Năm ngoái, công suất điện than của Trung Quốc tăng ròng gần 70 gigawatt - mức tăng cao nhất kể từ năm 2007...

Trong vài năm qua, Trung Quốc đồng thời theo đuổi hai hướng đi là mở rộng công suất điện than và phát triển mạnh năng lượng tái tạo. Nhiều ý kiến cho rằng sau giai đoạn chuyển tiếp, năng lượng xanh sẽ dần lấn át điện than. Tuy nhiên, số liệu mới từ Cơ sở dữ liệu Global Coal Plant Tracker (GCPT) cho thấy cơ cấu nguồn điện của Trung Quốc có thể đang dịch chuyển chậm hơn kỳ vọng.

Trong khi đó, vào năm 2018, giai đoạn 2020-2022 và năm 2024, mức tăng ròng này đều dưới 30 gigawatt.

Các đợt mất điện xảy ra vào năm 2021 và 2022 - do thiếu than, hạn hán và nhu cầu điện biến động trong đại dịch Covid-19 - được xem là một trong những lý do khiến Trung Quốc quyết định quay lại đẩy mạnh đầu tư vào điện than. Lâu nay điện than luôn được đánh giá là nguồn điện có tính ổn định cao.

Ngoài vấn đề công suất, cơ chế giá năng lượng của Trung Quốc cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thiếu điện. Do thị trường điện chưa được tự do hóa, giá bán điện được duy trì ở mức cố định và các nhà cung cấp không được tăng giá khi chi phí tăng lên. Điều này khiến các nhà cung cấp không mấy mặn mà hơn trong việc duy trì sản lượng khi hoạt động gặp khó khăn.

Kết quả của quyết định trên giờ đây đang thể hiện rõ rệt qua việc ngày càng nhiều nhà máy điện than hoàn thành xây dựng và được đưa vào vận hành. Không dừng ở đó, Trung Quốc vẫn đang xúc tiến một loạt dự án mới. Tính đến tháng 1 năm nay, tổng công suất điện than của nước này ở các giai đoạn từ xây dựng, đã được cấp phép, chấp thuận sơ bộ đến mới công bố đạt khoảng 500 gigawatt.

Dù công suất điện than tiếp tục tăng, tỷ trọng điện than trong tổng sản lượng điện của Trung Quốc đã giảm dần qua các năm, nhưng vẫn ở mức cao 58% vào năm 2024. Thủy điện chiếm hơn 13%, song tỷ trọng này đang thu hẹp do tình trạng hạn hán nghiêm trọng kéo dài.

Trong khi đó, điện gió và điện mặt trời tăng trưởng nhanh, nhưng đến nay vẫn chưa chiếm tới 20% sản lượng điện hàng năm. Điều này cho thấy nếu muốn đạt các mục tiêu khí hậu quan trọng, Trung Quốc cần tiếp tục thúc đẩy năng lượng sạch, thay vì để xu hướng này chững lại hoặc đi ngược trở lại.