Khoản phí mới đối với thanh toán số tại Ấn Độ có thể khiến nhiều doanh nghiệp và khách hàng quay sang dùng tiền mặt…

Theo tờ báo Financial Times, tại nhà thuốc Care Chemist ở Mumbai, cứ 10 giao dịch thì có khoảng 8 giao dịch được thanh toán qua Giao diện Thanh toán Hợp nhất (UPI), hệ thống thanh toán số nhanh, chi phí thấp do nhà nước Ấn Độ hậu thuẫn.

Tuy nhiên, ông Mushtaq Ahmed, quản lý nhà thuốc, dự báo sẽ sớm phải nhận tiền mặt nhiều hơn khi một khoản phí mới đối với thanh toán số có hiệu lực.

Từ tháng 11 tới, các giao dịch trên 2.000 rupee (tương đương 20 USD) qua UPI dự kiến sẽ chịu phụ phí 0,4%. Theo ông Ahmed, nếu chuyển khoản phí này sang khách hàng, giá thuốc sẽ vượt mức họ sẵn sàng chi trả.

“Chúng tôi không thể bán thuốc cao hơn giá in trên bao bì”, ông Ahmed nói với Financial Times. Nhà thuốc sẽ chấp nhận mọi hình thức thanh toán, từ tiền mặt, thẻ đến séc, thậm chí chia hóa đơn thành nhiều khoản nhỏ để tránh phụ phí.

Nỗi lo này cũng phổ biến trong giới kinh doanh Ấn Độ. Một khảo sát gần đây của công ty thăm dò dư luận Local Circles với 32.000 doanh nghiệp trên cả nước cho thấy 83% không sẵn sàng gánh thêm khoản phí trên.

Khoản phí mới có thể khiến nhiều doanh nghiệp hạn chế nhận thanh toán qua UPI, ảnh hưởng đến hệ thống thanh toán số được sử dụng rộng rãi nhất thế giới này. Ra mắt năm 2016, UPI được xem là một trong những thành tựu nổi bật của Chính phủ Ấn Độ Thủ tướng Narendra Modi.

THANH TOÁN TIỀN MẶT VÀ THANH TOÁN SỐ CÙNG TĂNG TRƯỞNG

Năm 2016, cùng thời điểm UPI ra mắt, ông Modi tuyên bố thu hồi các tờ tiền mệnh giá lớn, qua đó rút khoảng 90% lượng tiền mặt tính theo giá trị của Ấn Độ khỏi lưu thông. Đây là bước đi quyết liệt nhằm ngăn chặn tham nhũng và trốn thuế.

Tuy nhiên, một thập kỷ sau, tiền giấy và tiền xu vẫn được sử dụng rộng rãi song song với thanh toán bằng mã QR. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Ấn Độ (RBI), lượng tiền mặt trong lưu thông tại nước hiện cao gấp khoảng 2,3 lần so với trước đợt thu hồi tiền, lên mức kỷ lục 42.700 tỷ rupee (tương đương 448 tỷ USD) vào cuối tháng 9/2026.

Tỷ lệ tiền mặt/tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Ấn Độ cũng đã quay về mức khoảng 12%, ngang với một thập kỷ trước và thuộc nhóm cao nhất trong các nền kinh tế lớn.

“Lượng tiền trong lưu thông tiếp tục tăng ở mức hai chữ số, ngay cả khi tỷ trọng tiền mặt trong các giao dịch cá nhân giảm dần nhờ thanh toán số ngày càng phổ biến”, Phó Thống đốc RBI Shirish Chandra Murmu nhận định. Ông gọi diễn biến này là “nghịch lý tiền mặt”.

Lý giải nghịch lý này, ông Madan Sabnavis, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng quốc doanh Bank of Baroda, cho rằng phần lớn nhu cầu sử dụng tiền mặt tại Ấn Độ đến từ khu vực kinh tế ngầm.

Theo ông Sabnavis, sau đợt thu hồi tiền năm 2016, nhiều người từng kỳ vọng lượng tiền mặt trong lưu thông sẽ giảm, đồng thời hạn chế các khoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp hoặc được che giấu để trốn thuế.

Tuy nhiên, tiền mặt vẫn được ưa chuộng nhờ tính ẩn danh, phục vụ các khoản chi tiêu chính trị bất hợp pháp, giao dịch bất động sản và hành vi trốn thuế hàng hóa và dịch vụ.

“Trên thực tế, người dân ngày càng tích trữ nhiều tiền mặt hơn”, ông Sabnavis nói.

Song song với đó, UPI vẫn tăng trưởng mạnh nhờ sự tiện lợi. Chỉ cần dùng điện thoại quét mã, người dùng có thể nhanh chóng trả tiền cho tiểu thương, mua thực phẩm, thanh toán tại nhà hàng hoặc chuyển tiền, qua đó giúp việc kinh doanh thuận tiện hơn.

Trong năm tài khóa 2025-2026, kết thúc vào tháng 3/2026, UPI xử lý khoảng 242 tỷ giao dịch, tăng gần 12.000 lần so với năm tài khóa 2016-2017, năm đầu tiên hệ thống này đi vào hoạt động

Theo ông Anush Raghavan, giám đốc kinh doanh của công ty quản lý tiền mặt lớn nhất Ấn Độ CMS Info Systems, việc sử dụng UPI và tiền mặt “đã cùng tăng trưởng”.

“UPI đã chiếm một tỷ trọng lớn trong các khoản thanh toán nhỏ hàng ngày. Tuy nhiên, theo chính ước tính của RBI, tiền mặt vẫn được dùng để chi trả cho hơn một nửa tổng tiêu dùng, và hiện ngày càng nhiều hộ gia đình còn giữ tiền mặt làm khoản dự phòng”, ông Raghavan nói.

NHIỀU YẾU TỐ THÚC ĐẨY NHU CẦU TIỀN MẶT

Theo các chuyên gia, việc cơ quan chức năng tăng cường giám sát giao dịch số cũng khiến các thương nhân và doanh nghiệp nhỏ e ngại.

Một báo cáo công bố năm nay của State Bank of India, ngân hàng quốc doanh lớn nhất Ấn Độ, cho thấy nhiều doanh nghiệp nhỏ và thương nhân đã chuyển sang chỉ nhận tiền mặt sau khi cơ quan thuế bắt đầu rà soát hàng nghìn giao dịch UPI của nhóm này.

Xu hướng này có thể tăng tốc khi mức phí 0,4% đối với UPI có hiệu lực từ tháng 11. Các giao dịch chuyển tiền giữa cá nhân và các khoản thanh toán nhỏ cho thương nhân được miễn phí, nhưng giao dịch của doanh nghiệp sẽ phải chịu phí. Thay đổi này tác động trực tiếp đến mô hình không thu phí, vốn là yếu tố then chốt giúp UPI tăng trưởng vượt bậc thời gian qua.

Tổng công ty Thanh toán Quốc gia Ấn Độ (NPCI), đơn vị vận hành UPI do hàng chục ngân hàng cùng sở hữu, cho biết khoản phí mới sẽ giúp bù đắp chi phí duy trì hệ thống, hiện ở mức 200 tỷ rupee (tương đương 2,1 tỷ USD) mỗi năm. Ngoài ra, UPI còn nhận trợ cấp từ Chính phủ Ấn Độ. Trong năm tài khóa 2026-2027, bắt đầu từ tháng 4/2026, tổng trợ cấp dành cho hệ thống này là 20 tỷ rupee (khoảng 210 triệu USD).

Bà Madhavi Arora, nhà kinh tế trưởng tại công ty dịch vụ tài chính Emkay Global Financial Services ở Mumbai, dự báo lượng tiền mặt trong lưu thông của Ấn Độ sẽ tăng 12% trong năm tài khóa này, một phần do lạm phát gia tăng.

Trong tháng 9, lạm phát của Ấn Độ đã tăng tốc lên 5,5%, mức cao nhất trong 2 năm, từ mức 4,82% của tháng 8.

Bà Arora cũng chỉ ra một yếu tố khác làm gia tăng nhu cầu tiền mặt, đó là các cuộc bầu cử cấp bang diễn ra liên tục tại Ấn Độ. Trong các đợt bầu cử này, các đảng chính trị thường chi lượng lớn tiền mặt để lôi kéo cử tri. Theo kế hoạch, Uttar Pradesh, bang đông dân nhất Ấn Độ, sẽ tổ chức bầu cử vào tháng 2/2027.

“Tiền mặt đang quay trở lại”, bà Arora nhận định với Financial Times.