Khả năng Mỹ rơi vào một cuộc khủng hoảng nợ trong ngắn hạn là thấp, nhưng trong dài hạn là cao - tỷ phú Ray Dalio viết trong một cuốn sách mới được xuất bản...

Cuốn sách mang tựa đề “How Countries Go Broke: The Big Cycle” (tạm dịch: “Các quốc gia phá sản như thế nào: Chu kỳ lớn”) mà nhà đầu cơ lừng danh này là tác giả nói rằng tình hình nợ của Chính phủ Mỹ hiện nay “đang tiến gần tới điểm không thể quay đầu” và sắp rơi vào một “vòng xoáy tử thần” có thể đe dọa sự ổn định của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trước cuốn sách trên của ông Dalio, trong mấy năm qua, nhiều chuyên gia kinh tế và nhà đầu tư đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng vay nợ chồng chất và thâm hụt ngân sách của Washington. Năm nay, mối lo ngại này đặc biệt bị đẩy lên cao khi các kế hoạch thuế quan và dự luật giảm thuế của Tổng thống Donald Trump gây ra biến động lớn trên thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ - vốn là hòn đá tảng của nền kinh tế Mỹ và toàn cầu.

Nhà đầu tư đang ngày càng lo ngại rằng dự luật giảm thuế “lớn lao, đẹp đẽ” của ông Trump sẽ làm gia tăng gánh nặng nợ liên bang của Mỹ đúng vào thời điểm triển vọng kinh tế toàn cầu và vị thế “hầm trú ẩn” của các tài sản Mỹ đối mặt với sự bất định lớn.

Hồi tháng 5 vừa qua, mức lãi suất mà Chính phủ Mỹ phải trả cho nhà đầu tư để vay vốn thông qua trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm - tức lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm - tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2023. Đó là vì nhà đầu tư bán trái phiếu mà họ đang nắm giữ hoặc từ chối mua trái phiếu mới phát hành, và đòi hỏi mức lãi suất cao hơn để bù đắp cho rủi ro gia tăng trong việc họ cho Chính phủ Mỹ vay tiền trong thời hạn như vậy.

Ông Dalio - nhà sáng lập quỹ phòng hộ nổi tiếng Bridegwater Associates - là tỷ phú mới nhất lên tiếng cảnh báo về nợ nần và thâm hụt ngân sách của Chính phủ Mỹ. Rủi ro xảy ra một cuộc khủng hoảng nợ Mỹ trong thời gian trước mắt là “rất thấp”, nhưng “rủi ro dài hạn là rất cao” - ông viết trong cuốn sách mới xuất bản.

“Thực tế này đã nhiều lần xảy ra trong lịch sử. Hầu hết các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư đều nghĩ rằng tình hình và hệ thống tiền tệ sẽ không thay đổi. Sự thay đổi là điều không ai nghĩ tới, và rồi sự thay đổi bất ngờ xảy đến”, ông viết.

Thâm hụt ngân sách tăng đồng nghĩa Bộ Tài chính Mỹ phải phát hành nhiều trái phiếu hơn để bù đắp cho việc bội chi và trả lãi nợ công. Một “vòng xoáy tử thần” nợ nần là khi một chính phủ phải phát hành trái phiếu nhiều hơn để trả nợ cũ, trong khi nhu cầu của nhà đầu tư đối với trái phiếu của chính phủ đó giảm xuống, và chính phủ đó phải trả nhà đầu tư mức lãi ngày càng cao để họ mua nợ.

“Một vòng xoáy lãi suất tăng dẫn tới rủi ro tín dụng lớn hơn, dẫn tới nhu cầu mua nợ ít đi, dẫn tới lãi suất cao hơn là một ‘vòng xoáy tử thần” nợ kinh điển”, ông Dalio viết.

Việc nhà đầu tư đòi hỏi mức lãi cao hơn để cho một chính phủ vay tiền sẽ khiến chính phủ đó có ngân sách eo hẹp hơn để vận hành đất nước, khiến lãi suất đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp nước đó tăng lên, và khiến quốc gia đó có ít lựa chọn hơn để huy động vốn.

“Đối với tôi, điều đó cho thấy các nhà hoạch định chính sách của Mỹ nên cẩn trọng hơn, thay vì bớt cẩn trọng” trong việc xử lý các vấn đề tài chính công, bởi điều tồi tệ nhất chính là có một nền tài khóa dở vào những thời điểm khó khăn”, ông Dalio viết.

Tại một sự kiện ở New York hôm 22/5 trước khi ra mắt cuốn sách trên, ông Dalio nói thâm hụt ngân sách của Mỹ đang đi theo một con đường không bền vững và “lớn hơn những gì thị trường có thể chịu đựng”. Ông cũng dự báo rằng sau khoảng 3 năm nữa, Mỹ sẽ rơi vào một “tình huống nghiêm trọng” về tài khóa.

“Tôi nghĩ chúng ta nên cảm thấy sợ khi nghĩ đến thị trường trái phiếu. Đây là vấn đề rất, rất nghiêm túc”, ông Dalio nói.

Việc giảm thuế có thể là một cú huých cho Phố Wall, và thị trường chứng khoán Mỹ đã phản ứng tích cực khi ông Trump giảm thuế trong nhiệm kỳ trước. Nhưng lần này, thị trường phản ứng đầy lo lắng vì kế hoạch giảm thuế này được dự báo sẽ làm gia tăng thâm hụt ngân sách vốn dĩ đã rất lớn và khối nợ liên bang đang chồng chất. Tỷ lệ nợ liên bang so với tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ đã tăng từ 104% vào năm 2017 lên 123% vào năm ngoái - theo dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ.

“Chúng ta đang nói đến thâm hụt ngân sách và tỷ lệ nợ công so với GDP sẽ tăng tới mức chưa từng có tiền lệ, ngoại trừ những thời kỳ suy thoái gần đây”, giáo sư kinh tế Alan Auerbach của Đại học UC Berkeley nói với trang CNN Money.

Vài ngày trước khi ông Dalio ra mắt cuốn sách trên, CEO Jamie Dimon của ngân hàng JPMorgan Chase nói rằng một “vết nứt” trên thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ “sắp xuất hiện”.

“Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài đang ở gần mức cao nhất từ khủng hoảng tài chính 2008. Khi thị trường hấp thụ chi tiết của dự luật thuế mới và nhận ra rằng thâm hụt sẽ tiếp tục tăng trong tương lai gần, có khả năng là lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài sẽ còn tăng”, nhà phân tích Ajay Rajadhyaksha của ngân hàng Barclays viết trong một báo cáo.

Phát biểu hôm 22/5, ông Dalio nói hiện Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ cùng nhau giải quyết vấn đề. “Việc này giống như một con thuyền sắp đâm vào đá. Và mọi người đều nhất trí rằng phải quay đầu, nhưng không thể nhất trí được quay đầu như thế nào”, ông nói.