Các quốc gia Đông Nam Á cần thêm nhiều năm để củng cố hạ tầng năng lượng, xây dựng dự trữ nhiên liệu khẩn cấp và tăng cường kết nối điện xuyên biên giới nhằm ứng phó với những gián đoạn nguồn cung trong tương lai…

Phát biểu bên lề Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore (SIEW) ngày 27/10, Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon Garin cho rằng những bất ổn về nguồn cung năng lượng sau các gián đoạn do xung đột tại Trung Đông là lời cảnh tỉnh đối với các nước ASEAN. Dù đã có cơ chế hợp tác hỗ trợ lẫn nhau khi thiếu hụt nguồn cung, không phải tất cả các quốc gia trong khu vực đều sẵn sàng ứng phó với một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn khác.

CỦNG CỐ NĂNG LỰC ỨNG PHÓ VỚI GIÁN ĐOẠN NGUỒN CUNG

Theo bà Sharon Garin, quá trình chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn tiếp theo có thể kéo dài nhiều năm, bởi các quốc gia cần thời gian để nâng cấp cơ sở hạ tầng và xây dựng nguồn dự trữ nhiên liệu khẩn cấp.

Trả lời phỏng vấn Kênh tin tức Channel News Asia (CNA) của Singapore  bên lề SIEW, bà Garin nhấn mạnh rằng dù Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã có thỏa thuận về việc các thành viên hỗ trợ lẫn nhau khi xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung, năng lực ứng phó thực tế giữa các nước vẫn chưa đồng đều.

Những gián đoạn nguồn cung do xung đột tại Trung Đông gây ra tiếp tục khiến khu vực đối mặt với nhiều bất ổn về năng lượng. Theo Bộ trưởng Năng lượng Philippines, việc chỉ phản ứng khi khủng hoảng xảy ra sẽ không thể giải quyết những vấn đề mang tính dài hạn.

“Chúng ta đang phản ứng trước một cuộc khủng hoảng vừa xảy ra, nhưng những cách tiếp cận mang tính đối phó không thể giải quyết một vấn đề dài hạn”, bà Garin nói, đồng thời cho rằng tình hình hiện nay một lần nữa là lời cảnh tỉnh đối với tất cả các quốc gia.

Philippines đang triển khai những bước đi cụ thể nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước biến động thị trường năng lượng. Nước này đã bắt đầu xây dựng cơ sở dự trữ nhiên liệu đầu tiên thuộc sở hữu của chính phủ, đồng thời xem xét sửa đổi các quy định để bảo vệ người tiêu dùng trước tình trạng giá nhiên liệu tăng đột biến.

“Chúng ta phải sửa đổi luật pháp, cơ sở hạ tầng, thậm chí cả cơ chế cấp vốn”, bà Garin nhấn mạnh.

Những thay đổi này cho thấy việc bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào khả năng tìm kiếm nguồn cung thay thế, mà còn đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về thể chế, hạ tầng và nguồn lực tài chính.

Theo bà Garin, ASEAN sẽ cần thêm vài năm để nâng cao mức độ sẵn sàng trước nguy cơ xảy ra một cuộc gián đoạn lớn khác đối với nguồn cung năng lượng.

LƯỚI ĐIỆN ASEAN CẦN CÁC THỎA THUẬN SONG PHƯƠNG

Một trong những hướng hợp tác quan trọng nhằm tăng cường an ninh năng lượng khu vực là phát triển Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), sáng kiến đã được thảo luận trong nhiều năm.

Theo bà Garin, tiến độ triển khai sáng kiến này phụ thuộc đáng kể vào việc từng quốc gia đạt được các thỏa thuận cụ thể về kết nối điện xuyên biên giới.

Đầu tháng 10, các nước thành viên ASEAN đã đạt đồng thuận về bản ghi nhớ hợp tác tăng cường dành cho lưới điện khu vực. Bà Garin bày tỏ hy vọng văn kiện sẽ được hoàn tất tại Hội nghị Cấp cao ASEAN ở Manila vào tháng 11.

Bà đánh giá việc đạt được đồng thuận là một dấu mốc quan trọng, thể hiện cam kết chính trị và tinh thần hợp tác giữa các nước thành viên. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc các dự án kết nối điện sẽ lập tức được triển khai trên thực địa.

“Đây thiên về một tuyên bố chính trị hoặc thể hiện tinh thần cộng đồng, cho thấy tất cả chúng ta đều nhất trí rằng cần có một lưới điện ASEAN và cần chia sẻ điện năng với nhau”, bà nói.

Theo Bộ trưởng Năng lượng Philippines, để chuyển cam kết thành các dự án thực tế, từng quốc gia vẫn phải xây dựng quan hệ hợp tác và đạt được thỏa thuận với đối tác cụ thể. Việc có một bản ghi nhớ hợp tác tăng cường không có nghĩa tất cả các nước sẽ đồng loạt bắt đầu xây dựng hạ tầng kết nối.

Đối với Philippines, nước này sẽ cần đàm phán các thỏa thuận song phương về khả năng kết nối điện với Malaysia, Indonesia và Singapore.

Riêng phương án kết nối điện ngầm dưới biển giữa Philippines và Indonesia, hai bên cần giải quyết những khác biệt trong quy định về giá điện, đồng thời thống nhất tuyến hạ tầng phù hợp.

Tính khả thi thương mại cũng là yếu tố quyết định. Các bên phải xác định rõ quốc gia cung cấp điện, quốc gia mua điện và bảo đảm dự án mang lại hiệu quả kinh tế cho các nhà phát triển.

“Chúng ta phải bảo đảm rằng khoản đầu tư này xứng đáng đối với các nhà phát triển dự án”, bà Garin cho biết.

Những vấn đề trên cho thấy, bên cạnh sự đồng thuận về chính sách ở cấp khu vực, việc phát triển lưới điện ASEAN còn phụ thuộc vào khả năng hài hòa quy định, thiết lập cơ chế thương mại và huy động đầu tư giữa từng cặp quốc gia.

LNG TIẾP TỤC GIỮ VAI TRÒ TRONG CƠ CẤU NĂNG LƯỢNG PHILIPPINES

Trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động và Philippines đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vẫn được xác định là một thành phần trong cơ cấu năng lượng của nước này.

Bà Garin cho biết LNG có thể cung cấp công suất phát điện linh hoạt để hỗ trợ các nguồn năng lượng tái tạo, vốn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết như ánh nắng và gió.

Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, chúng ta sẽ cần một công nghệ có khả năng điều chỉnh theo phụ tải điện, bởi đây là những nguồn năng lượng rẻ hơn và đáng tin cậy hơn theo nghĩa chúng có sẵn trong nước. Bởi khi không có nắng hoặc không có gió, phải có một nguồn khác điều chỉnh để bù đắp. Chúng tôi không loại bỏ khí tự nhiên khỏi cơ cấu năng lượng.  

Bà Sharon Garin Bộ trưởng Năng lượng Philippines 

Theo bà Garin, việc phát triển các nguồn điện có khả năng điều chỉnh công suất là cần thiết để duy trì cân bằng cung - cầu và bảo đảm nguồn cung điện ổn định khi sản lượng từ điện mặt trời hoặc điện gió suy giảm.

Philippines đặt mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu sản xuất điện lên 35% vào năm 2030 và 50% vào năm 2040. Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng năng lượng tái tạo, việc sử dụng khí tự nhiên tại nước này cũng đang gia tăng nhằm bảo đảm độ tin cậy của hệ thống điện.

Ở cấp độ khu vực, Bộ trưởng Năng lượng Philippines cho rằng ASEAN có đủ nguồn lực năng lượng nếu xét trên tổng thể, nhưng cần phối hợp chặt chẽ hơn để khai thác thế mạnh bổ trợ giữa các quốc gia.

Một số nước có lợi thế về thủy điện, khí đốt hoặc dầu mỏ, trong khi Philippines có tiềm năng đáng kể về năng lượng mặt trời và địa nhiệt. Việc tăng cường kết nối và trao đổi năng lượng có thể giúp các nước tận dụng tốt hơn những lợi thế này.

Bà Garin cho biết đã đề nghị Trung tâm Năng lượng ASEAN đánh giá nguồn lực năng lượng của từng quốc gia thành viên, đồng thời nghiên cứu cách thức để các nước hỗ trợ lẫn nhau hiệu quả hơn.

Theo bà, các sáng kiến như Lưới điện ASEAN có thể góp phần củng cố an ninh năng lượng khu vực. Tuy nhiên, quyết định về thương mại năng lượng vẫn thuộc thẩm quyền của từng chính phủ.

“Cách hành xử của mỗi quốc gia thuộc quyền tự chủ của chính quốc gia đó. ASEAN, với tư cách một tổ chức, không thể áp đặt quyết định lên chủ quyền của các nước thành viên”, bà nói.

Điều này đồng nghĩa với việc tăng cường an ninh năng lượng ASEAN không chỉ đòi hỏi cam kết hợp tác chung, mà còn cần những thỏa thuận cụ thể giữa các quốc gia, phù hợp với lợi ích, điều kiện và chủ quyền của từng nước.