Tư duy đổi mới là mô hình phát triển xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là động lực chính. Phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, mỗi đồng vốn, mỗi nguồn tài nguyên, mỗi giờ lao động phải được sử dụng thông minh hơn...

Ngày 4/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”.

Tham dự sự kiện có sự hiện diện của Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Hồ Quốc Dũng; Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Đoàn Minh Huấn; nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, Nguyễn Chí Dũng;... cùng các lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ và các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương. 

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ Vũ Hải Quân cho hay khi nói đến đổi mới sáng tạo, mọi người thường nghĩ đến những phát minh, công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp. 

Tuy nhiên, tại sự kiện hôm nay, với vai trò Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ, ông muốn bắt đầu từ điều gần gũi hơn, cũng là điều khởi nguồn cho những thay đổi ấy: tư duy đổi mới.

Tư duy đổi mới là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Bộ trưởng cho hay tư duy đổi mới thường bắt đầu bằng những câu nói rất quen thuộc: "Trước đây vẫn làm như vậy mà", "Chưa có tiền lệ", "Hãy chờ, chờ đủ điều kiện". Ngược lại, tư duy đổi mới bắt đầu bằng những câu hỏi: "Có cách nào tốt hơn không?", "Điều kiện nào cần tạo ra?", "Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?". 

Nokia từng giữ vị thế dẫn đầu thị trường điện thoại di động, nhưng đã đánh mất vị thế ấy trong làn sóng điện thoại thông minh. Câu chuyện này gợi một bài học: thành công trong quá khứ không đảm bảo khả năng thích ứng trong tương lai. 

Trong khi đó, DeepSeek cho thấy sức mạnh của việc tìm kiếm cách tiếp cận mới. Những nghiên cứu của họ về học tăng cường đã mở thêm hướng phát triển năng lực suy luận của AI.

Từ đó, Bộ trưởng khẳng định: “Cạnh tranh công nghệ không còn là cạnh tranh về chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu và khả năng, mà còn là cạnh tranh về chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu và khả năng thử nghiệm. Việc DeepSeek công bố mở mô hình cộng đồng sử dụng và phát triển còn gợi mở một tư duy mới, đó là chia sẻ tri thức, huy động trí tuệ cộng đồng để tăng tốc đổi mới và tạo ra giá trị lớn hơn”.

Hai câu chuyện ở hai thời điểm khác nhau cùng đặt ra một yêu cầu: phải biết tự đổi mới ngay khi mình đang thành công, và dám tìm lối đi khi điều kiện còn hạn chế. 

Ở tầm quốc gia, Singapore là một minh họa rõ nét. Thiếu nước từng là một thách thức sống còn. Bằng tầm nhìn dài hạn và sự kiên trì đầu tư công nghệ, Singapore phát triển NEWater, xử lý nước đã qua sử dụng thành nguồn nước có thể tái sử dụng. Một giới hạn của tự nhiên đã trở thành động lực tìm kiếm giải pháp.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đất nước đang xác lập những định hướng lớn cho kỷ nguyên phát triển mới. 

Việc đặt vấn đề xây dựng tầm nhìn phát triển trong 100 năm tiếp theo thể hiện trách nhiệm với tương lai lâu dài của dân tộc. Tầm nhìn ấy yêu cầu chúng ta vượt lên giới hạn của một nhiệm kỳ, suy nghĩ về những nền tảng phải xây dựng hôm nay để các thế hệ mai sau có thể tiến xa hơn. Yêu cầu ấy đòi hỏi tư duy đổi mới

Tư duy đổi mới là cuộc “sắp xếp lại giang sơn” mở ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy và xây dựng nền quản trị gần dân, phục vụ nhân dân. Ý nghĩa của sự thay đổi phải được thể hiện trong công việc giải quyết nhanh hơn, nguồn lực sử dụng hiệu quả hơn, cơ hội phát triển rộng mở hơn.

Tư duy đổi mới là mô hình phát triển Việt Nam được xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là động lực chính. Phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ. Mỗi đồng vốn, mỗi nguồn tài nguyên, mỗi giờ lao động phải được sử dụng thông minh hơn.

Để thực hiện những định hướng ấy, tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội.

Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, khơi dậy khát vọng khởi nghiệp, tinh thần dám làm, chấp nhận rủi ro và khoan dung với thất bại.

Theo Bộ trưởng, chiều sâu của một quốc gia khởi nghiệp nằm ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để sáng kiến ấy trở thành hiện thực. 

Một người trẻ có ý tưởng cần tìm được người hướng dẫn; một nhóm nghiên cứu có công nghệ cần được tạo ra công nghiệp; một doanh nghiệp có sản phẩm mới cần có cơ hội thử nghiệm và tiếp cận thị trường. 

Tinh thần khởi nghiệp cũng cần thể hiện trong những tổ chức đã hoạt động nhiều năm, luôn học hỏi, luôn tìm kiếm cơ hội mới, luôn sẵn sàng tự làm mới chính mình. 

Từ đó, Bộ trưởng nhấn mạnh những yêu cầu sau.

Với mỗi người dân, tư duy đổi mới bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc hằng ngày. Một sáng kiến giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí hay nâng cao chất lượng đều đáng được trân trọng.

Với mỗi doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh. Hãy bắt đầu từ bài toán thực tế của mình: năng suất ở đâu còn thấp, khách hàng cần gì, công nghệ nào có thể tạo ra giá trị mới. Đầu tư cho con người và nghiên cứu chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh lâu dài.

Với mỗi tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu, cần xây dựng môi trường khuyến khích câu hỏi mới, lắng nghe ý kiến khác biệt và đánh giá ý tưởng bằng kết quả kiểm chứng. Người đứng đầu phải tạo điều kiện để người có sáng kiến được thử sức và chịu trách nhiệm.

Với mỗi bộ, ngành, địa phương, tư duy đổi mới phải thể hiện trước hết trong cách xây dựng và thực thi chính sách. Khi thực tiễn xuất hiện vấn đề mới, phải chủ động nghiên cứu, đề xuất cơ chế phù hợp. Khi người dân, doanh nghiệp gặp vướng mắc, phải xác định rõ ai giải quyết, khi nào hoàn thành và kết quả được đo bằng gì.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng phải bắt đầu từ chính mình: đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách đến gần hơn với nhu cầu thực tế; lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới.

Tầm nhìn trăm năm cần được bắt đầu bằng những quyết định đúng hôm nay. Khát vọng lớn cần được thực hiện bằng những công việc cụ thể, bền bỉ, có kết quả.

Mỗi quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới. Tầm nhìn trăm năm cần được bắt đầu bằng những quyết định đúng hôm nay. Khát vọng lớn cần được thực hiện bằng những công việc cụ thể, bền bỉ, có kết quả. 

“Mỗi người chủ động hơn một bước, mỗi tổ chức đổi mới thêm một việc, chúng ta sẽ cùng tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước. Đó cũng là tinh thần của Ngày hội đổi mới sáng tạo hôm nay”, Bộ trưởng nhấn mạnh.