Sự khác biệt giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ nằm ở chính sách phát triển AI hay năng lực của các doanh nghiệp công nghệ, mà còn thể hiện ở cách người dân nhìn nhận những thành tựu trong lĩnh vực này...

Ngày 24/11/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp khởi động Sứ mệnh Genesis, nhằm huy động các phòng thí nghiệm quốc gia, nguồn dữ liệu khoa học và hệ thống siêu máy tính của Mỹ để đẩy nhanh các khám phá khoa học nhờ AI.

Tuy nhiên, việc công bố một sứ mệnh quốc gia không đồng nghĩa tạo dựng được sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội nước này.

TRUNG QUỐC COI THÀNH TỰU AI LÀ NIỀM TỰ HÀO DÂN TỘC 

Đầu năm 2025, một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy một nửa số người trưởng thành tại Mỹ cảm thấy lo ngại nhiều hơn là hào hứng trước vai trò ngày càng lớn của AI trong đời sống hằng ngày. Trong khi đó, chỉ 10% cho biết họ hào hứng nhiều hơn là lo ngại. 

Sự dè dặt của người dân không dừng lại ở những lo lắng mà còn thể hiện trong hành động. 

Tháng 8/2025, Hội đồng thành phố Tucson, bang Arizona, Mỹ, đã phải nhất trí bỏ phiếu ngừng các thỏa thuận sáp nhập và phát triển liên quan đến dự án Blue, khu trung tâm dữ liệu được đề xuất xây dựng và được cho là phục vụ Amazon Web Services (AWS).

Lý do xuất phát từ làn sóng phản đối của người dân địa phương vì lo ngại nhu cầu năng lượng đột biến từ trung tâm dữ liệu sẽ khiến giá điện sinh hoạt của hộ gia đình gia tăng, và sự thiếu minh bạch trong quá trình triển khai.

Với Washington, hạ tầng tính toán là nền tảng để Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu về công nghệ. Nhưng với người dân, khi các dự án này kéo theo những gánh nặng chi phí, trong khi lợi ích công nghệ vẫn còn xa vời hoặc chưa được phân bổ rõ ràng, việc thuyết phục họ ủng hộ những mục tiêu lớn của quốc gia lại là vấn đề khó khăn.

Trong khi đó, trong cuộc khảo sát năm 2024 của Tập đoàn nghiên cứu thị trường Ipsos, 83% người được hỏi tại Trung Quốc đồng ý rằng các sản phẩm và dịch vụ ứng dụng AI mang lại nhiều lợi ích hơn tác hại. Nhưng tại Mỹ, tỷ lệ này chỉ bằng một nửa, 39%.

Tháng 1/2025, DeepSeek từng thu hút sự chú ý toàn cầu khi ra mắt mô hình DeepSeek-R1. Thời điểm đó, công chúng nước này đã bày tỏ niềm tự hào về một doanh nghiệp nội địa có khả năng cạnh tranh với những nhà phát triển AI hàng đầu của Mỹ.

Không ít người xem thành công của DeepSeek là bằng chứng cho thấy các biện pháp hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến, không thể ngăn cản năng lực đổi mới của nước này.

Theo các nhà phân tích của Think China, với cách nhìn đó, người Trung Quốc coi bước tiến của một doanh nghiệp công nghệ không chỉ mang ý nghĩa thương mại hay kỹ thuật, mà đó còn là sự khẳng định năng lực công nghệ quốc gia.

Dù câu chuyện này không thể đại diện cho quan điểm của tất cả người dân Trung Quốc, nhưng ít nhiều cũng cho thấy với họ, thành tựu trong lĩnh vực AI chính là niềm tự tôn dân tộc, và đó cũng là lý do để họ hào hứng với công nghệ này. 

NGƯỜI MỸ KHÔNG HẲN QUAY LƯNG VỚI AI

Ở bên kia bán cầu, dù các nhà lãnh đạo Mỹ cũng thường nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công nghệ và vai trò dẫn đầu của đất nước trong kỷ nguyên AI, nhưng người dân lại không phải lúc nào cũng nhìn nhận những thành tựu này giống như chính phủ.

Quốc gia nâng cao năng lực công nghệ, nhưng người lao động cũng cảm thấy công việc của mình trở nên bấp bênh. Doanh nghiệp phát triển mô hình AI tiến tiến, nhưng cộng đồng lại hoài nghi về những công trình hạ tầng cần thiết để vận hành mô hình.

Nhưng sự phản đối của người dân Mỹ không đồng nghĩa họ quay lưng với AI. Họ có thể hoan nghênh những tiến bộ trong y tế nhờ AI, nhưng cũng chất vấn về lượng nước mà một trung tâm dữ liệu tiêu thụ. Một nhân viên có thể thấy chatbot hữu ích trong công việc, nhưng vẫn lo ngại nguy cơ mất việc làm.

Điều đó cho thấy người dân Mỹ đang phân biệt rõ giữa giá trị của công nghệ và những điều kiện mà công nghệ được đưa vào đời sống của họ.

Sự hoài nghi của người Mỹ có thể không chỉ xuất phát từ những lo ngại về năng lực kỹ thuật của AI, mà còn liên quan đến niềm tin vào các thể chế và cách phân chia lợi ích kinh tế.

Think China cho rằng họ cần câu trả lời cho câu hỏi: Thành quả tăng thêm sẽ được phân chia như thế nào? Người lao động liệu sẽ nhận được mức lương cao hơn, thời gian làm việc ngắn hơn, dịch vụ tốt hơn, hay công nghệ tiên tiến sẽ chỉ doanh nghiệp chỉ cắt giảm chi phí nhân công?

Và nếu đặt sự hoài nghi của người Mỹ với sự lạc quan của người Trung Quốc, thì câu hỏi lại là điều gì khiến người dân Trung Quốc tin rằng những thành quả công nghệ sẽ mang lại lợi ích cho toàn xã hội?

Câu trả lời là niềm tự hào dân tộc, kỳ vọng vào những cải thiện thiết thực trong đời sống và niềm tin vào năng lực quản lý của chính phủ là bệ đỡ cho niềm tin của người Trung Quốc. 

Kể từ năm 2023, Trung Quốc đã ban hành các biện pháp tạm thời về quản lý dịch vụ AI tạo sinh, kết hợp mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghệ với những yêu cầu liên quan đến kiểm soát chính trị, bảo vệ quyền riêng tư, ngăn chặn phân biệt đối xử và bảo vệ quyền lợi người dùng.

Tinh thần trách nhiệm từ cơ quan quản lý, sự giám sát của chính phủ là bệ đỡ cho cảm giác an tâm cho người dân Trung Quốc kể cả khi công nghệ phát triển nhanh chóng.

Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, những hạn chế trong bày tỏ quan điểm công khai, cũng ảnh hưởng đến những ý kiến phản biện của xã hội nước này.

Tại Mỹ, những tranh cãi như trường hợp ở Tucson cho thấy việc dành lấy lợi ích của cộng đồng hoàn toàn có thể tác động đến chính sách phát triển công nghệ của quốc gia và kế hoạch kinh doanh của các doanh nghiệp.

Sự phản đối của người dân có thể khiến các dự án chậm triển khai. Tuy nhiên, điều này cũng tạo sức ép buộc các quan chức và nhà phát triển giải trình rõ hơn về những thỏa thuận, chi phí và tác động mà người dân tại khu vực dự án phải trực tiếp gánh chịu.

Theo nghĩa đó, sự bất đồng trong công chúng không chỉ là lực cản đối với tiến trình phát triển công nghệ, mà còn trở thành "phanh giảm tốc" để các nhà hoạch định và doanh nghiệp xác định công nghệ sẽ được triển khai như thế nào và làm thế nào để người dân được hưởng lợi từ nó.

Dĩ nhiên, cả sự lạc quan lẫn hoài nghi của công chúng đều có thể thay đổi theo thời gian. Niềm tin có thể suy giảm nếu những lợi ích được hứa hẹn không trở thành hiện thực.

Và sự hoài nghi cũng có thể giảm đi nếu các ứng dụng từ sự phát triển của công nghệ thực sự giúp cải thiện đời sống của người dân.