Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của nhân dân là sự công bằng trong việc tiếp cận ghép tạng và sự minh bạch trong chi phí. Tổ chức Y tế Thế giới cũng nhấn mạnh nguyên tắc phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính...

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đã nhận được nhiều sự quan tâm của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận ở hội trường, sáng 2/11. 

HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ CHẶT CHẼ

Góp ý vào dự thảo Luật, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội, nhấn mạnh mục tiêu quan trọng là luật sửa đổi cần bảo vệ tốt hơn những người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em.

Ông cho biết dù Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở ghép tạng, song rất thấu hiểu những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng. Niềm hi vọng được ghép tạng nhiều khi chính là động lực để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật.

Tuy vậy, những lo lắng của người dân là hoàn toàn chính đáng, bởi trên thực tế, tình trạng mua bán tạng, bắt cóc vẫn xảy ra trong khu vực và trên thế giới. Do đó, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa ngăn chặn hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hi vọng sống cho người bệnh.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu đề nghị phân định rõ hai nhóm đối tượng hiến tạng để có quy định quản lý phù hợp, bảo đảm an toàn và quyền lợi của người hiến.

Nhóm thứ nhất, nhóm những người hiến khỏe mạnh đang sống, luật cần tuyệt đối cấm cho, tặng mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm đến tính mạng ngay khi lấy.

Đối với mô, tạng có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, thì trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, ví dụ như mô tái sinh là máu, tế bào gốc.

“Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN khi không còn phương án khác khả thi. Đây chính là nút chặn để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi…”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Với người từ 18 đến 25 tuổi, chỉ được cho, tặng người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình có thể cho, tặng, nhưng phải có sự giám sát của hội đồng độc lập không liên quan đến ê kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai, người hiến không còn khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn, thì việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải được hội đồng độc lập không liên quan đến ê kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người bị bạo hành, người lang thang, không gia đình, thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi xét hiến theo thông lệ của quốc tế.

Đối với người trên 18 tuổi, không được hiến tạng nếu trước đó có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác không có văn bản từ chối, cần đảm bảo gia đình đồng ý và cũng phải có sự giám sát của hội đồng độc lập.

ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG TRONG TIẾP CẬN CƠ HỘI GHÉP TẠNG

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, một vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của nhân dân cần quan tâm là sự công bằng trong việc tiếp cận ghép tạng và sự minh bạch trong chi phí.

Về công bằng, ông Hiếu cho biết nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới đã rất rõ ràng, đó là phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức. Tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, phải công minh, công bằng, có thể thể kiểm chứng được.

Kinh nghiệm các nước dù khác nhau về mô hình nhưng đều chung một điều: không để con người tự quyết định bằng cảm tính ai được ghép, ai không được ghép, mà cần dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.

Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai, và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Về chi phí, ông Hiếu nhấn mạnh nguyên tắc: tạng là vô giá, không thể mua bán. Người bệnh chỉ chi trả chi phí dịch vụ điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả điều này phải công khai, minh bạch để sau đó bảo hiểm y tế sẽ dần dần có lộ trình thanh toán.

Cùng góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau đề nghị cân nhắc quy định thứ tự ưu tiên đối với “người chờ ghép thuộc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã phát hiện, vận động, hồi sức duy trì người hiến” tại dự thảo.

Đại biểu cho rằng, mặc dù việc ghi nhận đóng góp của cơ sở y tế là cần thiết, nhưng nếu coi đây là một tiêu chí ưu tiên độc lập trong phân bổ nguồn tạng thì có thể dẫn đến sự thiếu khách quan, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận công bằng giữa các người bệnh tại các cơ sở y tế khác nhau.

Theo đại biểu, cần khẳng định nguồn tạng hiến là nguồn lực y tế đặc biệt quý giá được kết tinh từ nghĩa cử nhân đạo của người dân. Do đó, việc phân bổ bắt buộc phải dựa trên các tiêu chí chuyên môn khách quan, bảo đảm sự công bằng cho tất cả người bệnh đang chờ ghép.

Đại biểu đề nghị hoàn thiện theo hướng: Thứ tự ưu tiên điều phối bộ phận cơ thể người phải được xác định căn cứ vào mức độ cấp cứu, mức độ tương thích về y học, khả năng thành công của ca ghép, thời gian chờ ghép và các trường hợp ưu tiên đặc biệt khác theo quy định của pháp luật. Việc xác định thứ tự ưu tiên phải bảo đảm tính công bằng, khách quan, minh bạch; tuyệt đối không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, nơi cư trú hay cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi người bệnh đăng ký chờ ghép.

Đại biểu nhấn mạnh, sự minh bạch trong điều phối không chỉ là yêu cầu quản lý, mà còn là yếu tố quyết định củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống hiến, ghép tạng.