Sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Washington và Bắc Kinh nhất trí thiết lập một “kênh liên lạc” nhằm trao đổi về các sự cố liên quan đến an toàn trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh công nghệ AI đang phát triển nhanh và cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng sâu sắc…

Thỏa thuận về AI là một trong những nội dung đáng chú ý trong loạt cam kết được hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đưa ra sau cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài ba ngày tại Mỹ. Bên cạnh AI, hai nước cũng nhất trí tăng cường đối thoại giữa quân đội, duy trì các cơ chế liên lạc trong khủng hoảng và điều chỉnh một số biện pháp thuế quan đối với hàng hóa không nhạy cảm.

Đáng chú ý, việc thiết lập kênh trao đổi riêng về các sự cố AI cho thấy vấn đề an toàn công nghệ đang dần trở thành một nội dung của đối thoại chiến lược Mỹ - Trung, bên cạnh thương mại, chuỗi cung ứng, chất bán dẫn và các công nghệ tiên tiến.

KÊNH LIÊN LẠC MỚI CHO CÁC SỰ CỐ AI

Theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Washington và Bắc Kinh đã nhất trí thiết lập một “kênh liên lạc” về các sự cố liên quan đến AI. Hai bên cũng dự kiến tổ chức một vòng đối thoại mới tập trung vào AI trong tháng 11.

Việc sử dụng khái niệm “sự cố AI” có ý nghĩa đáng chú ý. Khi các hệ thống AI ngày càng được triển khai trong nhiều lĩnh vực, từ tài chính, y tế, giao thông, sản xuất đến quốc phòng, những rủi ro liên quan đến hoạt động của các hệ thống AI có thể vượt khỏi phạm vi của một doanh nghiệp hoặc một quốc gia.

Một cơ chế liên lạc giữa hai cường quốc có thể tạo điều kiện để hai bên trao đổi thông tin khi xảy ra những sự cố có khả năng tác động xuyên biên giới, đồng thời thảo luận về các nguyên tắc và biện pháp giảm thiểu rủi ro.

Tuy nhiên, tuyên bố hiện tại chưa cho thấy hai nước đã thống nhất một bộ tiêu chuẩn chung về an toàn AI hay một cơ chế bắt buộc chia sẻ dữ liệu. Nội dung cụ thể, phạm vi hoạt động và cơ quan đầu mối của kênh liên lạc này cũng chưa được công bố.

Đây là điểm quan trọng bởi Mỹ và Trung Quốc hiện là hai trung tâm phát triển AI hàng đầu thế giới, đồng thời đang cạnh tranh mạnh mẽ về chip, năng lực tính toán, mô hình nền tảng và các ứng dụng AI.

AI TRỞ THÀNH MỘT NỘI DUNG CỦA ĐỐI THOẠI CHIẾN LƯỢC

AI đang ngày càng gắn với các vấn đề kinh tế, công nghệ và an ninh quốc gia. Vì vậy, đối thoại về an toàn AI giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn liên quan tới việc quản lý rủi ro trong quan hệ giữa hai cường quốc.

Trong những năm gần đây, Washington và Bắc Kinh đều thúc đẩy mạnh mẽ năng lực AI trong nước. Mỹ sở hữu hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ và nghiên cứu AI lớn, trong khi Trung Quốc đầu tư mạnh vào hạ tầng tính toán, dữ liệu, nghiên cứu mô hình AI và ứng dụng công nghiệp.

Cạnh tranh công nghệ giữa hai nước cũng thể hiện rõ trong lĩnh vực bán dẫn. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với một số loại chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip đã trở thành một phần quan trọng trong chính sách công nghệ đối với Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, việc hai nước vẫn duy trì một kênh đối thoại về an toàn AI tạo ra một không gian hợp tác hạn chế trong một lĩnh vực mà cạnh tranh đang diễn ra mạnh mẽ.

Theo kế hoạch được công bố, vòng đối thoại về AI tiếp theo sẽ diễn ra trong tháng 11. Đây có thể là diễn đàn để hai bên trao đổi sâu hơn về những vấn đề như quản trị AI, an toàn hệ thống, các rủi ro từ những mô hình AI tiên tiến và cơ chế ứng phó khi xảy ra sự cố.

Tuy nhiên, mức độ hợp tác thực tế sẽ phụ thuộc vào phạm vi vấn đề được đưa vào đối thoại cũng như khả năng xây dựng lòng tin giữa hai bên.

AI, THƯƠNG MẠI VÀ CÁC CƠ CHẾ GIẢM RỦI RO

Thỏa thuận về AI được công bố trong bối cảnh cuộc gặp Trump - Tập Cận Bình cũng đạt một số kết quả liên quan đến thương mại và quan hệ song phương.

Theo phía Trung Quốc, hai nước nhất trí cắt giảm thuế quan đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa “không thiết yếu”, trong đó có các sản phẩm nông nghiệp và đồ trang trí phục vụ các dịp lễ.

Hai bên cũng nhất trí tiếp tục duy trì “lệnh đình chiến thương mại” được thỏa thuận trước đó. Theo thông tin từ Mỹ, Trung Quốc sẽ tiếp tục cung cấp đất hiếm ở những mức phù hợp với nhu cầu, trong khi Bắc Kinh cũng cam kết nhập khẩu ít nhất 10 triệu tấn than từ Mỹ trong năm 2027 và 2028.

Những thỏa thuận này cho thấy thương mại vẫn là một trụ cột quan trọng trong quan hệ Mỹ - Trung. Tuy nhiên, việc AI xuất hiện cùng với các nội dung về thương mại, đất hiếm và liên lạc quân sự cho thấy công nghệ đang ngày càng gắn chặt với các vấn đề kinh tế và chiến lược.

Hai nước cũng cho biết sẽ đẩy nhanh việc xây dựng các cơ chế liên lạc nhằm xử lý khủng hoảng quân sự. Đây là một nội dung có ý nghĩa trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh vẫn tồn tại nhiều khác biệt về an ninh và địa chính trị.

Ở góc độ rộng hơn, việc thiết lập các kênh đối thoại về AI và khủng hoảng quân sự đều hướng tới một mục tiêu tương tự: giảm nguy cơ những sự cố hoặc tính toán sai lầm trong một môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp.

Đối với AI, thách thức còn nằm ở tốc độ phát triển của công nghệ. Các mô hình AI ngày càng có khả năng thực hiện những nhiệm vụ phức tạp, trong khi các quy định quản lý và cơ chế phối hợp quốc tế đang tiếp tục được xây dựng.

Vì vậy, việc Washington và Bắc Kinh duy trì đối thoại về an toàn AI có thể trở thành một phần trong các nỗ lực rộng hơn nhằm xây dựng những “lan can an toàn” cho cạnh tranh công nghệ giữa hai nước.

Dù vậy, tuyên bố mới chỉ đánh dấu bước khởi đầu. Hiệu quả của kênh liên lạc sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có thể chuyển từ trao đổi thông tin sang xây dựng các nguyên tắc chung, cơ chế cảnh báo và phương thức ứng phó cụ thể hay không.

Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển nhanh, câu hỏi không chỉ là Mỹ hay Trung Quốc sẽ dẫn đầu về công nghệ, mà còn là hai cường quốc có thể duy trì những cơ chế đối thoại nào để hạn chế rủi ro từ chính cuộc cạnh tranh đó.