Ngày thứ Năm (22/10), Tổng thống Mỹ Donald Trump ký bản ghi nhớ, chính thức xác định hoạt động khai thác dầu mỏ, lọc dầu và các hoạt động liên quan là lĩnh vực thiết yếu đối với quốc phòng. Động thái này có thể mở đường để Chính phủ Mỹ rót vốn vào các dự án nhiên liệu hóa thạch...

Trong bản ghi nhớ, ông Trump viện dẫn Điều 303 của Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (DPA), đạo luật được ban hành từ thời Chiến tranh Lạnh. Điều khoản này cho phép ông áp dụng các ưu đãi tài chính đối với những hoạt động liên quan đến dầu mỏ, đường ống dẫn và kho lưu trữ nhiên liệu lỏng.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh giá dầu thô và dầu diesel tăng vọt kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra vào cuối tháng 2. Cuộc chiến đã cản trở hoạt động vận chuyển năng lượng trên toàn cầu. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga càng khiến tình trạng thiếu hụt nhiên liệu thêm trầm trọng.

Đà tăng giá năng lượng đang đặt ra thách thức lớn đối với ông Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, khi Đảng Cộng hòa đang nỗ lực giữ quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội.

Theo cuộc thăm dò do hãng tin Reuters và công ty nghiên cứu thị trường Ipsos thực hiện, kết thúc hôm thứ Hai (19/10), chỉ 31% người Mỹ tán thành cách ông Trump điều hành nền kinh tế, mức thấp nhất trong cả hai nhiệm kỳ của ông. Trong khi đó, 68% không tán thành.

BẢN GHI NHỚ GIAO NHIỆM VỤ CHO LẦU NĂM GÓC

Theo văn bản công bố trên trang web của Nhà Trắng, bản ghi nhớ được gửi tới Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Phạm vi áp dụng bao trùm toàn bộ năng lực khai thác, lọc dầu và hậu cần dầu mỏ trong nước, từ thăm dò, khai thác, hệ thống đường ống thu gom và truyền dẫn đến kho chứa và cảng biển chuyên dụng.

Bản ghi nhớ nêu rõ nếu không có những biện pháp này, Mỹ sẽ không thể kịp thời đáp ứng đủ nhu cầu đối với các năng lực nói trên. Những trở ngại chính gồm nguồn vốn hạn chế, thời gian triển khai dự án kéo dài, các điểm nghẽn về cấp phép và hạ tầng, cùng những hạn chế trong chuỗi cung ứng.

Ông Trump cũng nhắc lại tình trạng khẩn cấp quốc gia về năng lượng mà ông ban bố ngày 20/1/2025. Khi đó, ông xác định năng lực khai thác, lọc dầu, vận chuyển và phát điện của Mỹ còn yếu kém, gây đe dọa nghiêm trọng đối với kinh tế và an ninh quốc gia. Theo bản ghi nhớ mới, việc mở rộng năng lực dầu mỏ trong nước là cần thiết để tránh tình trạng thiếu hụt nguồn lực công nghiệp có thể làm suy giảm nghiêm trọng năng lực quốc phòng.

Văn bản không nêu cụ thể những dự án có thể nhận hỗ trợ tài chính. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới, với sản lượng khai thác bình quân khoảng 13,6 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Đây không phải lần đầu ông Trump viện dẫn DPA cho ngành dầu mỏ. Ngày 20/4, Nhà Trắng đã ban hành 5 quyết định viện dẫn DPA trong lĩnh vực năng lượng. Mỗi quyết định xác định một hệ thống năng lượng cốt lõi là thiết yếu đối với quốc phòng, đồng thời cho phép Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) sử dụng các công cụ tài chính như mua trực tiếp, cam kết mua, cho vay và bảo lãnh khoản vay.

Khác với quyết định về dầu mỏ hồi tháng 4 được gửi tới Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, bản ghi nhớ lần này giao nhiệm vụ triển khai cho Lầu Năm Góc.

Về nguồn vốn, ngày 4/7/2025, ông Trump đã ký ban hành đạo luật thuế và chi tiêu có tên One Big Beautiful Bill Act. Đạo luật này dành 1 tỷ USD cho các dự án năng lượng then chốt đối với an ninh quốc gia.

NỖ LỰC KIỀM CHẾ GIÁ NHIÊN LIỆU TRƯỚC BẦU CỬ

Hôm thứ Ba (13/10), trong chuyến vận động tranh cử tại thành phố Tyler, bang Texas, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết chính phủ sẽ sử dụng DPA để mở rộng công suất chế biến của nhà máy lọc dầu tại đây. Nhà máy thuộc sở hữu của công ty năng lượng Delek US Holdings.

Theo ông Vance, chính phủ muốn nhà máy sản xuất thêm hàng triệu gallon nhiên liệu thương mại và nhiên liệu đạt tiêu chuẩn quân sự, bên cạnh sản lượng hiện có. Tuy nhiên, chi tiết về nguồn vốn và mức công suất tăng thêm chưa được công bố.

Theo Reuters, đây là bước đi mới nhất trong loạt biện pháp của Nhà Trắng nhằm kiềm chế giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử, khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri.

Dù vậy, DPA vốn được xem là công cụ cuối cùng và chưa từng được sử dụng để tăng công suất lọc dầu. Các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện đã vận hành gần hết công suất, trong khi nguồn cung toàn cầu khan hiếm và nhu cầu mạnh tiếp tục neo giá nhiên liệu ở mức cao.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá xăng thường bình quân tại Mỹ trong tuần tính đến ngày 19/10 ở mức khoảng 4,28 USD/gallon, cao hơn khoảng 1,27 USD so với cùng kỳ năm 2025. Trước đó, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bình quân tháng 9 đạt 4,33 USD/gallon, lập kỷ lục mới đối với tháng 9, cao hơn 0,5 USD so với mức kỷ lục trước đó.

Ông Andy Lipow, Chủ tịch công ty tư vấn Lipow Oil Associates, hoài nghi khả năng DPA giúp hạ giá nhiên liệu nhanh chóng. Theo ông, các nhà máy lọc dầu đang hoạt động tại Mỹ đều đã sản xuất dầu diesel ở mức tối đa.