Trong đời sống kinh tế - xã hội, bảo hiểm là một trong những công cụ giúp cá nhân, gia đình và doanh nghiệp chủ động ứng phó với các rủi ro tài chính. Tuy nhiên, bảo hiểm tiền gửi (BHTG) và bảo hiểm thương mại có mục tiêu, đối tượng được bảo vệ và cơ chế vận hành khác nhau.

Hiểu đúng những điểm khác biệt này giúp người dân nhận diện rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình trong từng loại hình bảo hiểm.

NHẬN DIỆN MỘT SỐ LOẠI HÌNH BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM

Hiện nay có 3 loại hình bảo hiểm thương mại chính bao gồm: Bảo hiểm nhân thọ, Bảo hiểm phi nhân thọ và Bảo hiểm sức khỏe.

Bảo hiểm nhân thọ là sản phẩm của các công ty bảo hiểm nhằm bảo vệ con người trước những rủi ro liên quan đến sức khỏe, thân thể, tính mạng. Đơn giản là người tham gia thỏa thuận và ký kết hợp đồng bảo hiểm với công ty bảo hiểm về việc sẽ đóng đúng những khoản phí đều đặn vào quỹ dự trữ tài chính do công ty bảo hiểm quản lý để được chi trả quyền lợi bảo hiểm khi không may gặp rủi ro hoặc đến thời điểm đáo hạn.

Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm tập trung vào việc bồi thường cho những thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tai nạn con người và trách nhiệm dân sự. Theo đó, công ty bảo hiểm sẽ chi trả một khoản tiền bồi thường cho người được bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra, giúp họ khắc phục tổn thất và ổn định lại cuộc sống.

Mục tiêu chính của bảo hiểm phi nhân thọ là bảo vệ trước những rủi ro mang tính chất vật chất, không liên quan đến tuổi thọ của con người. Ví dụ, khi bạn mua bảo hiểm phi nhân thọ đề phòng cháy nổ cho ngôi nhà, nếu không may xảy ra hỏa hoạn, công ty bảo hiểm sẽ bồi thường chi phí sửa chữa hoặc xây dựng lại. Tương tự, bảo hiểm vật chất xe ô tô sẽ chi trả cho các thiệt hại do va chạm, tai nạn.

Bảo hiểm sức khỏe là loại hình bảo hiểm tự nguyện, giúp chi trả một phần hay toàn bộ chi phí điều trị các các cơ sở y tế (nằm trong danh sách bệnh viện, phòng khám trong hợp đồng) khi người được bảo hiểm bị đau ốm, thương tật, tai nạn, chăm sóc và phục hồi sức khỏe. Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm tập trung vào việc bồi thường cho những thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tai nạn con người và trách nhiệm dân sự.

BẢO HIỂM TIỀN GỬI LÀ GÌ

Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm tiền gửi trong hạn mức chi trả tiền bảo hiểm khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo quy định của Luật. Mục đích của Bảo hiểm tiền gửi nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền; góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.

PHÂN BIỆT GIỮA BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI

Về tính chất hoạt động: Bảo hiểm tiền gửi là loại hình chính sách công, với vai trò cơ bản là bảo vệ người gửi tiền, góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính quốc gia. Do đó, hoạt động của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi không vì mục tiêu lợi nhuận. Còn bảo hiểm thương mại thì kinh doanh với mục đích sinh lợi.

Về sự điều chỉnh của pháp luật: Với chức năng và vai trò mang tính chất đặc thù, hoạt động Bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam không chịu sự điều chỉnh của Luật Kinh doanh bảo hiểm mà có quy định riêng điều chỉnh hoạt động Bảo hiểm tiền gửi, đó là Luật Bảo hiểm tiền gửi.

Về cơ chế bảo hiểm: Ở các loại hình bảo hiểm thương mại khác, khi chủ thể tham gia bảo hiểm sẽ xuất hiện mối quan hệ trực tiếp giữa một bên là đối tượng bảo hiểm và một bên là đối tượng được bảo hiểm. Còn ở Bảo hiểm tiền gửi thì khác, mặc dù người gửi tiền là người được hưởng lợi trực tiếp từ chính sách Bảo hiểm tiền gửi nhưng không xuất hiện mối quan hệ trực tiếp về Bảo hiểm tiền gửi giữa người gửi tiền và tổ chức Bảo hiểm tiền gửi, trừ trường hợp xảy ra đổ vỡ của tổ chức tín dụng (TCTD).

Theo quy định, các tổ chức gồm ngân hàng thương mại (NHTM), ngân hàng hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi của cá nhân (trừ Ngân hàng Chính sách xã hội) đều phải tham gia Bảo hiểm tiền gửi và phải đóng phí trên tổng số dư tiền gửi theo tỷ lệ do pháp luật quy định.

Mặc dù là người được hưởng lợi từ chính sách Bảo hiểm tiền gửi, nhưng người gửi tiền không phải đóng phí Bảo hiểm tiền gửi, trách nhiệm đóng phí thuộc về tổ chức tham gia Bảo hiểm tiền gửi. Điều này là một điểm khác biệt rõ rệt so với các loại hình bảo hiểm thương mại khác. Trong trường hợp tổ chức tham gia Bảo hiểm tiền gửi bị giải thể hoặc phá sản tổ chức Bảo hiểm tiền gửi thực hiện trả tiền bảo hiểm theo quy định của pháp luật.

Về đối tượng tham gia Bảo hiểm tiền gửi: Tổ chức tham gia Bảo hiểm tiền gửi là các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi của cá nhân, bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân, và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính vi mô phải tham gia Bảo hiểm tiền gửi. Ngân hàng chính sách không phải tham gia Bảo hiểm tiền gửi.

Trong khi đó, đối tượng tham gia của các loại hình bảo hiểm thương mại là các tổ chức hoặc cá nhân.

Về cơ chế tham gia: Cơ chế tham gia Bảo hiểm tiền gửi là bắt buộc, còn đối với các loại hình bảo hiểm khác thì có thể thỏa thuận.

Hình thức pháp lý tham gia: Ở Bảo hiểm tiền gửi đó là sự bắt buộc của các tổ chức tham gia Bảo hiểm tiền gửi mà không thông qua hợp đồng bảo hiểm. Còn ở các loại hình bảo hiểm thương mại khác thì thông thường phải thông qua hợp đồng bảo hiểm.

Nội dung bảo hiểm: Ở Bảo hiểm tiền gửi là sự bắt buộc theo những quy định của pháp luật, còn ở các loại hình bảo hiểm khác thì có thể do sự lựa chọn của chủ thể về nội dung tham gia bảo hiểm.

Ngoài sự khác biệt cơ bản nêu trên, giữa Bảo hiểm tiền gửi và các loại hình bảo hiểm thương mại khác còn có những khác biệt về mô hình tổ chức, về cách thức tổ chức hoạt động...

Tóm lại, Bảo hiểm tiền gửi là công cụ tài chính để bảo vệ người gửi tiền, góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn lành mạnh của hoạt động ngân hàng. Bảo hiểm tiền gửi là “chỗ dựa niềm tin" cho dân đối với hệ thống tài chính ngân hàng quốc gia, góp phần thúc đẩy quá trình huy động vốn để phát triển kinh tế đất nước.