Việt Nam có nhiều tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, nền y học cổ truyền lâu đời cùng tri thức bản địa phong phú, song chưa được chuyển hóa thành những lợi thế cạnh tranh tương xứng và sản phẩm giá trị kinh tế. Do vậy, phát huy bản sắc dân tộc trong sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe sẽ tạo nên sự khác biệt trong lĩnh vực du lịch chăm sóc sức khỏe của Việt Nam...

Ngày 16/9, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tổ chức Hội thảo Đề án “Phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe ở Việt Nam đến năm 2030”, với mục tiêu nhằm thảo luận, gợi mở những giải pháp định hướng phát triển tiềm năng trong lĩnh vực du lịch chăm sóc sức khỏe.

BIẾN TIỀM NĂNG THÀNH GIÁ TRỊ KINH TẾ

Thông tin tại hội thảo, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, cho biết du lịch đang đứng trước một xu hướng phát triển mới. Ngày nay, du khách không chỉ tìm đến những chuyến đi để tham quan hay nghỉ ngơi, mà ngày càng quan tâm đến những trải nghiệm giúp họ khỏe hơn, cân bằng hơn, và có chất lượng sống tốt hơn.

Theo Viện Sức khỏe Toàn cầu (Global Wellness Institute), thị trường du lịch chăm sóc sức khỏe toàn cầu đã đạt quy mô trên 894 tỷ USD trong năm 2024. Đây là một thị trường lớn và tăng trưởng nhanh, có giá trị gia tăng rất cao.

Với Việt Nam, ông Hà Văn Siêu đánh giá có rất nhiều lợi thế để có thể tham gia vào thị trường này. Điều đó cũng được thể hiện qua những tín hiệu tích cực như năm 2025, chúng ta đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ khoảng 137 triệu lượt khách du lịch nội địa. Riêng 8 tháng năm 2026, Việt Nam đã đón gần 16 triệu lượt khách quốc tế, thể hiện mức tăng trưởng của thị trường rất mạnh.

Cùng với đó, Việt Nam có một hệ thống tài nguyên du lịch rất đặc sắc về biển, về rừng, về khí hậu ôn hòa, về suối khoáng, bùn khoáng, dược liệu, y học, đặc biệt là nền y học cổ truyền lâu đời, cùng với những giá trị văn hóa tri thức bản địa rất phong phú. Đây là những lợi thế rất nổi trội để phát triển mạnh du lịch chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, tiềm năng hiện nay vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành sản phẩm và giá trị kinh tế. Theo lãnh đạo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ở nhiều nơi, sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe vẫn còn phân tán, nhiều mô hình mới chỉ dừng ở nghỉ dưỡng, spa, hoặc dịch vụ đơn lẻ.

Sự kết nối giữa du lịch y tế, y học cổ truyền, dược liệu, văn hóa, thể thao, dinh dưỡng, văn hóa và khoa học công nghệ còn hạn chế. Nguồn nhân lực chuyên sâu cũng còn thiếu. Hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn, cơ chế quản lý chất lượng và cơ chế liên kết giữa các ngành, các địa phương vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.

Vì vậy, nhiệm vụ của Đề án “Phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe ở Việt Nam đến năm 2030” không chỉ dừng ở khai thác thêm những sản phẩm du lịch, mà cần tạo ra một hệ sinh thái về kinh tế gắn với du lịch và chăm sóc sức khỏe. “Đây là yêu cầu đặt ra đối với Đề án, làm sao tạo được một hệ sinh thái gắn sức khỏe với du lịch và chất lượng cuộc sống của mọi người”, ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh.

Lãnh đạo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cũng nhắc lại tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, và đặc biệt là Nghị quyết số 26-NQ/TW mới đây của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, đã đặt trọng tâm về phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe.

Trong đó, Nghị quyết 80 đặt văn hóa ở vị trí rất quan trọng trong tiến trình phát triển đất nước, xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực và trụ cột của phát triển nhanh, bền vững.

Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh phát huy giá trị văn hóa, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế. Đây là một gợi mở rất quan trọng đối với phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe, biến các giá trị văn hóa và tri thức của dân tộc thành nguồn lực phát triển, trên cơ sở bảo tồn, làm giàu và lan tỏa các giá trị đó.

Nghị quyết số 26 tạo cơ sở chính trị quan trọng cho việc nghiên cứu và triển khai Đề án. Tinh thần xuyên suốt là phát triển du lịch theo hướng chất lượng, giá trị gia tăng, thông minh, xanh và sáng tạo; phát triển theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp; tăng cường liên ngành, liên vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ.

Từ bối cảnh đó, lãnh đạo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh đến thông điệp cần coi sức khỏe là mục tiêu cho mọi sự phát triển. “Du lịch chăm sóc sức khỏe phải hướng đến phòng bệnh, nâng cao sức khỏe, phục hồi thể chất, tinh thần, nâng cao chất lượng cuộc sống. Phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe cần đồng bộ, không chỉ dừng ở nghỉ dưỡng đơn thuần”, ông Hà Văn Siêu nói.

Bên cạnh đó, cần nhìn nhận rằng lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở tài nguyên thiên nhiên, mà còn ở dược liệu, y học cổ truyền, ẩm thực, thiền, dưỡng sinh, cũng như tri thức dân gian, lối sống cộng đồng. Tất cả tạo nền tảng để phát huy bản sắc Việt Nam trong sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe. “Đây là những giá trị tạo nên sự khác biệt của du lịch chăm sóc sức khỏe Việt Nam so với sản phẩm của các đối tác cạnh tranh, tạo nên thương hiệu cho du lịch Việt Nam”, ông Siêu nhấn mạnh.

LẤY AN TOÀN CỦA DU KHÁCH LÀM ƯU TIÊN

Nhìn nhận du lịch chăm sóc sức khỏe từ góc độ y tế, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Dương Huy Lương, cho rằng sự đóng góp của y tế vào lĩnh vực này thực tế hiện vẫn chiếm tỷ trọng rất thấp.

Để hình dung, ông Lương lấy ví dụ, giả sử nếu thị trường du lịch Việt Nam đạt 20 - 30 tỷ USD, thì đóng góp của y tế vào du lịch chăm sóc sức khỏe chưa đạt 5%. Tương tự, trong vấn đề du lịch khám chữa bệnh, cũng chưa tới 5% những người đến bệnh viện là vì mục tiêu du lịch.

Từ thực tiễn đó, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đề xuất cần phân định rõ khái niệm và mối quan hệ giữa du lịch chăm sóc sức khỏe và du lịch y tế.

Du lịch chăm sóc sức khỏe hướng tới nhóm khách hàng có tình trạng sức khỏe bình thường, có nhu cầu duy trì thể trạng, giảm căng thẳng, phòng ngừa bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống, thông qua các dịch vụ nghỉ dưỡng sức khỏe.

Trong khi du lịch y tế cần hướng đến nhóm người có nhu cầu khám chữa bệnh. Phạm vi của mỗi loại hình được xác định theo tình trạng sức khỏe của người sử dụng dịch vụ, và theo tính chất chuyên môn của kỹ thuật thực hiện, chứ không theo tên gọi của gói dịch vụ.

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Giảng viên Đại học Nguyễn Tất Thành cũng nhấn mạnh, du lịch chăm sóc sức khỏe không còn chỉ là câu chuyện của spa hay nghỉ dưỡng. Bản chất của xu hướng này là sự dịch chuyển trong nhu cầu du lịch, từ tham quan và nghỉ ngơi đơn thuần, sang những chuyến đi có mục tiêu duy trì, cải thiện, hoặc phục hồi trạng thái khỏe mạnh về thể chất, tinh thần.

Ông góp ý, phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe phải lấy an toàn, hiệu quả của du khách là ưu tiên cao nhất. Đây là lĩnh vực liên ngành, do đó mô hình quản trị cần kết nối du lịch, y tế, nông nghiệp/dược liệu, khoa học công nghệ, tài nguyên môi trường, đào tạo, bảo hiểm và chính quyền địa phương. Đặc biệt, lợi thế cạnh tranh phải dựa trên tài nguyên và tri thức bản địa.