Việc nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) giảm một phần năm do cuộc chiến Mỹ - Iran đang đẩy chi phí năng lượng tại các thị trường đang phát triển ở châu Á tăng mạnh, đồng thời buộc khu vực này phải tính toán lại tương lai dài hạn của LNG…

Các chuyến hàng LNG của Qatar qua eo biển Hormuz gần như đã ngừng hoàn toàn kể từ khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2. Điều này khiến các khách hàng châu Á mất nguồn cung LNG theo hợp đồng vốn được sử dụng cho các nhà máy điện và ngành công nghiệp, buộc họ phải chuyển sang thị trường giao ngay, nơi giá đang tăng vọt.

Theo phân tích của Bloomberg News dựa trên các gói thầu mua LNG, 5 thị trường mới nổi lớn tại châu Á ngoài Trung Quốc gồm Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Thái Lan và Việt Nam đã chi tổng cộng 7,4 tỷ USD để mua LNG giao ngay kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong khi đó, một lượng LNG tương đương chỉ có giá khoảng 3,1 tỷ USD theo các hợp đồng dài hạn trong cùng khoảng thời gian năm 2025.

Chi phí tăng hơn gấp đôi đang đe dọa làm suy giảm hình ảnh của LNG như một nguồn năng lượng đáng tin cậy, đặc biệt khi chỉ vài năm trước, xung đột giữa Nga và Ukraine cũng từng dẫn tới thiếu hụt nguồn cung và giá năng lượng tăng mạnh.

Vấn đề cốt lõi là các quốc gia cần khí đốt ngay lúc này, bởi họ không thể nhanh chóng thay đổi cơ cấu năng lượng mà không đối mặt với nguy cơ mất điện. Tuy nhiên, về dài hạn, nhiều nước đang tìm cách giảm dần sự phụ thuộc vào LNG.

Các lựa chọn bao gồm năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, than đá, điện hạt nhân, khí đốt sản xuất trong nước hoặc nguồn khí được cung cấp qua đường ống.

“Nếu giá vẫn duy trì ở những mức như hiện nay, chúng tôi cho rằng LNG sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các loại nhiên liệu thay thế”, ông Fabian Kor, Phó chủ tịch điều hành phụ trách châu Á của SEFE Marketing & Trading, một công ty Đức mua LNG, phát biểu tại một hội nghị ở Singapore tuần trước.

LNG ĐỨNG TRƯỚC PHÉP THỬ MỚI

Đang bị đặt lên bàn cân là hàng tỷ USD đầu tư vào một lĩnh vực mà cho đến năm 2026 vẫn là loại nhiên liệu hóa thạch tăng trưởng nhanh nhất, đồng thời giữ vai trò quan trọng như một nguồn năng lượng chuyển tiếp trong quá trình giảm dần sự phụ thuộc vào than đá để chuyển sang năng lượng tái tạo.

Shell, một trong những nhà sản xuất LNG lớn, cho biết trong một báo cáo công bố tháng 8 rằng nhu cầu LNG dự kiến sẽ tăng 65% vào năm 2050, chủ yếu nhờ nhu cầu tại Nam Á và Đông Nam Á.

Liệu đây còn là một mục tiêu thực tế hay không sẽ được thảo luận tại Gastech - hội nghị lớn nhất thế giới của ngành LNG - diễn ra tại Bangkok trong tuần này.

Thái Lan, nước đăng cai Gastech 2026, vừa công bố kế hoạch năng lượng dài hạn, trong đó đặt mục tiêu ít nhất 65% sản lượng điện đến từ năng lượng tái tạo vào năm 2050. Mục tiêu này sẽ phần nào được thực hiện bằng cách giảm vai trò của khí đốt tự nhiên.

Điện mặt trời đang trở thành một lựa chọn hấp dẫn đối với một số quốc gia đang phát triển ở châu Á, đặc biệt khi chi phí pin lưu trữ đã giảm hơn 30% trong 4 năm qua.

Theo ông Akshay Modi, chuyên gia phân tích tại BloombergNEF, Pakistan - quốc gia từng được xem là một thị trường LNG có tốc độ tăng trưởng cao - nhiều khả năng sẽ gia tăng sản lượng điện từ năng lượng mặt trời và thủy điện do tác động trực tiếp của những gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Bangladesh, quốc gia đã chi hơn 2 tỷ USD để thay thế lượng LNG Qatar bị thiếu hụt, đang triển khai các chính sách khuyến khích người tiêu dùng lắp đặt các tấm pin mặt trời.

QUAY TRỞ LẠI VỚI THAN ĐÁ

Đối với Philippines và một số quốc gia khác, đây có thể là trường hợp chuyển dịch trở lại sang than đá, theo ông Modi của BloombergNEF.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tiêu thụ loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất này được dự báo sẽ đạt mức cao kỷ lục trong năm 2026, khi nhu cầu được thúc đẩy bởi giá khí đốt cao hơn và hiện tượng El Niño mạnh làm gia tăng nhu cầu sử dụng điều hòa không khí.

Cuộc chiến tại Trung Đông cũng buộc các quốc gia phải tìm kiếm những nhà sản xuất LNG thay thế Qatar, quốc gia từng cung cấp khoảng 20% nguồn nhiên liệu siêu lạnh này trước khi xung đột xảy ra.

Theo một khảo sát của McKinsey & Co., khoảng 80% người mua LNG dự kiến sẽ thay đổi chiến lược thu mua, ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung về mặt địa lý trong vài năm tới. Điều này có thể làm gia tăng sức hấp dẫn của những dự án có khả năng tiếp cận trực tiếp các thị trường châu Á.

TotalEnergies và ExxonMobil đang tìm cách thúc đẩy dự án Papua LNG tại Papua New Guinea, với quyết định đầu tư cuối cùng dự kiến được đưa ra vào cuối năm 2026. Mỹ và Canada cũng có thể được hưởng lợi từ xu hướng này.

GIÁ CAO ĐÃ HẠN CHẾ VIỆC SỬ DỤNG LNG

Trên thực tế, nhiều năm giá LNG ở mức cao đã làm hạn chế việc mở rộng sử dụng loại nhiên liệu này.

Theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), trong 5 năm qua, 47 dự án nhà máy điện khí với tổng vốn đầu tư 52 tỷ USD tại các quốc gia như Philippines, Thái Lan và Việt Nam đã bị hủy bỏ, rút lại hoặc không có dấu hiệu được triển khai.

`“Nếu nhìn lại các dự báo của ngành cách đây một thập kỷ, họ từng cho rằng LNG dùng để phát điện sẽ là nguồn đóng góp chính cho tăng trưởng nhu cầu”, ông Sam Reynolds, Trưởng nhóm nghiên cứu LNG và khí đốt tại châu Á của IEEFA, cho biết. Một cuộc xung đột địa chính trị là điều thực sự tiêu cực. Một cuộc xung đột địa chính trị thứ hai đã trở thành một xu hướng. Và điều đó về cơ bản đang được các quốc gia châu Á nhận ra”, ông nói.