của thị trường chứng khoán Việt Nam, thị trường vốn Việt Nam, từ sơ khai đến chuẩn mực của một thị trường bậc cao. Trong giai đoạn mới, cơ quan quản lý nhấn mạnh, thị trường sẽ chuyển từ “đạt điều kiện” sang “vận hành ổn định” theo chuẩn mực của một thị trường mới nổi, hội nhập sâu rộng và bền vững.

Trải qua 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển vượt bậc cả về khung khổ pháp lý, cấu trúc thị trường, quy mô thanh khoản, chất lượng, minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế.

Trao đổi trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show), bà Nguyễn Hoàng Yến, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam nhấn mạnh: Nếu chọn một từ để nói về nhà đầu tư Việt Nam sau 30 năm, có lẽ tôi sẽ chọn từ "trưởng thành".

Bà Yến đánh giá, cùng với sự phát triển của công nghệ, cách nhà đầu tư tiếp cận thị trường cũng đã đổi khác, chỉ cần vài phút trên điện thoại là có thể mở tài khoản, đọc báo cáo phân tích hay theo dõi thị trường thế giới theo thời gian thực. Thế hệ nhà đầu tư trẻ hôm nay hiểu và tiếp cận tài chính tốt hơn rất nhiều so với mười, hai mươi năm trước. Dù vậy, vẫn còn ba khoảng trống trong văn hóa đầu tư, khiến sự trưởng thành này chưa thực sự trọn vẹn.

Điều cần thay đổi trước hết là cách chúng ta nhìn về đầu tư. Nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm khoảng 80% giá trị giao dịch, nhưng không ít người còn chạy theo những biến động ngắn hạn, tin đồn hay tâm lý đám đông. Khi quyết định đầu tư chưa gắn với giá trị doanh nghiệp và mục tiêu dài hạn, thị trường dễ biến động mạnh hơn mức cần thiết.

Bên cạnh đó, đầu tư thông qua các định chế chuyên nghiệp vẫn chưa trở thành một thói quen phổ biến. Cả nước mới có hơn 700.000 nhà đầu tư sở hữu chứng chỉ quỹ, trong khi số tài khoản chứng khoán đã vượt 14 triệu. Tổng tài sản do ngành quản lý quỹ quản lý mới tương đương khoảng 6% GDP, so với hơn 56% ở Malaysia và 84% ở Hàn Quốc. Những con số này cho thấy chúng ta còn nhiều dư địa để phát triển văn hóa đầu tư dài hạn, với sự đồng hành của các tổ chức chuyên nghiệp.

Và dù tự đầu tư hay lựa chọn một tổ chức đồng hành, mỗi nhà đầu tư vẫn cần giữ kỷ luật quản trị rủi ro, phân bổ tài sản hợp lý, chấp nhận cắt lỗ khi cần và sử dụng đòn bẩy trong giới hạn phù hợp với khả năng tài chính của mình. Điều quan trọng không chỉ là tìm kiếm lợi nhuận, mà còn là bảo vệ thành quả để có thể đi đường dài.

Bên cạnh những điều kiện về môi trường pháp lý và khả năng tiếp cận thị trường, Việt Nam cũng đang có lợi thế nhất định về mặt bằng định giá. P/E của VN-Index hiện ở mức khoảng 11,5 lần, tương ứng E/P đạt 8,7%, tiệm cận vùng định giá từng xuất hiện tại các giai đoạn đáy của thị trường trong các năm 2016, 2020, 2022 và 2025. Trong khi đó, lãi suất huy động 12 tháng cao nhất hiện quanh 7%.

Tương quan này cho thấy cổ phiếu đang có mức sinh lời kỳ vọng tương đối cạnh tranh so với tiền gửi, qua đó tạo thêm cơ sở để thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế có tầm nhìn trung và dài hạn.

Đối với nâng hạng, theo bà Yến, việc được nâng hạng là một dấu mốc quan trọng, nhưng quá trình cải thiện chất lượng thị trường cần được tiếp tục, hướng tới các tiêu chí của MSCI. Một trong những ưu tiên quan trọng theo của Mirae Asset là đẩy mạnh IPO và niêm yết các doanh nghiệp quy mô lớn, có nền tảng tài chính và tiềm năng tăng trưởng tốt, qua đó đa dạng các giải pháp có chất lượng cho thị trường.

Đi kèm với đó, việc chuẩn hóa công bố thông tin bằng tiếng Anh và triển khai cơ chế Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) phải được đẩy nhanh, nhằm giảm thiểu rủi ro thanh toán và chi phí tiếp cận thông tin cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Bên cạnh đó, điều bà Yến đặc biệt muốn nhấn mạnh là nền tảng dòng vốn bền vững. Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy, sau khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, khi dòng vốn ngoại rút ra ồ ạt, việc kiên trì xây dựng lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước đã giúp thị trường nâng cao khả năng chống chịu trước những cú sốc bên ngoài.

Quỹ Hưu trí Quốc gia đã trở thành một trong những quỹ hưu trí lớn nhất thế giới, hệ thống lương hưu doanh nghiệp được hình thành từ năm 2005 và thị trường ETF phát triển mạnh. Hàn Quốc cũng cho thấy nâng hạng là một hành trình liên tục.

Dù đã được FTSE xếp vào nhóm thị trường phát triển từ năm 2009, đến nay nước này vẫn tiếp tục cải cách để đáp ứng các tiêu chí của MSCI. "Với chúng tôi, tăng trưởng của Mirae Asset tại Việt Nam cần gắn liền với sự phát triển của thị trường vốn. Điều chúng tôi hướng đến là giúp nhà đầu tư tích lũy tài sản lâu dài, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn và góp phần thu hút những dòng vốn chất lượng, bền vững cho Việt Nam", Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam nhấn mạnh.