Giá than nhiệt, loại than chủ yếu dùng để sản xuất điện, tại châu Á lên mức cao nhất 2 năm khi các nhà máy điện tăng tích trữ nhiên liệu cho mùa đông, trong bối cảnh nhu cầu ở mức cao và nguồn cung từ Trung Quốc đến Indonesia bị gián đoạn...

Than là nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nặng nhất, nên việc giảm khai thác và sử dụng than được ưu tiên trong các kế hoạch cắt giảm ô nhiễm. Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng than vẫn tăng khi các nền kinh tế phải bảo đảm đủ nguồn năng lượng, gây khó khăn cho việc triển khai các kế hoạch này.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng dự báo tiêu thụ than toàn cầu sẽ giảm trong năm nay, nhưng sau đó điều chỉnh sang dự báo tăng 1,2%, lên mức kỷ lục. Chiến tranh Mỹ - Iran đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt, khiến ngành điện phụ thuộc nhiều hơn vào than.

Trong báo cáo nghiên cứu công bố tuần trước, các nhà phân tích của ngân hàng Morgan Stanley, trong đó có bà Amy Gower, cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Đông năm nay khiến nhu cầu than khó suy giảm trong dài hạn.

Ngân hàng này cũng nâng dự báo dài hạn về giá than xuất khẩu tại Newcastle thêm 4%, lên 125 USD/tấn. Đây là mức giá được dùng làm tham chiếu cho thị trường than châu Á.

NHU CẦU TĂNG, NGUỒN CUNG BỊ HẠN CHẾ

Trong phiên giao dịch ngày thứ Ba (13/10), giá hợp đồng tương lai than Newcastle đóng cửa ở mức cao nhất kể từ tháng 8/2024. Tính từ đầu năm nay, giá đã tăng hơn 40%.

Chiến tranh Mỹ - Iran khiến khách mua tại châu Á chuyển từ khí đốt đắt đỏ sang than. Nhu cầu còn tăng thêm khi các nhà máy điện tích trữ nhiên liệu để đáp ứng nhu cầu sưởi ấm trong mùa đông.

Thời tiết cũng góp phần thúc đẩy tiêu thụ than tại Ấn Độ. Hạn hán và nắng nóng gay gắt làm giảm sản lượng thủy điện, một nguồn năng lượng có thể thay thế điện than, đồng thời làm tăng nhu cầu sử dụng điều hòa - theo hãng tin Bloomberg.

Ở phía nguồn cung, giá dầu tăng cao đẩy chi phí dầu diesel dùng cho thiết bị tại các mỏ lên mức kỷ lục, buộc doanh nghiệp khai thác phải tăng giá bán. Than cũng bắt đầu thay thế dầu trong một số ngành, như hóa chất, vốn thường sử dụng dầu thô làm nguyên liệu đầu vào.

Trong khi đó, nguồn cung từ các nhà cung cấp chủ chốt đang bị hạn chế. Tại Indonesia, nước xuất khẩu than lớn nhất thế giới, sản lượng bị hạn chế bởi hạn ngạch do chính phủ quy định. Hạn hán cũng làm gián đoạn việc vận chuyển than bằng sà lan từ các mỏ ra cảng.

Tại Trung Quốc, nơi khai thác và tiêu thụ một nửa lượng than của thế giới, giá than tuần này lên mức cao nhất 3 năm. Sản lượng tại vùng khai thác than lớn nhất Trung Quốc giảm mạnh sau một vụ tai nạn hồi tháng 5, dẫn đến hàng loạt đợt kiểm tra an toàn. Trong 8 tháng đầu năm, sản lượng than của nước này giảm hơn 3%. 

Việc đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo giúp Trung Quốc giảm bớt áp lực từ nguồn cung than sụt giảm. Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng than tăng trong mùa đông được dự báo sẽ vẫn đẩy giá lên cao hơn.

“Chúng tôi dự báo ngày càng nhiều mỏ tại Trung Quốc được phê duyệt để hoạt động trở lại sau khoảng 4 tháng đình chỉ, nhưng sản lượng khó có thể phục hồi nhanh trong ngắn hạn”, nhà phân tích Hangyu Li của công ty tư vấn Wood Mackenzie nhận định với hãng tin Bloomberg.

Thị trường than luyện cốc, nguyên liệu phục vụ các nhà máy thép Trung Quốc, cũng gặp khó khăn tương tự sau vụ tai nạn ở Sơn Tây. Nhu cầu nhập khẩu tăng khiến giá hợp đồng tương lai than luyện cốc trên sàn Đại Liên tiến sát mức cao nhất 2 năm. Tuy nhiên, giá có thể hạ nhiệt khi lợi nhuận ngành thép giảm mạnh, khiến các nhà sản xuất khó chấp nhận chi phí nguyên liệu cao hơn.

ẤN ĐỘ THIẾU THAN, GIÁ PHỤ THUỘC VÀO THỜI TIẾT

Tại Ấn Độ, nước tiêu thụ than lớn thứ hai thế giới, các nhà máy nhiệt điện than đã sử dụng gần hết lượng tồn kho sau mùa hè nóng bức. Trong khi đó, mùa gió mùa yếu nhất kể từ năm 2015 không mang lại đủ nước để bổ sung cho các hồ chứa, đồng thời làm tăng nhu cầu tưới tiêu trong nông nghiệp.

Tình trạng cắt điện đột xuất đã xuất hiện, có thể khiến khách mua đẩy mạnh nhập khẩu than bất chấp giá cao.

Gần một nửa số nhà máy điện được chính phủ giám sát có lượng than tồn kho thấp hơn 1/4 mức bắt buộc phải duy trì, thuộc nhóm “nguy cấp”.

Với Indonesia, dù là nhà cung cấp than hàng đầu, nước này vẫn gặp khó khăn trong việc thu lợi nhuận. Theo công ty nghiên cứu DBX Commodities, xuất khẩu than của nước này trong tháng 9 giảm xuống mức thấp nhất 5 năm. Chính phủ đã nới lỏng một phần các biện pháp cắt giảm sản lượng trước đó, nhưng doanh nghiệp khai thác vẫn cần thời gian để tăng sản xuất trở lại.

Theo các nhà phân tích, diễn biến giá than thời gian tới phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Dự báo mùa đông tương đối ôn hòa tại hầu hết các khu vực của châu Á được cho là có liên quan đến hiện tượng El Nino mạnh bất thường trong năm nay. Hiện tượng này có thể khiến gió mùa yếu hơn và nhiệt độ cao hơn.

Theo Trung tâm Dự báo thời tiết hạn vừa châu Âu (ECMWF), nhiệt độ trung bình mùa đông tại phần lớn Trung Quốc được dự báo cao hơn mức bình thường 0,5-1 độ C. Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, mức chênh lệch được dự báo là 1-2 độ C.

Đông Nam Á được dự báo có mức chênh lệch lớn nhất, với nhiệt độ trung bình tại hầu hết khu vực của Việt Nam và miền Bắc Thái Lan cao hơn bình thường từ 2 độ C trở lên.