Theo ước tính mới nhất của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc có 100 triệu tấn than chì. Cùng với Brazil, hai nước chiếm khoảng 56% trữ lượng toàn cầu. Việt Nam xếp thứ 7 với 9,7 triệu tấn…

Than chì (graphite) là khoáng sản thiết yếu để sản xuất pin, chất bôi trơn và thép. Dựa trên dữ liệu từ báo cáo Tổng quan hàng hóa khoáng sản 2026 (Mineral Commodity Summaries) của USGS, đồ họa thông tin dưới đây xếp hạng 15 quốc gia có trữ lượng than chì lớn nhất thế giới, chia theo 5 khu vực. Số liệu thể hiện trữ lượng ước tính, không phải sản lượng khai thác hàng năm.

6 QUỐC GIA NẮM HƠN 80% TRỮ LƯỢNG

Theo báo cáo, trữ lượng than chì tự nhiên của thế giới hiện ước đạt khoảng 310 triệu tấn, tăng so với mức 290 triệu tấn nêu trong báo cáo năm trước.

Phần tăng thêm chủ yếu đến từ Trung Quốc. USGS đã điều chỉnh trữ lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới từ 81 triệu tấn lên 100 triệu tấn. Nhờ đó, Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu với gần 1/3 tổng trữ lượng toàn cầu.

Brazil đứng thứ hai với 74 triệu tấn. Cộng lại, Trung Quốc và Brazil nắm khoảng 174 triệu tấn, tương đương khoảng 56% trữ lượng thế giới. Như vậy, nguồn cung một loại khoáng sản quan trọng với ngành xe điện và năng lượng tái tạo đang phụ thuộc lớn vào một số ít quốc gia.

Xếp sau hai nước dẫn đầu là ba quốc gia châu Phi: Madagascar (27 triệu tấn), Mozambique (25 triệu tấn) và Tanzania (18 triệu tấn). Tổng trữ lượng của ba nước đạt 70 triệu tấn, gần bằng riêng Brazil và chiếm khoảng 22% trữ lượng toàn cầu. Nga đứng thứ 6 với 14 triệu tấn.

Tính chung, 6 quốc gia dẫn đầu nắm khoảng 258 triệu tấn, tương đương hơn 80% trữ lượng thế giới.

Từ vị trí thứ 7 trở đi, trữ lượng giảm mạnh xuống dưới 10 triệu tấn. Việt Nam đứng thứ 7 với 9,7 triệu tấn, xếp trên Ấn Độ (8,6 triệu tấn) và Thổ Nhĩ Kỳ (6,9 triệu tấn).

Ở khâu khai thác, vị thế của Trung Quốc còn rõ hơn. Theo USGS, sản lượng than chì tự nhiên của nước này năm 2025 ước đạt 1,4 triệu tấn, tăng khoảng 10% so với năm trước và chiếm khoảng 4/5 sản lượng thế giới (1,8 triệu tấn). Madagascar xếp thứ hai về sản lượng với khoảng 80.000 tấn, chưa bằng 6% mức của Trung Quốc.

RỦI RO TỪ NGUỒN CUNG TẬP TRUNG

Việc phần lớn nguồn cung than chì của thế giới, cả trữ lượng lẫn sản lượng khai thác, tập trung vào Trung Quốc khiến nhiều nước lo ngại về an ninh nguồn cung, nhất là khi Bắc Kinh đã siết chặt xuất khẩu mặt hàng này.

Từ ngày 1/12/2023, Bộ Thương mại Trung Quốc yêu cầu giấy phép khi xuất khẩu một số sản phẩm than chì, với lý do an ninh quốc gia. Theo hãng tin Reuters, Trung Quốc tinh chế hơn 90% lượng than chì thế giới thành vật liệu dùng trong cực âm (anode) của hầu hết pin xe điện.

Tuy nhiên, nguồn cung ngoài Trung Quốc đang dần mở rộng. Theo USGS, sản lượng của Tanzania năm 2025 tăng gấp hơn hai lần, lên khoảng 75.000 tấn. Trong khi đó, Mozambique đạt khoảng 60.000 tấn sau khi mỏ Balama hoạt động trở lại từ tháng 6/2025. Tại Brazil, hai mỏ Boa Sorte và Santa Cruz tiếp tục nâng công suất, trong khi Nga bắt đầu khai thác mỏ Soyuznoye.

Bên cạnh đó, Mỹ hiện có 5 dự án than chì đang phát triển tại các bang Alabama, Alaska, Montana và New York. USGS cũng cho biết than chì nhân tạo dạng bột đang cạnh tranh trực tiếp với than chì tự nhiên trong sản xuất pin.

Với 9,7 triệu tấn, Việt Nam xếp thứ 7 thế giới về trữ lượng than chì, chiếm khoảng 3% tổng trữ lượng toàn cầu. Đây cũng là mức cao nhất Đông Nam Á trong số các nước được USGS công bố số liệu riêng. Dù vậy, hoạt động khai thác còn rất hạn chế.

Theo ước tính của USGS, Việt Nam chỉ khai thác khoảng 500 tấn than chì mỗi năm trong 2024 và 2025, chưa bằng 0,03% sản lượng thế giới. Trong báo cáo năm ngoái, USGS từng ước tính sản lượng năm 2024 của Việt Nam ở mức 2.000 tấn, nhưng sau đó đã điều chỉnh giảm mạnh.