Trên thế giới hiện nay, ngay cả những nền kinh tế phát triển như Pháp – dù lựa chọn cách “không làm gì” hay duy trì tăng trưởng chậm – vẫn phải đối mặt với vô vàn thách thức về ngân sách, nợ công và bất ổn xã hội. Với Việt Nam, dù đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, mục tiêu tăng trưởng cao xấp xỉ hai con số chắc chắn mang lại nhiều áp lực, nhưng chấp nhận kiểm soát để tạo ra sự bứt phá và tránh tụt hậu…

Đó là thông điệp được TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, nhấn mạnh khi phân tích về bức tranh vĩ mô, bài toán lãi suất và động lực cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn bản lề hiện nay.

KINH TẾ TĂNG TRƯỞNG BỨT PHÁ

Chia sẻ tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Invest Forum 2027 – VIF 2027) do VietnamBiz và Việt Nam Mới phối hợp tổ chức ngày 12/11, TS. Cấn Văn Lực cho biết trong khi tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay được dự báo chững lại ở mức khoảng 3% (thấp hơn mức 3,4 – 3,5% của năm ngoái), kinh tế Việt Nam lại đang cho thấy nhịp độ tăng tốc mạnh mẽ. Tiếp nối đà tăng trưởng hơn 8% của năm trước, GDP năm nay được dự báo có thể đạt ngưỡng 9,5 – 9,7% và hoàn toàn có cơ sở chạm mốc 10% vào năm tới.

Dù mục tiêu tăng trưởng hai con số ngay trong năm đầu chu kỳ mới là bài toán không dễ dàng khi các động lực mới vẫn đang trong quá trình định hình, nhưng nhìn vào cấu trúc cung – cầu của nền kinh tế, các tín hiệu tích cực đang hiện hữu rõ nét.

Ở phía cung: Khu vực nông nghiệp duy trì vai trò trụ đỡ vững chắc với mức tăng 9 tháng đầu năm đạt 4,2% (sát mục tiêu 4 – 4,5%). Công nghiệp và xây dựng bứt phá mạnh mẽ, vượt ngưỡng kỳ vọng trên 10%. Điểm nghẽn cần khơi thông thêm là khu vực dịch vụ chưa phát huy hết dư địa.

Ở phía cầu: Đầu tư và tiêu dùng đang tạo lực đẩy lớn. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng tăng khoảng 15% (đầu tư nhà nước dẫn dắt với mức tăng 17,5%, FDI tăng 14,5% và tư nhân tăng 14%), sát ngưỡng tăng đầu tư cần thiết để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số (15%). Trong khi đó, tiêu dùng cuối cùng (chiếm 60 – 62% GDP) tăng 8,3 – 8,4%, cần tiếp tục kích thích lên mức 9 – 9,5% để tạo đà bứt phá.

Về hoạt động ngoại thương, dù tổng mức nhập siêu hàng hóa và dịch vụ hiện ở khoảng 20 tỷ USD, nhưng theo TS. Cấn Văn Lực, con số này không đáng lo ngại nếu bóc tách nguyên nhân.

Tuy nhiên, điểm đáng lo ngại nằm ở sự lệch pha nội lực: khối FDI đang chiếm tới 80% kim ngạch xuất khẩu (và xuất siêu), trong khi doanh nghiệp nội địa lại thường xuyên nhập siêu. Đây chính là lý do Bộ Chính trị đã ban hành đồng bộ các nghị quyết chiến lược (Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79 về kinh tế nhà nước và Nghị quyết 10 về khu vực FDI) nhằm tạo thế kiềng ba chân vững chắc cho nền kinh tế.

NHẬN DIỆN 4 RỦI RO LỚN VÀ BÀI TOÁN “TỔNG LỰC” HẠ LÃI SUẤT

Chấp nhận tăng trưởng cao đồng nghĩa với việc phải quản trị tốt 4 nhóm rủi ro hiện hữu: áp lực lạm phát (dự báo ở mức 4,5 – 4,7% năm nay và 4,5% năm tới), áp lực thanh khoản của hệ thống tài chính, sự phục hồi chậm của thị trường bất động sản (đang trong giai đoạn sàng lọc) và những bất định từ bên ngoài.

Trong đó, mặt bằng lãi suất và lạm phát cao đang là rào cản trực tiếp đối với mục tiêu tăng trưởng. Lý giải việc lãi suất tăng thời gian qua, TS. Cấn Văn Lực chỉ ra 4 nguyên nhân cộng hưởng: việc nới rộng tín dụng lên tới 19% để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 8% năm ngoái; xu hướng giảm lãi suất toàn cầu chững lại; nhu cầu tích lũy vốn chuẩn bị cho chu kỳ mới của các chủ thể; và áp lực lạm phát nhích lên.

Trước câu hỏi “Có thể giảm mạnh lãi suất lúc này không?”, chuyên gia khẳng định là không dễ dàng và không thể làm đại trà bởi lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước ở mức 4,5% gần như đã chạm đáy dư địa; nếu ép giảm mạnh lãi suất huy động, dòng tiền có thể rời khỏi hệ thống ngân hàng, gây rủi ro thanh khoản.

Hơn nữa, biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng Việt Nam đã thu hẹp từ 3% (cuối năm ngoái) xuống chỉ còn 2,5% hiện nay – thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc (3%) hay Singapore (3,5%), trong khi mức độ rủi ro tín dụng tại Việt Nam cao hơn.

“Chúng ta quyết tâm giảm lãi suất nhưng phải thực hiện từng bước, có trọng tâm, trọng điểm. Về dài hạn (giai đoạn tới và năm 2028), để giảm lãi suất thực chất thay vì mệnh lệnh hành chính, phải hành động bằng một từ: Tổng lực”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Giải pháp “tổng lực” này, theo vị chuyên gia, bao gồm việc phối hợp đồng bộ từ nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) của Ngân hàng Nhà nước, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, khẩn trương hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), cho đến việc khơi thông các dự án bất động sản, hạ tầng đang tồn đọng để dòng tiền được luân chuyển nhanh trong nền kinh tế.

HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP, CẦN SỰ CỘNG HƯỞNG TỪ HAI PHÍA

Đối với lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), khu vực dễ tổn thương nhất trước biến động lãi suất và nguồn lực, Nhà nước đang có những bước chuyển mang tính căn cơ thông qua việc sửa đổi Luật Hỗ trợ SME thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, tập trung vào 3 trụ cột quan trọng.

Một là nâng tầm quản trị, cấp “voucher” hỗ trợ đào tạo bài bản, có chứng chỉ đầu ra cho 10.000 CEO.

Hai là khơi thông tín dụng, đặt mục tiêu cung cấp vốn cho ít nhất 300.000 SME đến năm 2030.

Ba là tài trợ chuyển đổi kép, hỗ trợ khoảng 2% lãi suất cho các dự án chuyển đổi xanh; các địa phương như Hà Nội triển khai gói hỗ trợ lên tới 50% chi phí đầu tư, nâng cấp công nghệ chuyển đổi số.

Tuy nhiên, TS. Cấn Văn Lực lưu ý rằng chính sách chỉ là bệ đỡ, sự bứt phá phải đến từ nỗ lực tự thân của doanh nghiệp. Thực tế, dư nợ tín dụng dành cho SME tại Việt Nam hiện chiếm 20% tổng dư nợ nền kinh tế, cao hơn mức bình quân 17% của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp nội địa cần minh bạch hóa sổ sách, nâng cao năng lực quản trị để đủ chuẩn niêm yết trên thị trường chứng khoán, đồng thời biết tận dụng các kênh vốn trung và dài hạn không cần tài sản thế chấp đang bị bỏ quên như cho thuê tài chính.

“Chỉ khi có sự cộng hưởng quyết liệt từ cả hai phía, Nhà nước kiến tạo thể chế, điều hành linh hoạt và doanh nghiệp chủ động nâng chuẩn, nền kinh tế Việt Nam mới có thể biến áp lực của mục tiêu tăng trưởng cao thành động lực vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới”, ông Lực nhấn mạnh.