Những năm qua, hoạt động di cư của công dân Việt Nam ra nước ngoài và người nước ngoài vào Việt Nam ngày càng gia tăng về quy mô và đa dạng về hình thức. Giai đoạn 2020-2025 có trên 700.000 người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Bên cạnh di cư hợp pháp, tình trạng di cư trái phép, cư trú, lao động bất hợp pháp, mua bán người tiếp tục diễn biến phức tạp...

Bộ Ngoại giao đã gửi hồ sơ dự thảo Nghị định quy định Cơ sở dữ liệu về di cư sang Bộ Tư pháp để thẩm định.

Theo Bộ Ngoại giao, việc xây dựng Nghị định nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, quản lý, vận hành, cập nhật, kết nối, chia sẻ, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu về di cư. Đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hoạch định chính sách, pháp luật, thống kê và dự báo về di cư trong hình hình mới.

DỮ LIỆU DI CƯ CÒN PHÂN TÁN, CHƯA THỐNG NHẤT

Theo dự thảo tờ trình, những năm qua, hoạt động di cư của công dân Việt Nam ra nước ngoài và người nước ngoài vào Việt Nam ngày càng gia tăng về quy mô và đa dạng về hình thức. Giai đoạn 2020-2025 có trên 700.000 người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Bên cạnh các hình thức di cư hợp pháp, tình trạng di cư trái phép, cư trú, lao động bất hợp pháp, mua bán người tiếp tục diễn biến phức tạp.

Đối với người nước ngoài di cư vào Việt Nam, theo thống kê chưa đầy đủ của các địa phương trong giai đoạn 2020-2025, có trên 310.000 người được cấp giấy phép lao động, khoảng 45.000 lưu học sinh nước ngoài học tập đến từ 20 quốc gia tại Việt Nam.

Đồng thời, các cơ quan chức năng đã phát hiện trên 3.800 trường hợp nhập cảnh trái phép và trên 2.200 trường hợp cư trú, lao động trái phép, cùng nhiều hành vi vi phạm liên quan đến xuất nhập cảnh, sử dụng giấy tờ, thị thực không đúng mục đích và hoạt động tội phạm xuyên quốc gia.

Số liệu trên cho thấy di cư liên quan đến nhiều nhóm đối tượng, mục đích và lĩnh vực quản lý khác nhau; một cá nhân trong quá trình di cư có thể phát sinh thông tin tại nhiều cơ quan, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin.

Điều này cho thấy dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước về di cư còn phân tán theo từng lĩnh vực; việc kết nối, chia sẻ và xử lý dữ liệu giữa các nguồn chưa đồng bộ, thường xuyên. Công tác thống kê, phân tích và dự báo về di cư chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý. Đặc biệt là pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể về phạm vi dữ liệu của cơ sở dữ liệu về di cư, nguồn dữ liệu/tiêu chí xác định…

TẬP TRUNG XÁC ĐỊNH CÁC NHÓM DỮ LIỆU DI CƯ

Để khắc phục các vướng mắc trên, Bộ Ngoại giao đề xuất dự thảo Nghị định gồm 4 chương, 26 điều.

Trong đó, tập trung xác định các nhóm dữ liệu có trong cơ sở dữ liệu về di cư gồm dữ liệu phản ánh thông tin cơ bản của cá nhân; thông tin về nhập, thôi, trở lại quốc tịch; nơi cư trú, trình độ, nghề nghiệp, xuất nhập cảnh…

Phân định rõ dữ liệu được thu nhập, cập nhập từ các nguồn dữ liệu, dữ liệu về tình trạng và quá trình di cư; dữ liệu thống kê, tổng hợp, phân tích, dự báo…

Nguồn dữ liệu chủ yếu là các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống thông tin của các bộ, cơ quan có liên quan.

Trọng tâm của dự thảo luật là quy định về xác định tình trạng di cư, căn cứ xác định thời gian dự kiến cư trú từ 6 tháng và 1 ngày trở lên trong 12 tháng liên tiếp; loại trừ các trường hợp di chuyển qua biên giới mang tính tạm thời…

Trên cơ sở dữ liệu các nguồn, hệ thống thực hiện nhận diện, liên kết, ánh xạ, đối soát để xác định tình trạng di cư, tạo lập các dữ liệu về thời điểm bắt đầu/kết thúc, thay đổi tình trạng, quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nơi đến, mục đích và quá trình di cư.

PHÂN ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC CƠ QUAN

Góp ý dự thảo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị rà soát các nguồn dữ liệu được sử dụng để tạo lập dữ liệu về di cư và hình thành hồ sơ di cư điện tử, bảo đảm đầy đủ các nguồn dữ liệu cần thiết phục vụ việc đối soát, xác thực, liên kết và hợp nhất dữ liệu.

Qua đó, đáp ứng yêu cầu quản trị dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, bảo đảm chất lượng, tính chính xác và khả năng cập nhật dữ liệu.

Tiếp thu ý kiến, Bộ Ngoại giao đã rà soát Điều 6-10 theo hướng dữ liệu tạo lập hồ sơ chỉ được thu nhận từ các nguồn cần thiết, được đối soát, xác thực, nhận diện, liên kết và xử lý trùng lặp.

Điều 10 quy định việc cập nhật, rà soát, làm sạch và bảo đảm chất lượng dữ liệu. Các yêu cầu về chất lượng dữ liệu được áp dụng xuyên suốt từ tạo lập đến cập nhật, không làm thay đổi dữ liệu nguồn và trách nhiệm của cơ quan chủ quản dữ liệu.

Bộ Ngoại giao cũng cho biết bổ sung quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh là nguồn dữ liệu gốc đối với các nhóm thông tin tương ứng.

Còn theo Bộ Công thương cần phân định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu về di cư và cơ quan chủ quản dữ liệu nguồn. Cơ quan soạn thảo cho biết tiếp thu vào điều 10, phân định rõ: Bộ Ngoại giao phát hiện sai lệch thì thông báo cơ quan chủ quản dữ liệu để kiểm tra, đối xoát, xác minh. Cơ quan chủ quản dữ liệu thực hiện cập nhật, điều chỉnh dữ liệu theo thẩm quyền.