Theo Ủy ban châu Âu (EC), tổng giá trị năng lượng Nga mà EU đã mua kể từ năm 2022 vào khoảng 209 tỷ USD, thấp hơn 112 tỷ USD so với con số mà phía Moscow công bố, trong bối cảnh khối này đẩy mạnh giảm phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Nga…

Theo trang Euronews, EC vào ngày 13/10 đã bác bỏ tuyên bố của Nga về giá trị năng lượng mà EU nhập khẩu từ Moscow kể từ năm 2022. Dẫn dữ liệu từ COMEXT, cơ sở dữ liệu thương mại chính thức do Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) quản lý, một người phát ngôn của Ủy ban cho biết Nga đã cung cấp cho EU lượng năng lượng trị giá 197 tỷ euro, tương đương 209 tỷ USD, trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 7/2026.

Con số này thấp hơn khoảng 112 tỷ USD so với mức 320,7 tỷ USD mà Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak đưa ra trước đó. Ông Novak cho biết EU đã mua lượng tài nguyên năng lượng trị giá 302 tỷ euro của Nga kể từ năm 2022, qua đó nhấn mạnh rằng châu Âu vẫn tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung từ Moscow bất chấp những nỗ lực của Brussels nhằm cắt giảm quan hệ năng lượng với Nga.

Tuy nhiên, EC cho rằng chiến lược giảm phụ thuộc vào nhiên liệu Nga đã mang lại kết quả đáng kể. Theo người phát ngôn của cơ quan này, nếu EU không triển khai kế hoạch REPowerEU, khối có thể đã chi tới 475 tỷ euro cho nhiên liệu hóa thạch của Nga, tức cao hơn 278 tỷ euro so với mức được ước tính trong kịch bản hiện nay.

BA BÊN, BA CON SỐ KHÁC NHAU

Không chỉ Moscow và Brussels đưa ra những số liệu khác nhau. Ngày 12/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng tuyên bố EU đã trả cho Nga 250 tỷ USD, tương đương 223 tỷ euro, để mua năng lượng. Ông sử dụng con số này nhằm củng cố lập luận bảo vệ chính sách “Nước Mỹ trên hết” (America First), theo bài đăng trên mạng xã hội Truth Social.

So với số liệu của EC, ước tính của Nga cao hơn khoảng 112 tỷ USD, trong khi con số của ông Trump cao hơn khoảng 41 tỷ USD.

Sự chênh lệch phản ánh những cách tính khác nhau về hoạt động thương mại năng lượng giữa EU và Nga. Trong khi Moscow nhấn mạnh quy mô nguồn cung năng lượng cho châu Âu, Brussels tập trung vào số liệu thanh toán nhập khẩu và những kết quả đạt được trong quá trình giảm phụ thuộc vào nhiên liệu Nga.

Số liệu của EC tính các khoản thanh toán cho năng lượng nhập khẩu đến tháng 7/2026. Trong khi đó, ông Novak đề cập đến nguồn cung từ năm 2022 đến nay nhưng không nêu rõ những loại hàng hóa năng lượng được tính vào thống kê, phương pháp định giá hay thời điểm kết thúc của giai đoạn thống kê.

Tôi không thể xác nhận số liệu của người khác. Điều tôi có thể xác nhận là xu hướng giảm rõ rệt trong mức độ phụ thuộc của chúng tôi vào Nga, từ 42-45% năm 2022 xuống còn 12% hiện nay. 

Bà Anna-Kaisa Itkonen Người phát ngôn Ủy ban châu Âu

Theo EC, đến năm 2023, chỉ 6% tổng chi tiêu của EU cho nhiên liệu hóa thạch được dành cho Nga. Brussels coi đây là một trong những dấu hiệu cho thấy nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi năng lượng đã phát huy tác dụng.

REPowerEU GIÚP CHÂU ÂU GIẢM PHỤ THUỘC VÀO NGA

Được triển khai sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, REPowerEU là kế hoạch của EU nhằm giảm sự phụ thuộc vào năng lượng Nga thông qua đa dạng hóa nguồn cung, tiết giảm tiêu thụ và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng thay thế.

Dù vậy, EU chưa hoàn toàn chấm dứt nhập khẩu năng lượng từ Nga. Một số tuyến cung ứng vẫn hoạt động và một số trường hợp tiếp tục được miễn trừ các biện pháp hạn chế. Theo Euronews, những ngoại lệ này một phần nhằm đáp ứng nhu cầu của các quốc gia không giáp biển như Hungary và Slovakia, đồng thời xử lý các hợp đồng dài hạn để tránh phát sinh những hệ quả pháp lý.

Phát biểu trên đài truyền hình nhà nước Nga Vesti, ông Novak cho biết Nga vẫn thực hiện các nghĩa vụ hợp đồng và tiếp tục cung cấp năng lượng thông qua những tuyến vận chuyển còn được phép hoạt động.

Ông nói lượng năng lượng trị giá 21,3 tỷ USD đã được chuyển tới châu Âu trong 9 tháng đầu năm 2026, bất chấp các biện pháp trừng phạt. Theo lập luận của phía Nga, điều này cho thấy các biện pháp hạn chế của phương Tây chưa thể hoàn toàn cắt đứt quan hệ năng lượng giữa hai bên và Nga vẫn có khả năng cung cấp năng lượng trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động.

Một trong những tuyến cung ứng còn được chú ý là tuyến vận chuyển qua Bắc Cực, liên quan đến xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga. Hoạt động xuất khẩu LNG qua tuyến này đã mang lại cho Moscow 9,7 tỷ euro trong 9 tháng đầu năm.

Ông Novak cũng cho rằng việc gia tăng xuất khẩu dầu diesel của Nga, trong đó có xuất khẩu sang Mỹ, có thể góp phần giảm sức ép lên thị trường do gián đoạn tại eo biển Hormuz và năng lực lọc dầu toàn cầu suy giảm.

MỤC TIÊU CHẤM DỨT NHẬP KHẨU KHÍ ĐỐT NGA TỪ NĂM 2027

Đối với ông Trump, khoản tiền mà châu Âu chi trả cho năng lượng Nga là một luận cứ để cho rằng các nước châu Âu vẫn tiếp tục tạo nguồn thu cho Moscow trong khi dựa vào Mỹ để bảo đảm an ninh. Tuy nhiên, số liệu của EC cho thấy quan hệ năng lượng giữa EU và Nga có nhiều khía cạnh phức tạp hơn những thông điệp chính trị được đưa ra từ Washington hay Moscow.

Brussels đang tìm cách chứng minh rằng các biện pháp trừng phạt cùng chiến lược đa dạng hóa nguồn cung đã giúp giảm đáng kể mức độ phụ thuộc của EU vào năng lượng Nga. Dù vậy, việc một số hoạt động nhập khẩu vẫn được phép cho thấy quá trình chuyển đổi chưa thể hoàn tất ngay lập tức.

“Hiện tại, việc nhập khẩu một số mặt hàng năng lượng từ Nga vẫn được phép, bởi thời hạn cuối cùng đối với các hoạt động nhập khẩu này sẽ rơi vào năm tới”, bà Itkonen cho biết.

Theo kế hoạch REPowerEU, EU đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn việc nhập khẩu khí đốt và khí tự nhiên hóa lỏng từ Nga từ ngày 1/1/2027. Mục tiêu này đánh dấu bước tiếp theo trong nỗ lực của Brussels nhằm giảm sự phụ thuộc chiến lược vào nguồn cung năng lượng từ Moscow.