Các dự án Luật tập trung sửa đổi nhiều lĩnh vực nóng của ngành y tế như bảo hiểm y tế, khám chữa bệnh, quản lý dược, thiết bị y tế, phòng chống tác hại của thuốc lá trong bối cảnh mới...

Thực hiện Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết đây là khối lượng công việc lập pháp rất lớn trong thời gian ngắn.

Đầu tiên là Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế, bao gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, dự án Luật sửa đổi đồng thời 6 luật, gồm 8 điều, xuất phát từ ba yêu cầu cấp bách.

Thứ nhất, bảo đảm không có khoảng trống pháp luật sau sắp xếp tổ chức bộ máy. Để vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Chính phủ đã ban hành 4 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực y tế. Theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội, các quy định tại 2 nghị định riêng về phân quyền, phân cấp chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Vì vậy, cần luật hóa để thay thế.

Thứ hai, luật hóa kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 và các nghị quyết của Chính phủ. Đồng thời, tiếp tục cắt giảm trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh và dược.

Thứ ba, bảo đảm thống nhất với các luật mới được Quốc hội ban hành như Luật Giáo dục, Luật Giá, Luật Giao dịch điện tử, Luật Chuyển đổi số, Luật Thủ đô. Đồng thời, xử lý những vấn đề cấp bách về quản lý giá thuốc, giá dịch vụ và thiết bị y tế.

Về Luật Khám bệnh, chữa bệnh, dự kiến sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới. Bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn. Đồng thời, bổ sung quy định về quản lý thiết bị y tế.

Về Luật Dược, đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự theo hướng: Bỏ quy định về sinh phẩm tham chiếu bắt buộc phải là sinh phẩm đã cấp phép tại Việt Nam; bỏ quy định về sinh phẩm tương tự bắt buộc phải so sánh để chứng minh là có sự tương tự về chất lượng, an toàn và hiệu quả với một sinh phẩm tham chiếu đã được cấp phép tại Việt Nam. Cùng với đó, bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc.

Về Luật Trẻ em, bãi bỏ điều kiện kinh doanh đến dịch vụ bảo vệ trẻ em, chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn chuyên môn.

Về Luật Người khuyết tật, sửa đổi quy định về xác định mức độ khuyết tật. Với Luật Người cao tuổi, gồm nội dung sửa đổi, bổ sung các khoản của Điều 13, Điều 21, Điều 22, chỉnh lý Điều 28 và bãi bỏ Điều 29 phù hợp với định hướng đổi mới quy trình xây dựng pháp luật tại Kết luận số 119-KL/TW; điều chỉnh cho phù hợp với tổ chức bộ máy mới.

Với Luật Bảo hiểm y tế, sửa đổi để đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và với các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh mới.

Mục tiêu là vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát tốt hơn giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ bảo hiểm y tế.

Thứ hai, là Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), nhằm thể chế hóa 4 chính sách Chính phủ đã thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, bao gồm: quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Thứ ba là Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà thông tin, sau 20 năm thi hành, Luật năm 2006 đã giúp ghép tạng Việt Nam phát triển mạnh. Đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025; 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép; hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết.

Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn từ người hiến còn sống, chỉ 8,6% từ người hiến chết não. Luật chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi nguồn này chiếm khoảng một nửa số người hiến sau khi chết ở Hoa Kỳ, Anh, Tây Ban Nha. Người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt để phòng mua bán tạng trá hình.

Luật dự kiến mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi. Nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người.

Mở rộng nguồn hiến: bổ sung hiến sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi được hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản, và được người đại diện đồng ý bằng văn bản.

Đồng thời, siết chặt hiến khi còn sống: từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; phát hiện dấu hiệu mua bán phải báo ngay cơ quan công an.

Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn đánh giá độc lập; người điều trị, kíp ghép không được tham gia; kết luận phải được tất cả thành viên chuyên môn thống nhất.

Việc đăng ký hiến trực tuyến, kết nối định danh điện tử; mọi ca ghép phải có mã điều phối quốc gia; trẻ em, người đã hiến và thân nhân người hiến được ưu tiên.

Đặc biệt, dự thảo luật đặt vấn đề phòng, chống "du lịch ghép tạng". Người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời với người hiến.

Để tri ân người hiến, dự thảo đề xuất lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam. Người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí; cho phép thành lập quỹ hiến tạng.

Thứ tư là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Việc sửa đổi Luật nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, và thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW. Thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, cần hành lang pháp lý đủ mạnh để thực thi.

Dự án Luật đã luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để dễ xử lý vi phạm. Tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Luật cũng bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; quy định trưng bày được chuyển tiếp 6 tháng để doanh nghiệp chuẩn bị.