Thảo luận dự án Luật Điện lực sửa đổi, các đại biểu Quốc hội tập trung đề xuất cơ chế đặc thù cho điện sinh khối, hoàn thiện pháp lý điện mặt trời mái nhà cùng cơ chế chia sẻ rủi ro điện gió ngoài khơi, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia…

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, chiều 3/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Đại biểu Quốc hội tập trung đóng góp ý kiến hoàn thiện chính sách đối với điện sinh khối, điện mặt trời mái nhà, điện gió ngoài khơi và hạ tầng truyền tải. Đồng thời, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã giải trình các định hướng trọng tâm nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

KHƠI THÔNG CƠ CHẾ CHO ĐIỆN SINH KHỐI VÀ ĐIỆN MẶT TRỜI

Đề xuất khai thác tối đa phụ phẩm nông nghiệp để phát điện, nhất là nguồn rơm rạ, đại biểu Đoàn Hùng Vũ thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp nêu rõ Luật Bảo vệ môi trường quy định phụ phẩm phải thu gom làm nhiên liệu, cấm đốt ngoài trời. Nghị quyết số 70/NQ/TW về an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 yêu cầu khai thác tối đa điện đồng phát sinh khối và cho phép phát triển không giới hạn bởi quy hoạch.

Dù vậy, dự thảo luật mới chỉ có cơ chế đặc thù cho điện rác, chưa có giá rõ ràng cho điện sinh khối mà giao Chính phủ quyết định theo yêu cầu phát triển kinh tế và xã hội từng thời kỳ, khiến nhà đầu tư băn khoăn và nguồn rơm rạ của nông dân vẫn tồn đọng lớn.

Vì vậy, đại biểu Đoàn Hùng Vũ đề nghị bổ sung vào điểm b khoản 9 Điều 5 cụm từ điện sinh khối, khí sinh học sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi bên cạnh điện rác để được hưởng chính sách đặc thù tương tự. Đồng thời, đại biểu đề xuất luật hóa tại điểm e khoản 1 Điều 51 nguyên tắc giá điện phản ánh đủ chi phí gom nhiên liệu, có thành phần giá nhiên liệu được điều chỉnh theo biến động thực tế và ổn định suốt thời hạn hợp đồng mua bán điện.

Về điện mặt trời mái nhà, đại biểu Lê Công Đỉnh thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh nhận thấy đang thiếu các quy định nền tảng dài hạn, dù đây là nguồn lực quý giúp giảm áp lực cung ứng mùa khô và là “tấm hộ chiếu xanh” cho xuất khẩu.

Nhấn mạnh việc người dân cùng doanh nghiệp sẽ e ngại nếu thiếu cơ sở pháp lý, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo không bỏ trống loại hình này mà cần quy định rõ nguyên tắc cốt lõi trong luật; đồng thời nêu ba kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho điện mặt trời mái nhà trong dự thảo luật:

Thứ nhất: Luật cần luật hóa nguyên tắc tự sản, tự tiêu, quy định rõ quyền và nghĩa vụ, đặc biệt là khẳng định lộ trình tỷ lệ mua bán điện dư như quyền lợi hợp pháp nhằm củng cố niềm tin đầu tư.

Thứ hai: Bổ sung quy định về chuẩn kỹ thuật và số hóa điều độ lưới điện, bắt buộc áp dụng công nghệ như bộ biến tần thông minh và đo đếm hiện đại để phát triển mô hình nhà máy điện ảo, cho phép điều độ cắt giảm tải từ xa khi gặp sự cố nhằm giữ an toàn hệ thống.

Thứ ba: Luật cần định hướng chính sách đòn bẩy phát triển hệ thống lưu trữ pin tại chỗ và cơ chế giá điện linh hoạt theo thời gian sử dụng.

 “Đây là xu thế tất yếu của nền kinh tế xanh, giải phóng nguồn lực hiệu quả, do đó luật cần quy định điều khoản khung chặt chẽ, còn cơ chế chi tiết giao Chính phủ ban hành bằng nghị định”, đại biểu Lê Công Đỉnh nhấn mạnh

THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN ĐỐI VỚI ĐIỆN GIÓ NGOÀI KHƠI

Về điện gió ngoài khơi, đại biểu Trần Văn Tuấn thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh cần nhận diện khó khăn và rủi ro đặc thù để có cơ chế hỗ trợ thỏa đáng. Đây là lĩnh vực đầu tư rất phức tạp, khó dự báo huy động và tiêu thụ điện suốt vòng đời dự án. Trên thực tế, dự án có thể hoàn thành, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng không thể phát hết công suất do nghẽn mạch truyền tải hoặc hạn chế vận hành.

Nhấn mạnh việc xác định rõ chủ thể mua điện và chia sẻ rủi ro, đại biểu đề nghị bổ sung khoản 3 Điều 26 quy định bên mua điện được chỉ định phải chịu trách nhiệm đàm phán, ký hợp đồng bảo đảm sản lượng tối thiểu dài hạn theo tỷ lệ và thời hạn do Chính phủ quy định. Khi dự án sẵn sàng phát nhưng không được huy động hoặc giảm công suất do lưới điện, bên mua điện hay lý do khách quan thì phải có cơ chế thanh toán bù đắp chi phí hợp lý để chia sẻ rủi ro, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.

Cùng mối quan tâm, đại biểu Lê Đào An Xuân thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk nhận thấy dự thảo nghị định hướng dẫn đang đưa ra các công cụ chưa được quy định rõ trong luật như: danh mục khu vực ưu tiên, quỹ tiếp nhận tiền ký quỹ và việc tập trung quá nhiều chức năng cho một doanh nghiệp nhà nước (vừa lập danh mục, vừa phê duyệt chương trình khảo sát, vừa quản lý dữ liệu, lại vừa có quyền tham gia đầu tư) dễ tạo nguy cơ xung đột lợi ích.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung Điều 26 căn cứ pháp lý cho danh mục khu vực ưu tiên, làm rõ nguyên tắc ưu tiên đơn vị khảo sát khi chọn nhà đầu tư, đồng thời giao thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có biển đối với dự án điện gió ven bờ, trạm biến áp và đường dây đấu nối.

Về điểm d khoản 1 Điều 18 dự thảo luật đang quy định cho phép dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn không phải đấu thầu, nhưng lại chưa nêu tiêu chí xác định khái niệm “quy mô lớn” mà giao lại cho văn bản dưới luật, đại biểu Lê Đào An Xuân cho rằng điều này tiềm ẩn nguy cơ thiếu minh bạch, xảy ra tình trạng "giữ chỗ" và hạn chế cạnh tranh. Do đó, đề nghị cần quy định tiêu chí khung về công suất tối thiểu, năng lực tài chính và công nghệ; đồng thời bổ sung thời hạn áp dụng, yêu cầu công khai và cơ chế hậu kiểm.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nêu rõ mục tiêu, phạm vi sửa đổi và tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong quá trình điều chỉnh, sửa đổi Luật Điện lực. Theo đó, việc sửa đổi, bổ sung luật lần này tập trung vào ba mục tiêu cốt lõi:

Thứ nhất: Tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng thông qua Nghị quyết số 70-NQ/TW và luật hóa những nội dung đã được thực hiện trong thời gian qua theo Nghị quyết 253/2025/QH15.

Thứ hai: Giải quyết đồng bộ về phân cấp, phân quyền và các thủ tục hành chính đã triển khai trong thời gian qua.

Thứ ba: Tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện các công tác liên quan đến quy hoạch, triển khai quy hoạch và triển khai các dự án điện lực.

Về phát triển năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi, Bộ trưởng nêu rõ năng lượng tái tạo có ba tính chất rất quan trọng, gồm: tính không liên tục; chi phí biên cơ bản bằng không; và không có dự phòng quay. Do đó, tỷ trọng cũng như tiến độ phát triển năng lượng tái tạo bắt buộc phải đồng bộ với việc hoàn thiện và nâng cấp hệ thống lưới thông minh. Chính vì thế, trong dự thảo luật cũng đã đưa ra các cơ chế cụ thể.

Đối với điện gió ngoài khơi, đây là lĩnh vực rất mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao và gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu để hoàn thiện hơn cơ chế này. Tuy nhiên, phải phân định rõ ràng giữa điện gió ngoài khơi và điện gió gần bờ, từ đó xây dựng cơ chế phù hợp.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung luật Điện lực lần này nhằm giải quyết các yêu cầu về tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, phân cấp và cải cách các thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự án luật với chất lượng cao nhất để trình Quốc hội xem xét, quyết định.