Nhu cầu than toàn cầu được dự báo tăng 1,2% trong năm 2026, lên mức kỷ lục 8,94 tỷ tấn, khi giá khí đốt tăng mạnh và hiện tượng El Nino khiến nhu cầu sử dụng điện gia tăng…

Trong báo cáo cập nhật thị trường than giữa năm 2026 vừa công bố, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đảo ngược dự báo đưa ra vào cuối năm ngoái. Khi đó, cơ quan này cho rằng nhu cầu than sẽ giảm nhẹ trong năm 2026 và tiếp tục đi xuống đến năm 2030.

IEA cho biết triển vọng thay đổi chủ yếu do cuộc khủng hoảng tại Trung Đông và hiện tượng El Nino mạnh bất thường. Lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển qua eo biển Hormuz sụt giảm đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều quốc gia tăng cường sử dụng than để phát điện.

Trung Đông không phải khu vực sản xuất hoặc tiêu thụ than lớn và hầu như không có than được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Vì vậy, xung đột tại khu vực không trực tiếp làm gián đoạn nguồn cung than toàn cầu.

Tác động chủ yếu đến từ thị trường khí đốt. Kể từ khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát hơn 6 tháng trước, lượng LNG đi qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh. Nguồn cung bị thắt chặt khiến giá LNG và khí đốt tăng vọt, buộc các công ty điện lực phải vận hành nhiều hơn những nhà máy nhiệt điện than còn dư công suất.

“Mặc dù gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz không trực tiếp ảnh hưởng đến thị trường than, nguồn cung khí đốt bị thắt chặt đã đẩy giá lên cao, khiến một số hệ thống điện chuyển từ khí đốt sang than”, IEA cho biết.

Xu hướng này đã xuất hiện tại Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Trong đó, nhu cầu than tại Nhật Bản và Hàn Quốc, hai quốc gia phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, được dự báo cao hơn những ước tính trước đây.

Nhu cầu tại Trung Quốc và Ấn Độ, hai nước tiêu thụ than lớn nhất thế giới, cũng được dự báo tăng. Năm nay, Trung Quốc có thể sử dụng khoảng 5 tỷ tấn than, tăng 1% so với năm ngoái. Trong khi đó, nhu cầu tại Ấn Độ được dự báo tăng 4,2%, lên 1,353 tỷ tấn, đảo ngược mức giảm nhẹ của năm ngoái.

El Nino là nguyên nhân quan trọng khác khiến nhu cầu than tăng. Nhiệt độ cao làm nhu cầu sử dụng điều hòa không khí và tiêu thụ điện gia tăng. Trong khi đó, tình trạng khô hạn làm giảm sản lượng thủy điện tại một số quốc gia như Ấn Độ, buộc các nước này phải tăng phát điện bằng than để bù đắp phần thiếu hụt.

Nhu cầu than tăng ngay cả khi thế giới tiếp tục mở rộng sử dụng điện gió và điện mặt trời. Nguồn điện tái tạo mới giúp hạn chế tốc độ tăng của nhiên liệu hóa thạch, nhưng chưa đủ để kéo nhu cầu đi xuống do mức tiêu thụ điện toàn cầu vẫn tăng nhanh.

Tại nhiều nền kinh tế phương Tây, việc sử dụng than đã giảm trong dài hạn nhờ quá trình chuyển sang khí đốt và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, loại nhiên liệu này vẫn được sử dụng rộng rãi tại Trung Quốc và nhiều nền kinh tế đang phát triển.

Việc sử dụng than gia tăng gây thêm khó khăn cho nỗ lực chống biến đổi khí hậu, bởi sản xuất 1 kWh điện từ than thường thải khoảng 1 kg CO2, gấp đôi so với phát điện bằng khí đốt.

Diễn biến này xảy ra khi thế giới tiếp tục trải qua những đợt nắng nóng cực đoan. Nhiệt độ toàn cầu trong tháng 8 cao hơn 1,65 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, còn Tây Âu trải qua mùa hè nóng nhất từng thấy.

Các đợt nắng nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 8 đã gây hạn hán tại Anh, Pháp, Hungary, Romania và Serbia. Mực nước trên những con sông lớn như Rhine và Danube cũng xuống mức đặc biệt thấp.

“Chừng nào thế giới còn đốt than, dầu và khí đốt, những tháng nóng kỷ lục như vậy sẽ còn tiếp diễn”, Giáo sư Friederike Otto, chuyên gia khí hậu tại Đại học Hoàng gia London, cảnh báo với tờ báo Telegraph.

Theo các nhà phân tích của IEA, triển vọng nhu cầu than trong năm 2027 sẽ phụ thuộc lớn vào tình hình tại eo biển Hormuz. Nếu tuyến đường biển này được mở trở lại và lưu lượng LNG phục hồi về mức trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, nhu cầu than toàn cầu có thể giảm.

Ngược lại, nếu hoạt động vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz vẫn bị đình trệ trong phần lớn năm 2027, giá khí đốt có thể tiếp tục ở mức cao, khiến nhiều nước phải tăng phát điện bằng than. Khi đó, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới.