Từ nguy cơ ngộ độc tại các bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố cho đến sự bùng nổ của các kênh thương mại điện tử, bài toán an toàn thực phẩm đang đòi hỏi những đổi mới căn cơ. Bộ Y tế nhấn mạnh 4 nhóm giải pháp đột phá, đặt nền tảng cho hệ thống quản lý an toàn thực phẩm minh bạch, hiệu quả và hiện đại hơn trong thời gian tới...

Trong 2 ngày 19 – 20/10, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý an toàn thực phẩm. Hội thảo nhằm tập trung chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin và kiểm soát các loại hình kinh doanh thực phẩm mới. 

Thông tin tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010. Sau gần 16 năm, nhiều hoạt động liên quan đến sản xuất, chế biến, cung ứng và tiêu dùng thực phẩm đã có những thay đổi đáng kể. Thực phẩm hiện được phân phối qua nhiều kênh, từ siêu thị, trung tâm thương mại đến chợ truyền thống, chợ đầu mối và các hình thức trao đổi trực tiếp giữa người dân.

Đặc thù này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống chính sách vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, các khuyến nghị của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), vừa đáp ứng điều kiện thực tế của Việt Nam.

Thông tin về những định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết các nội dung trọng tâm tập trung vào 4 nhóm chính sách, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ hiệu quả hơn, và phù hợp với sự phát triển của thị trường thực phẩm.

Thứ nhất, quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi và dựa trên đánh giá nguy cơ. Theo Thứ trưởng, trước đây, công tác quản lý an toàn thực phẩm được thực hiện theo từng khâu, với sự tham gia của nhiều Bộ, ngành. Định hướng mới là quản lý xuyên suốt từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, lưu thông đến bàn ăn của người tiêu dùng, qua đó tăng cường tính liên kết và hiệu quả kiểm soát trong toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Việc quản lý cũng cần căn cứ vào mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Đối với sản phẩm có nguy cơ thấp, có thể áp dụng cơ chế quản lý phù hợp, đơn giản hóa thủ tục. Sản phẩm nguy cơ cao cần đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố, thẩm định, kiểm tra và hậu kiểm.

Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào những khâu, sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ lớn. Đồng thời, tạo thuận lợi cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh chấp hành đúng quy định.

Thứ hai, đổi mới công tác kiểm tra an toàn thực phẩm. Theo đó, hoạt động kiểm tra cần chuyển từ cách làm dàn trải, xử lý theo từng vụ việc sang phương thức dựa trên đánh giá nguy cơ, tập trung vào những sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao.

Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm đối với sản phẩm đã lưu thông trên thị trường, nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm. Các hành vi vi phạm nghiêm trọng cần được xử lý đủ sức răn đe, góp phần ngăn chặn tình trạng cố tình vi phạm để trục lợi.

Đổi mới kiểm tra không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hướng tới giảm các thủ tục, hoạt động kiểm tra không cần thiết, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Thứ trưởng cho rằng, cần xây dựng, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý, trong đó chú trọng thông tin về thành phần, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng.

Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp cơ quan quản lý nâng cao khả năng giám sát, phát hiện nguy cơ và kiểm soát thực phẩm xuyên suốt quá trình lưu thông, kể cả qua các kênh thương mại điện tử.

Thứ tư, tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể. Đây là nhóm vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh các vụ ngộ độc thực phẩm vẫn xảy ra, trong đó có những vụ việc liên quan đến thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Bên cạnh 4 nhóm chính sách nêu trên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức kiểm soát nguy cơ theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và khuyến nghị của Codex.

Việc chuyển sang quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính tự giác, trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo đảm an toàn thực phẩm. 

Thực tế cho thấy, một số vi phạm an toàn thực phẩm xuất phát từ việc cơ sở sản xuất, kinh doanh cố tình không tuân thủ quy định, chạy theo lợi nhuận, đưa sản phẩm không bảo đảm chất lượng ra thị trường.

Trong khi đó, một bộ phận người tiêu dùng vẫn có thói quen lựa chọn thực phẩm theo sự tiện lợi hoặc giá rẻ, chưa chú trọng đầy đủ đến nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, bên cạnh tăng cường kiểm soát của cơ quan chức năng, cần nâng cao ý thức tự giác của doanh nghiệp, hình thành thói quen lựa chọn thực phẩm an toàn của người dân và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.