Ứng dụng cây trồng công nghệ sinh học đang ngày càng mở rộng trên toàn cầu, mang lại hàng trăm tỷ USD thu nhập bổ sung cho nông dân, đồng thời góp phần tăng năng suất, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật...

Chiều 10/11/2026 tại Hà Nội, dưới sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Vụ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo “Cây trồng công nghệ sinh học - Xu hướng ứng dụng trên toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam”. Sự kiện có sự tham gia của Hiệp hội CropLife Việt Nam và Tổ chức Quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp (ISAAA).

ĐỀ XUẤT 13 NHIỆM VỤ PHÁT TRIỂN GIỐNG CÂY TRỒNG

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, cho rằng công nghệ sinh học và chỉnh sửa gen có vai trò quan trọng trong tạo giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản, phát triển vaccine và chế phẩm sinh học thế hệ mới. Việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các công nghệ này là yêu cầu cấp thiết đối với ngành nông nghiệp.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy lĩnh vực này, trong đó có Nghị quyết 36-NQ/TW năm 2023 về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học. Chính phủ cũng ban hành Quyết định 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, cùng Quyết định 808/QĐ-TTg giao nhiệm vụ phát triển các công nghệ chiến lược.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu, ứng dụng, quản lý và chuyển giao các sản phẩm biến đổi gen, chỉnh sửa gen tại Việt Nam vẫn còn những khó khăn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường mong muốn tăng cường hợp tác với các chuyên gia, tổ chức quốc tế để tiếp nhận, chuyển giao và làm chủ công nghệ phù hợp với nhu cầu phát triển trong nước.

Bộ đã đề xuất 13 nhiệm vụ phát triển giống cây trồng nhưng đến nay chưa có nhiệm vụ nào được giao. Bộ mong muốn nhận được ý kiến đóng góp của các chuyên gia trong nước và quốc tế về những giống cây trồng, lĩnh vực ưu tiên để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ".

TS Nguyễn Văn Long Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Cung cấp bức tranh về tình hình ứng dụng công nghệ sinh học trên thế giới, TS Rhodora Romero-Aldemita, Giám đốc điều hành ISAAA, cho biết đến hết năm 2024, có 73 quốc gia cho phép canh tác hoặc sử dụng hơn 20 loại cây trồng biến đổi gen. Trong đó, 44 quốc gia trực tiếp canh tác và 29 quốc gia cho phép nhập khẩu để sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi.

Riêng năm 2024, diện tích canh tác cây trồng biến đổi gen toàn cầu đạt 218,7 triệu ha, tăng gần 3,7 triệu ha so với năm trước và là mức cao nhất kể từ khi công nghệ này được thương mại hóa. Tổng diện tích canh tác lũy kế trong gần ba thập kỷ đạt khoảng 3,75 tỷ ha. Đậu tương, ngô, bông và cải dầu tiếp tục là những cây trồng biến đổi gen có diện tích lớn nhất.

Phân tích hiệu quả kinh tế, TS Graham Brookes, chuyên gia kinh tế nông nghiệp thuộc PG Economics (Vương quốc Anh), cho biết trong giai đoạn 1996-2024, cây trồng công nghệ sinh học đã giúp nông dân toàn cầu tăng thêm khoảng 384,9 tỷ USD thu nhập, riêng năm 2024 đạt khoảng 29 tỷ USD.

Công nghệ này cũng góp phần gia tăng khoảng 1,34 tỷ tấn sản phẩm nông nghiệp gồm ngô, đậu tương, bông và cải dầu trong gần ba thập kỷ, qua đó tăng nguồn cung lương thực, nguyên liệu mà không cần mở rộng tương ứng diện tích đất canh tác.

Về môi trường, giai đoạn 1996-2024, việc ứng dụng cây trồng công nghệ sinh học giúp giảm khoảng 867 triệu kg hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, tương đương 6,5%; giảm 15,3% tác động môi trường liên quan đến sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo chỉ số EIQ. Việc giảm sử dụng nhiên liệu và áp dụng các phương thức canh tác hạn chế làm đất cũng góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

CẦN LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ SINH HỌC TẠO GIỐNG CÂY TRỒNG

Tại Việt Nam, cây trồng biến đổi gen được đưa vào canh tác thương mại từ năm 2015, trước hết là cây ngô. Theo TS Phùng Danh Huân, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tỷ lệ gieo trồng ngô biến đổi gen đã tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% tổng diện tích ngô cả nước năm 2025. Lũy kế giai đoạn 2015-2024, diện tích canh tác loại ngô này vượt 1,3 triệu ha.

Hiện Việt Nam có 31 giống ngô biến đổi gen được công nhận lưu hành, trong đó hơn 80% diện tích sử dụng các giống mang tổ hợp nhiều tính trạng. Tính đến tháng 9/2026, Việt Nam có 64 sự kiện biến đổi gen được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, trong đó ngô có 22 sự kiện, đậu tương có 17 sự kiện. Ngoài ra, 6 sự kiện được cấp phép an toàn sinh học, đều là ngô.

Các số liệu tổng kết giai đoạn 2016-2025 cho thấy năng suất ngô biến đổi gen tăng từ 15,2-30% so với giống truyền thống, lợi nhuận bổ sung đạt 4,34-7,34 triệu đồng/ha. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, ngô biến đổi gen còn giúp giảm đáng kể lượng hóa chất sử dụng trong sản xuất, với hơn 134.000 kg thuốc trừ cỏ và hơn 62.000 kg thuốc trừ sâu được cắt giảm. Chỉ số tác động môi trường EIQ giảm từ 1,5-3,3%. Khả năng kiểm soát sâu hại tốt hơn cũng góp phần hạn chế nguy cơ nhiễm độc tố Aflatoxin trong hạt ngô, giảm chi phí và công lao động cho nông dân.

Ngoài ngô biến đổi gen, ngành trồng trọt đã đạt nhiều kết quả trong nghiên cứu, phát triển công nghệ sinh học. TS Phùng Danh Huân, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết các chương trình khoa học công nghệ tại Việt Nam đã xây dựng cơ sở dữ liệu ADN mã vạch cho 200 nguồn gen lúa bản địa và 180 loài cây dược liệu quý hiếm; chọn tạo thành công 36 giống cây trồng chủ lực, gồm các giống lúa chịu ngập, chịu mặn, kháng rầy, đậu tương kháng gỉ sắt và lạc kháng bệnh héo xanh. Nhiều chế phẩm sinh học cũng được nghiên cứu, ứng dụng trong phòng trừ nấm bệnh trên cây trồng.

Về chính sách, ThS Tạ Thị Kiều Anh, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, cho biết từ năm 2026, cây trồng chỉnh sửa gen được phân biệt và áp dụng cơ chế quản lý riêng so với cây trồng biến đổi gen. Các quy định mới hướng tới đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian cấp phép, đồng thời bảo đảm yêu cầu an toàn sinh học và an toàn thực phẩm.

Theo các đại biểu, việc hoàn thiện khung pháp lý đối với sản phẩm chỉnh sửa gen, nhất là những sản phẩm không chứa ADN ngoại lai, có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ rào cản nghiên cứu và thương mại hóa. Cùng với đó, Việt Nam cần tăng cường hợp tác công - tư, nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ, mở rộng các giống cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu và quản lý hiệu quả tính kháng.