Thưa bà, khi chúng ta cùng đón Xuân Bính Ngọ, nhìn lại năm 2025 đã qua là lúc để chiêm nghiệm về tốc độ phát triển “chóng mặt” của GenAI, từ đó tìm ra kim chỉ nam cho những bước đi chiến lược trong năm mới. Năm 2025 được cho là giai đoạn GenAI chuyển từ “cơn sốt” sang “thương mại hóa”. Đâu là thành công bất ngờ nhất mà bà đã chứng kiến trên thị trường đầu tư GenAI toàn cầu?

Để mô tả về sự thành công của GenAI toàn cầu trong năm 2025 vừa qua, có lẽ không thể không nhắc đến bước ngoặt lớn: sự tăng vọt của AI trong các ứng dụng thực tế.

Xu hướng toàn cầu này không phải là lý thuyết suông, mà còn được chúng tôi trực tiếp quan sát và kiểm chứng tại GenAI Fund. Dựa trên dữ liệu từ hơn 2.500 startup trong database (cơ sở dữ liệu) của quỹ, cùng kinh nghiệm thực chiến khi trực tiếp kết nối các giải pháp AI với những tập đoàn lớn, chúng tôi thấy một làn sóng chuyển dịch ở mức nhanh chóng rõ rệt. Các doanh nghiệp hiện nay không còn hỏi “AI là gì?” mà họ tập trung vào việc: “Làm sao để AI giúp tôi chuyển đổi số và tối ưu vận hành ngay lập tức?”.

Thành công bất ngờ nhất đối với tôi chính là việc các startup không cần phải sở hữu những mô hình nền tảng tỷ đô nhưng lại đạt được doanh thu thực cực kỳ ấn tượng nhờ giải quyết các bài toán ngách nhưng đau của doanh nghiệp. Ví dụ như việc tối ưu hóa vận hành, tự động hóa các quy trình phức tạp và kiến tạo các trợ lý chuyên biệt để giải quyết trực tiếp những “nỗi đau” về chi phí và trải nghiệm khách hàng trong nhiều ngành như ngân hàng, bảo hiểm…

Điều này cho thấy GenAI đã chính thức thoát khỏi “cơn sốt” để bước vào giai đoạn thương mại hóa thực chất: giá trị của AI hiện nay không còn nằm ở chỗ nó thông minh đến đâu, mà là nó được áp dụng đúng ngữ cảnh, đúng quy trình và đúng nhu cầu kinh doanh.

Sau khi các mô hình GenAI cơ bản đã phổ cập, các startup hiện phải đối mặt với bài toán kinh doanh có lãi và bền vững. Theo bà, bài học quan trọng nhất mà các startup Việt phải học từ năm 2025 là gì về việc quản lý chi phí hạ tầng tính toán và việc xây dựng mô hình sao cho cân bằng được giữa giá trị mang lại cho khách hàng và chi phí vận hành ngày càng tăng của AI?

Bài học lớn nhất từ năm 2025 mà tôi muốn chia sẻ với các founder Việt là: AI không thể được xây dựng bằng tư duy “càng mạnh càng tốt”. Trong năm qua, chúng tôi chứng kiến nhiều startup rơi vào bẫy chi phí khi nhận ra chi phí GPU, inference (suy luận) và vận hành tăng tỷ lệ thuận với độ phức tạp của mô hình, trong khi khách hàng không nhất thiết cần những mô hình phức tạp nhất. Khách hàng doanh nghiệp hiện nay chủ yếu tập trung vào giải pháp hiệu quả, ổn định và mang lại giá trị rõ ràng trên từng đồng vốn họ bỏ ra.

Tại GenAI Fund, chúng tôi luôn khuyến khích startup bắt đầu từ một câu hỏi thực tế: “Khách hàng sẵn sàng trả tiền cho điều gì và trả bao nhiêu?”. Để giải bài toán kinh tế, các startup cần học cách tối ưu hóa lựa chọn mô hình, xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên giá trị và quản trị dòng tiền sớm.

Trước hết, việc tối ưu hóa lựa chọn mô hình đóng vai trò then chốt: thay vì dùng các mô hình lớn đắt đỏ cho mọi tác vụ, doanh nghiệp nên sử dụng các mô hình nhỏ hơn được tinh chỉnh cho các nhiệm vụ chuyên biệt.

Song song đó, các đơn vị cần chú trọng xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên giá trị, nghĩa là thay vì chỉ thu phí dựa trên API hay token, hãy tập trung thu phí dựa trên hiệu quả thực tế mà AI mang lại cho khách hàng.

Cuối cùng, khả năng quản trị dòng tiền sớm sẽ là yếu tố quyết định sự sinh tồn, khi 32% startup GenAI hiện nay đang tự thân vận động (bootstrapped), buộc họ phải tập trung tạo doanh thu ngay từ giai đoạn MVP thay vì đốt tiền để theo đuổi các chỉ số tăng trưởng ảo.

Nếu chấm điểm cho sự trưởng thành của hệ sinh thái startup AI Việt Nam trong năm vừa qua, bà sẽ cho điểm bao nhiêu?

Nếu chấm điểm độ trưởng thành của hệ sinh thái startup AI Việt Nam năm 2025, tôi sẽ cho 6,5/10. Con số này phản ánh một thực tế rằng Việt Nam đã chính thức vượt qua giai đoạn “AI để trình diễn” và bước vào giai đoạn áp dụng AI để giải quyết vấn đề thực tiễn. Điểm cộng lớn nhất đến từ đội ngũ kỹ sư và builder (những người xây dựng sản phẩm) của chúng ta.

Việt Nam hiện là một điểm nóng về phát triển GenAI tại ASEAN, chỉ đứng sau Singapore về số lượng startup. Các kỹ sư Việt Nam có khả năng triển khai cực kỳ nhanh, tư duy thực tế và không ngại thử sai. Chúng ta đã có những đại diện xuất sắc trong các bảng xếp hạng quốc tế về mô hình ngôn ngữ tinh chỉnh.

Những lĩnh vực ngách nào của Việt Nam ứng dụng AI đã thực sự gây ấn tượng với các nhà đầu tư nước ngoài?

Nhà đầu tư nước ngoài hiện nay không tìm kiếm “AI chung chung” tại Việt Nam, mà họ tìm kiếm những giải pháp gắn liền với lợi thế bản địa hoặc có khả năng vươn tầm khu vực hoặc vươn tầm quốc tế ngay từ ngày đầu. Dựa trên những dự án thực tế mà GenAI Fund đang đồng hành, tôi thấy có ba lĩnh vực ngách đang thực sự là điểm sáng thu hút vốn quốc tế:

Thứ nhất, Voice AI và xử lý ngôn ngữ bản địa. Các nhà đầu tư rất ấn tượng với khả năng xử lý âm sắc và sắc thái đặc thù của tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ Đông Nam Á. Chúng tôi đã thấy những nền tảng Voice AI thế hệ mới cung cấp các mô hình chuyển đổi văn bản thành giọng nói và nhận dạng giọng nói chất lượng cao với chi phí rất cạnh tranh, giúp doanh nghiệp nội địa tối ưu hóa hệ thống tổng đài và chăm sóc khách hàng đa kênh.

Thứ hai, AI tối ưu hóa năng suất đội ngũ. Trong các ngành như bán lẻ, F&B hay dịch vụ tài chính, việc sử dụng AI để phân tích hành vi và cung cấp các thấu hiểu (insights) để huấn luyện đội ngũ tuyến đầu là một bài toán rất tiềm năng. Những giải pháp này giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu suất làm việc dựa trên dữ liệu thực tế.

Thứ ba, Trí tuệ dữ liệu doanh nghiệp. Đây là lĩnh vực mà AI được sử dụng như một hệ điều hành để tự động hóa quy trình pháp chế, quản trị rủi ro hoặc trích xuất dữ liệu tài liệu (Document Intelligence). Khả năng biến những nguồn dữ liệu phân mảnh thành các khuyến nghị hành động chính xác là điều khiến các nhà đầu tư tin rằng startup Việt có thể giải quyết được các bài toán quản trị quy mô toàn cầu.

Ngoài ra, các mảng như Healthcare AI ứng dụng trong giải mã sinh học, dược phẩm, hay các Trợ lý AI (AI Agents) luôn hoạt động 24/7 cho bán hàng và dịch vụ cũng đang chứng minh rằng Việt Nam không còn chỉ mạnh về gia công, mà đã bắt đầu làm chủ những giải pháp có giá trị gia tăng cao.

Bước vào năm 2026, dòng vốn đầu tư mạo hiểm sẽ có xu hướng phân cực rõ rệt hơn. Bà dự đoán các nhà đầu tư sẽ ưu tiên đổ vốn vào đâu: tiếp tục đầu tư mạo hiểm vào các startup phát triển mô hình nền tảng lớn, hay chuyển hướng tập trung hơn vào các giải pháp ứng dụng sâu theo chiều dọc?

Trong năm 2026, tôi cho rằng sẽ có một sự phân cực rất rõ rệt về dòng vốn.

Dòng vốn toàn cầu vẫn sẽ tiếp tục đổ về các gã khổng lồ về mô hình nền tảng, nhưng cuộc chơi này chủ yếu dành cho các quỹ lớn với nguồn lực tài chính vô hạn. Tuy nhiên, đối với thị trường Đông Nam Á và đặc biệt là Việt Nam, trọng tâm của dòng vốn sẽ dịch chuyển mạnh mẽ sang các ứng dụng thực tế theo chiều dọc.

Sự dịch chuyển của dòng vốn trước hết bắt nguồn từ áp lực về lợi nhuận, khi các nhà đầu tư dần mất kiên nhẫn với những mô hình chỉ có lượt dùng ảo mà thiếu đi doanh thu thực tế. Họ tìm kiếm những startup AI-native, tức là AI không chỉ là tính năng bổ sung, mà là bộ máy cốt lõi giải quyết trọn vẹn quy trình của một ngành cụ thể (như tài chính, sản xuất hay nhân sự).

Sự chuyển dịch của dòng vốn còn đến từ lợi thế “am hiểu bản địa”. Các mô hình nền tảng lớn của thế giới rất giỏi, nhưng họ khó có thể hiểu sâu được các quy trình nghiệp vụ đặc thù hay sắc thái văn hóa kinh doanh tại địa phương. Đây là “hào kỹ thuật” giúp các ứng dụng chuyên biệt thắng thế.

Cùng với đó là tối ưu đơn vị kinh tế. Như chúng tôi đã phân tích trong báo cáo của GenAI Fund, các startup ứng dụng thực tế thường có biên lợi nhuận tốt hơn và bền vững hơn nhờ kiểm soát được chi phí hạ tầng và thu phí dựa trên giá trị (value-based pricing).

Tại GenAI Fund, chúng tôi đặt cược vào những đội ngũ không cố gắng xây dựng một “OpenAI của Việt Nam”, mà là những đội ngũ đang dùng sức mạnh của AI để tái định nghĩa lại cách thức một ngành công nghiệp đang vận hành. Trong năm 2026, “chuyên biệt hóa” chính là chìa khóa để thu hút dòng vốn quốc tế.

Với lợi thế về dân số trẻ, ngôn ngữ và tốc độ chuyển đổi số, GenAI Fund nhận thấy ba lĩnh vực nào tại Việt Nam có tiềm năng lớn nhất để AI tạo ra sự đột phá và có khả năng thu hút vốn quốc tế mạnh mẽ nhất trong năm 2026?

Dựa trên dữ liệu thực tế từ chương trình GenAI Open Innovation mà GenAI Fund đã tổ chức tại Việt Nam (và các quốc gia khác như Malaysia, Indonesia và Nhật Bản), chúng tôi nhận thấy sự quan tâm đặc biệt từ các tập đoàn dẫn đầu trong các lĩnh vực tài chính, bán lẻ, hạ tầng… Ba khu vực mà tôi tin rằng sẽ tạo đột phá mạnh mẽ nhất bao gồm:

Một là, Fintech (công nghệ tài chính) và Financial Operations (vận hành tài chính), nơi AI giúp cải thiện quản trị rủi ro, phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành.

Hai là, Enterprise Productivity & Automation (năng suất và tự động hóa doanh nghiệp), với các giải pháp hỗ trợ đội ngũ vận hành, bán hàng, pháp chế, nhân sự mang lại hiệu quả nhanh và dễ nhân rộng.

Ba là, một điểm sáng rất tích cực – Manufacturing (ngành công nghiệp chế tạo) và các lĩnh vực sản xuất. Ban đầu, ngay cả chúng tôi cũng nghĩ rằng các ngành dịch vụ sẽ phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên trong năm 2025, chúng tôi chứng kiến ngày càng nhiều doanh nghiệp sản xuất chủ động đưa ra các bài toán ứng dụng AI rất cụ thể, từ tối ưu dây chuyền, bảo trì dự báo, kiểm soát chất lượng đến quản trị năng lượng và tồn kho.

Hiện nay, các ứng dụng này chủ yếu đến từ doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp đầu ngành, trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn đang ứng dụng dần. Đây là một tín hiệu rất tích cực, cho thấy AI đang đi vào “xương sống” của nền kinh tế, không chỉ dừng ở các lĩnh vực dịch vụ.

Giai đoạn 2026–2027 được dự báo là thời điểm AI định hình lại thị trường lao động Việt Nam một cách mạnh mẽ. Dưới góc nhìn của một nhà đầu tư tại GenAI Fund, bà nhận định thế nào về áp lực tái cấu trúc các nhóm công việc hiện nay, và thực tế việc nâng cao năng suất bằng AI đang thay đổi cuộc sống của chính những người trong cuộc như thế nào?

Giai đoạn 2026–2027, áp lực tái cấu trúc sẽ rõ rệt nhất ở các công việc mang tính lặp lại cao, các vai trò trung gian xử lý thông tin và các bộ phận vận hành thủ công. Tuy nhiên, quan điểm của GenAI Fund là: AI nên giúp con người làm tốt hơn, chứ không chỉ làm ít người hơn. Thực tế, AI đang tạo ra những vai trò và cơ hội hoàn toàn mới cho tất cả mọi người, không phân biệt nam hay nữ.

Nhiều vị trí trong số này chưa từng tồn tại trước đây, những người trẻ cần phải thích nghi cực kỳ nhanh. Ai học nhanh nhất, dám thử nghiệm sớm và sẵn lòng đón nhận thay đổi sẽ là những người dẫn đầu. Có một câu hỏi thực tế mà tôi thường tự vấn: “Liệu chúng ta đang trở nên tự do hơn hay bận rộn hơn khi có sự khuếch đại của AI?”. Với cá nhân tôi, câu trả lời rất rõ ràng: “Tôi bận rộn hơn rất nhiều”. Chúng ta đang xử lý nhiều cơ hội hơn, đồng nghĩa với việc đối mặt với nhiều thách thức hơn - những thách thức mà AI hiện tại vẫn chưa thể giải quyết.

Với vai trò là Giám đốc Quỹ Đầu tư GenAI (GenAI Fund), bà có những kiến nghị chính sách cụ thể gì (về dữ liệu, thuế, hay hỗ trợ hạ tầng tính toán…) để tạo môi trường thuận lợi hơn, giúp các startup AI Việt Nam có thể cạnh tranh bình đẳng với khu vực và vươn ra toàn cầu?

Từ góc nhìn thực tế, tôi cho rằng môi trường chính sách cho AI tại Việt Nam đang có những chuyển biến rất tích cực. Dựa trên kinh nghiệm thực tiễn từ việc triển khai ứng dụng AI trong khu vực công, cũng như hợp tác giữa khối startup, tập đoàn lớn và cơ quan nhà nước, tôi nhận thấy các nhà sáng lập AI tại Việt Nam có đầy đủ năng lực cạnh tranh. Điều họ cần là một “điểm tựa nội lực” đủ vững chắc để bứt phá.

Để hiện thực hóa điều này, trước hết chúng ta cần kiến tạo một hành lang dữ liệu và môi trường thử nghiệm thông thoáng thông qua các quy định về dữ liệu mở cùng các cơ chế “sandbox”, đồng thời ưu tiên những dự án mang tính thắng lợi nhanh (quick-win) nhằm xây dựng niềm tin cho lộ trình chuyển đổi số.

Song song đó, việc hỗ trợ hạ tầng tính toán và phát triển AI chủ quyền là vô cùng cấp thiết; điều này có thể thực hiện bằng cách cung cấp các chương trình hỗ trợ chi phí hạ tầng (Computing Credit) để giúp startup vượt qua rào cản về chi phí Cloud hay GPU, đồng thời đảm bảo an toàn cho các dữ liệu nhạy cảm.

Cuối cùng, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác đa bên bằng cách thành lập các trung tâm xuất sắc về AI (AI Center of Excellence) theo hình mẫu của Singapore, từ đó kết nối trực tiếp nhu cầu thực tế của Nhà nước với tinh thần sáng tạo của startup, tạo ra sức mạnh tổng hợp từ cả hai khối công và tư.

Tôi tin rằng Chính phủ đóng vai trò “khách hàng tiên phong” bằng cách ưu tiên mua sắm công cho các giải pháp Made in Vietnam sẽ tạo bệ phóng vững chắc, giúp giải quyết bài toán nội địa và sẵn sàng đưa các “nhà vô địch” AI ra chinh phục thị trường toàn cầu. Thị trường nội địa chính là bài kiểm tra khắt khe nhất để startup chứng minh giá trị thực, từ đó mở rộng ra khu vực và toàn cầu một cách tự nhiên.

Trong lĩnh vực mà công nghệ thay đổi với tốc độ cực kỳ mạnh mẽ như AI, bài học lớn nhất về “sự kiên nhẫn” và “tầm nhìn dài hạn” mà bà rút ra được khi làm việc với các startup AI là gì?

Trong một lĩnh vực thay đổi nhanh chóng như AI, bài học lớn nhất tôi rút ra được là: sự kiên nhẫn không phải là chờ đợi, mà là sự bền bỉ trong thích nghi.

Tầm nhìn dài hạn không nằm ở một bản kế hoạch 5 năm cố định, mà ở việc kiên định giải quyết “nỗi đau” thực tế của khách hàng, trong khi sẵn sàng vứt bỏ những công cụ cũ để cập nhật công nghệ mới tốt hơn. Dữ liệu từ 2.500 startup của chúng tôi cho thấy 75% đội ngũ đã phải chuyển hướng (pivot) nhiều lần để tồn tại. Vì vậy, thay vì đốt tiền để theo đuổi những danh hiệu hào nhoáng, sự kiên nhẫn thực sự nằm ở việc dám đi chậm để xây dựng nền tảng tài chính bền vững và một đơn vị kinh tế khỏe mạnh.

AI sẽ không thay thế chúng ta, nhưng nó là hồi chuông cảnh tỉnh để mỗi cá nhân và doanh nghiệp phải nỗ lực tiến hóa, ngừng hài lòng với bản thân để không bị đào thải trong kỷ nguyên mới.

Điều mà bà tin rằng sẽ là “điểm sáng hy vọng” lớn nhất của công nghệ AI Việt Nam trong năm Bính Ngọ 2026 là gì và bà muốn gửi gắm thông điệp gì đến cộng đồng khởi nghiệp để họ giữ vững tinh thần “đón vận hội mới”?

Điểm sáng hy vọng lớn nhất của công nghệ AI Việt Nam, theo tôi, chính là sự trưởng thành của thế hệ founder mới.

Chúng tôi thấy ngày càng nhiều đội ngũ không còn chạy theo trào lưu, mà tập trung xây dựng năng lực thật, sản phẩm thật và mô hình kinh doanh bền vững. Họ thực tế hơn trong cách tiếp cận thị trường, nhưng cũng tự tin và tham vọng hơn trong việc vươn ra khu vực.

AI không chỉ là cơ hội công nghệ, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt tái định vị vai trò của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu – từ người triển khai sang người làm chủ giải pháp.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8-2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html