Diễn biến thị trường hiện tại cho thấy giá cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp trên thị trường chưa phản ánh đầy đủ mức tăng trưởng lợi nhuận đã đạt được cũng như triển vọng kinh doanh trong thời gian tới.

Thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua quý 3/2026 với những biến động mạnh và diễn biến phân hóa rõ nét. Dù VN-Index giảm gần 5% so với đầu quý, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp niêm yết vẫn tăng trưởng tích cực, trong khi mặt bằng định giá đã xuống mức thấp so với bình quân lịch sử.

MỨC GIẢM CỦA VN-INDEX CHƯA PHẢN ÁNH ĐÚNG TÌNH TRẠNG CỦA CÁC CỔ PHIẾU TRÊN THỊ TRƯỜNG

Nhận định về diễn biến thị trường, ông Phạm Lê Duy Nhân – Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư VCBF, cho biết trong quý 3/2026, VN-Index đóng cửa tại 1.769 điểm, giảm gần 5% so với đầu quý. Diễn biến thị trường chịu tác động đồng thời từ các yếu tố vĩ mô quốc tế và trong nước, trong đó nổi bật là chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), căng thẳng địa chính trị, rủi ro thuế quan và áp lực bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài.

Trong tháng 9, Fed tăng lãi suất điều hành thêm 25 điểm cơ bản, đẩy mặt bằng lãi suất toàn cầu lên cao và duy trì áp lực rút vốn khỏi các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam. Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị kéo dài khiến giá dầu duy trì ở mức cao, làm gia tăng lo ngại về lạm phát và gây sức ép lên chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

Những rủi ro liên quan đến việc áp dụng thêm các mức thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ theo Mục 3.1 cũng tác động đến tâm lý thị trường.

Trong nước, tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết nhìn chung vẫn tích cực. Đáng chú ý, FTSE Russell đã chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp trong tháng 9/2026. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao trong quý 3 và 9 tháng đầu năm tiếp tục kìm hãm thanh khoản, đồng thời góp phần kích hoạt một số đợt bán tháo trên thị trường.

Tính chung 9 tháng đầu năm 2026, VN-Index giảm 0,9%, khả quan hơn so với mức giảm gần 30% của thị trường Indonesia và 6,2% của Philippines. Tuy nhiên, thị trường Việt Nam vẫn có hiệu suất thấp hơn Malaysia một chút và kém xa mức tăng gần 24% của Thái Lan.

Trong khi đó, các thị trường phát triển như Mỹ, Hàn Quốc và Đài Loan ghi nhận diễn biến tích cực nhờ sự tăng trưởng của nhóm cổ phiếu trong chuỗi giá trị trí tuệ nhân tạo (AI).

Dù VN-Index chỉ giảm 0,9% trong 9 tháng đầu năm, diễn biến của chỉ số lại phụ thuộc đáng kể vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Cụ thể, trong cùng kỳ, Vingroup tăng gần 35% và Vinhomes tăng gần 15%. Nếu loại trừ tác động của hai cổ phiếu này, VN-Index có thể đã giảm gần 7,5%.

Diễn biến này cho thấy mức giảm tương đối thấp của VN-Index chưa phản ánh đầy đủ tình trạng suy yếu của phần lớn cổ phiếu trên thị trường.

Thanh khoản là một trong những điểm đáng chú ý của thị trường chứng khoán trong quý 3/2026. Giá trị giao dịch bình quân ngày giảm từ khoảng 738 triệu USD trong tháng 7 xuống 719 triệu USD trong tháng 8 và còn 685 triệu USD trong tháng 9. Đây là mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025.

Áp lực bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục kéo dài. Riêng trong quý 3/2026, khối ngoại bán ròng 686 triệu USD. Lũy kế 9 tháng đầu năm, giá trị bán ròng lên tới 3,8 tỷ USD, sau khi đạt 3,7 tỷ USD trong năm 2024 và 5,1 tỷ USD trong năm 2025.

GIÁ CỔ PHIẾU PHẢN ÁNH CHƯA TƯƠNG XỨNG VỚI CHẤT LƯỢNG DOANH NGHIỆP

Ông Nguyễn Triệu Vinh, CFA – Phó Giám đốc Đầu tư kiêm Giám đốc Đầu tư Cổ phiếu VCBF, thống kê cho thấy trong số 401 mã được đề cập, có 301 mã giảm giá, tương đương 75%. Mức giảm trung vị đạt 13,2%, trong khi số cổ phiếu giảm trên 15% chiếm 45% tổng số mã.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Vinh, diễn biến giá cổ phiếu chưa phản ánh tương xứng chất lượng hoạt động của nhiều doanh nghiệp niêm yết. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì nền tảng kinh doanh tốt, tăng trưởng lợi nhuận tích cực và có tình hình tài chính lành mạnh.

Trong quý 1/2026, các doanh nghiệp thuộc VN-Index ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận trung vị 18,2%. Sang quý 2, mức tăng trưởng tiếp tục cải thiện lên 20,9%.

Một số doanh nghiệp có kết quả kinh doanh nổi bật nhưng giá cổ phiếu vẫn giảm. Thế Giới Di Động ghi nhận lợi nhuận tăng 88% so với cùng kỳ trong 6 tháng đầu năm, trong khi giá cổ phiếu giảm 11,6%. Tương tự, lợi nhuận Tập đoàn Hòa Phát tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, nhưng giá cổ phiếu giảm 14,7%.

Diễn biến thị trường hiện tại cho thấy giá cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp trên thị trường chưa phản ánh đầy đủ mức tăng trưởng lợi nhuận đã đạt được cũng như triển vọng kinh doanh trong thời gian tới.

Bên cạnh kết quả kinh doanh, tình hình tài chính cũng là yếu tố củng cố triển vọng của nhiều doanh nghiệp niêm yết. Nếu loại trừ nhóm ngân hàng, khoảng 40-43% doanh nghiệp trong nhóm được phân tích có số dư tiền ròng, tức lượng tiền trên bảng cân đối kế toán lớn hơn tổng nợ vay.

Nền tảng tài chính này giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để ứng phó với những giai đoạn kinh tế khó khăn, kể cả khi triển vọng tăng trưởng suy giảm trong thời gian dài.

Cũng theo ông Vinh, những yếu tố gây sức ép lên thị trường chứng khoán thời gian qua, bao gồm hoạt động bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài, bất ổn tại Trung Đông, giá dầu cao và mặt bằng lãi suất trong nước, vẫn có thể tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực trong ngắn hạn. Tuy nhiên,  các yếu tố này không làm thay đổi tiềm năng tăng trưởng trung và dài hạn của Việt Nam.

Đối với dòng vốn ngoại, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp thuộc VN-Index hiện chỉ còn khoảng 12-13%, mức thấp trong nhiều năm. Theo đánh giá của ông Vinh, dư địa bán ròng của khối ngoại không còn đáng kể như trước.

Đối với những bất ổn tại Trung Đông và giá dầu cao, ông Vinh cho rằng diễn biến hiện tại vẫn phức tạp, nhưng giá dầu có thể giảm nhanh nếu các bên đạt được thỏa thuận và áp lực lạm phát theo đó cũng suy yếu.

Trong khi đó, mặt bằng lãi suất cao trong nước vẫn là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán thời gian qua. Theo ông Vinh, các yếu tố bất lợi có thể tiếp tục gây sức ép trong ngắn hạn, nhưng nhà đầu tư cần đánh giá thị trường trên góc nhìn dài hạn để nhận diện những cơ hội đang xuất hiện.

Một trong những cơ sở quan trọng cho triển vọng đầu tư là mặt bằng định giá hiện tại của thị trường.

Hệ số giá trên lợi nhuận mỗi cổ phiếu (P/E) của VN-Index đang ở mức 11,6 lần. Nếu loại trừ cổ phiếu VIC, P/E của phần còn lại của thị trường chỉ còn 9,5 lần. So với mức P/E trung vị 14,7 lần của thị trường chứng khoán Việt Nam trong 10 năm qua, mức định giá 9,5 lần thấp hơn đáng kể. Con số này cũng không cao hơn nhiều so với mức đáy khoảng 8,9 lần được ghi nhận trong cuộc khủng hoảng thị trường trái phiếu năm 2022.

Đây là cơ hội để nhà đầu tư tiếp cận những doanh nghiệp có chất lượng tốt với mức định giá hiếm gặp trên thị trường Việt Nam.