Trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào khoáng sản Trung Quốc, châu Âu đối mặt nguy cơ rơi vào thế phụ thuộc mới, khi Mỹ có thể trở thành “một Trung Quốc thứ hai” trong chuỗi cung ứng...

Liên minh châu Âu (EU) đang có nguy cơ bị Mỹ bỏ xa trong cuộc đua bảo đảm nguồn cung khoáng sản thiết yếu, trong bối cảnh các nước phương Tây tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với những nguyên liệu quan trọng cho ngành quốc phòng và công nghệ xanh.

MỸ TĂNG TỐC, CHÂU ÂU CHẬM CHÂN

Trong hai năm qua, Mỹ đã tăng mạnh đầu tư để bảo đảm nguồn cung kim loại đất hiếm và các nguyên liệu phục vụ những ngành công nghệ chiến lược, đặc biệt là các loại khoáng sản mà Trung Quốc đang chi phối sản lượng toàn cầu.

Kể từ năm 2022, Mỹ đã công bố kế hoạch đầu tư tổng cộng khoảng 40 tỷ USD vào các dự án khoáng sản và mua cổ phần tại nhiều doanh nghiệp khai khoáng trong nước. Washington cũng tích cực vận động để các công ty Mỹ giành quyền khai thác mỏ tại một số quốc gia, trong đó có Cộng hòa Dân chủ Congo và Kenya.

Trong khi đó, 18 tháng qua, EU mới chủ yếu tập trung lựa chọn hàng chục dự án chiến lược để được cấp phép nhanh hơn. Năm nay, EU và các nước thành viên cam kết dành khoảng 6 tỷ euro cho các dự án khoáng sản, nhưng nhiều đại diện ngành cho rằng tốc độ triển khai vẫn quá chậm để thúc đẩy lĩnh vực này phát triển.

“Tôi thực sự khâm phục Mỹ vì họ có ý tưởng là bắt tay ngay vào thực hiện. Trong khi đó, châu Âu lại do dự, sa vào thủ tục hành chính, bàn bạc quá nhiều và lãng phí thời gian”, ông Bernd Schafer, Giám đốc điều hành EIT RawMaterials, tổ chức đại diện cho ngành khoáng sản thiết yếu của EU, nhận định với tờ báo Financial Times.

Bên cạnh việc đầu tư trong nước, Mỹ còn tìm cách tập hợp các quốc gia cùng xây dựng chuỗi cung ứng không phụ thuộc vào Trung Quốc thông qua Diễn đàn Gắn kết Địa chiến lược về Tài nguyên (Forge).

Tuy nhiên, quan hệ căng thẳng giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và EU khiến giới chức châu Âu hoài nghi về sáng kiến này.

Một quan chức EU cho rằng khối này không nên chỉ trông chờ vào các cuộc đàm phán với Mỹ. Thay vào đó, EU cần chủ động ký hợp đồng mua khoáng sản, đẩy nhanh tiến độ dự án và sử dụng các công cụ tài chính để xây dựng chuỗi cung ứng, tương tự cách Washington đang thực hiện.

EU dự kiến công bố chiến lược mới về khoáng sản thiết yếu vào mùa thu năm nay.

“Chúng tôi đang xem xét tăng cường hợp tác với các đối tác có cùng quan điểm, như Canada và Nhật Bản”, vị quan chức cho biết, đồng thời không loại trừ khả năng tiếp tục phối hợp với Mỹ.

NGUY CƠ RƠI VÀO THẾ PHỤ THUỘC MỚI

Đến nay, EU chủ yếu lựa chọn các dự án chiến lược trong lĩnh vực khai thác, chế biến và tái chế khoáng sản để hỗ trợ xây dựng chuỗi cung ứng. Những dự án này được hưởng quy trình cấp phép nhanh hơn, nhưng không được bảo đảm nhận nguồn vốn từ ngân sách.

Ngược lại, chính quyền ông Trump đã chi mạnh để phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản, bao gồm mua cổ phần tại các doanh nghiệp đất hiếm ở cả Mỹ và châu Âu.

Mùa hè năm ngoái, Lầu Năm Góc đầu tư 400 triệu USD để sở hữu 15% cổ phần của MP Materials, một doanh nghiệp sản xuất đất hiếm tại Mỹ. Công ty này còn nhận được khoản vay 150 triệu USD.

Chính phủ Mỹ cũng ký thỏa thuận kéo dài 10 năm, bảo đảm mức giá tối thiểu 110 USD/kg đối với neodymium-praseodymium do MP Materials lưu kho hoặc bán ra.

Neodymium-praseodymium là hợp kim đất hiếm dùng để sản xuất nam châm vĩnh cửu, linh kiện quan trọng trong xe điện, robot và nhiều công nghệ khác.

Ông Schafer của EIT RawMaterials cảnh báo rằng xét về mức độ phụ thuộc vào nguồn cung kim loại đất hiếm, Mỹ có nguy cơ trở thành “một Trung Quốc thứ hai đối với châu Âu”.

“Dù đồng tình hay không với cách chính quyền ông Trump bảo đảm nguồn cung nguyên liệu thiết yếu, thực tế là chỉ trong 18 tháng, Mỹ đã ký kết nhiều thỏa thuận hơn số thỏa thuận mà châu Âu đạt được trong suốt 10 năm qua”, một luật sư tư vấn cho các dự án đất hiếm tại châu Âu nhận định.

Ông Schafer và vị cựu quan chức EU cũng bày tỏ lo ngại trước việc các doanh nghiệp Mỹ ngày càng tăng cường đầu tư vào ngành khoáng sản thiết yếu của châu Âu.

USA Rare Earth, doanh nghiệp có 10% cổ phần thuộc sở hữu của Chính phủ Mỹ, gần đây đã mua lại công ty đất hiếm Less Common Metals của Anh. Vào tháng trước, doanh nghiệp này cũng mua 13% cổ phần của Carester, một công ty Pháp.

Hồi tháng 2, Tòa Kiểm toán châu Âu cảnh báo rằng dù EU đã lựa chọn 75 dự án chiến lược để đơn giản hóa thủ tục cấp phép và hỗ trợ tiếp cận vốn đầu tư, nhiều dự án khó có thể hoàn thành đúng tiến độ. Điều này khiến EU đối mặt nguy cơ không đạt mục tiêu phát triển nguồn cung khoáng sản trong nội khối vào năm 2030.