Theo tiết lộ của nguồn thạo tin với tờ báo Financial Times, Nhật Bản chỉ còn lượng yttrium tồn kho đủ dùng vài tháng và nước này đã đề nghị Mỹ gây sức ép để Trung Quốc nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm...

Các nguồn tin nói rằng phía Nhật Bản đã đưa ra đề nghị này với Chính phủ Mỹ cùng các tập đoàn lớn của Mỹ.

Trong những tháng gần đây, Mỹ đã thúc giục Trung Quốc tăng cường cung cấp đất hiếm - bao gồm yttrium, một kim loại chịu nhiệt đóng vai trò then chốt trong sản xuất phương tiện giao thông, động cơ phản lực và linh kiện bán dẫn - cho Mỹ và các đồng minh của Mỹ. Chuỗi cung ứng quốc phòng của Mỹ hiện phụ thuộc vào các linh kiện sản xuất tại Nhật Bản có chứa yttrium.

Nguồn tin là các quan chức chính phủ Nhật Bản và lãnh đạo các công ty thương mại của nước này nói với Financial Times rằng nếu Bắc Kinh không thay đổi cách tiếp cận, hoặc nếu các đồng minh phương Tây không tìm được nguồn thay thế hay bổ sung kho dự trữ, tình trạng thiếu hụt yttrium có thể xảy ra ngay từ cuối năm nay.

Một quan chức chính phủ Nhật Bản nói với tờ báo trên: “Chúng tôi đang đối mặt với một tình thế nghiêm trọng trong việc duy trì nguồn cung yttrium cho các ngành công nghiệp hạ nguồn. Các kho dự trữ đang cạn dần, trong khi nỗ lực tiết kiệm đất hiếm cũng đã đạt đến giới hạn”.

Vị quan chức này nói thêm: “Vấn đề không còn tính bằng năm nữa, mà là tính bằng tháng. Chúng tôi phải tìm cách xoay xở để tồn tại qua năm tới. Nếu tất cả các bên cùng hành động ngay bây giờ, mọi chuyện sẽ ổn. Nếu bị phớt lờ, vấn đề này sẽ trở thành một rủi ro hệ thống đối với nền kinh tế toàn cầu”.

Trung Quốc hiện thống trị chuỗi cung ứng khai thác và chế biến đất hiếm, một lợi thế mà nước này đã sử dụng để đáp trả cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Bắc Kinh cũng tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi khi còn là ứng cử viên cho cương vị này vào năm ngoái đưa ra bình luận gây tranh cãi về Đài Loan.

Tình trạng thiếu hụt yttrium đã trở thành vấn đề nhức nhối nhất đối với các tập đoàn vật liệu Nhật Bản. Kim loại này được sử dụng để phủ lên các động cơ và các buồng khắc plasma trong quy trình sản xuất chip.

Theo dữ liệu định giá từ Argus, giá yttrium oxide bên ngoài Trung Quốc đã tăng vọt lên 1.150 USD/kg, cao gấp 179 lần so với mức giá cách đây hai năm, trong khi tại Trung Quốc, giá chỉ ở mức 9 USD/kg.

Các quan chức Mỹ và Nhật Bản đã tiến hành nhiều cuộc thảo luận về tình trạng khan hiếm yttrium, trong đó có cuộc họp diễn ra tháng trước tại Washington, nơi các quan chức từ Bộ Năng lượng Mỹ và Bộ Công nghiệp Nhật Bản đã cùng thành lập một “nhóm phản ứng nhanh” về các loại khoáng sản thiết yếu.

Tại cuộc họp này - diễn ra hai tuần trước khi Tổng thống Trump tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng - phía Nhật Bản đã làm rõ mức độ nghiêm trọng của tình hình, với hy vọng rằng các doanh nghiệp Mỹ đang chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt nguồn cung cũng sẽ vận động chính quyền Washington nêu vấn đề này với Bắc Kinh.

Phía Mỹ đã lên tiếng phàn nàn rằng Trung Quốc không thực hiện cam kết nới lỏng các biện pháp kiểm soát đối với đất hiếm, vốn là một phần trong thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được giữa hai bên vào tháng 10 năm ngoái. Sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Bắc Kinh vào tháng 5 năm nay, Trung Quốc đã tái khẳng định cam kết “giải quyết những lo ngại của Mỹ liên quan đến tình trạng thiếu hụt chuỗi cung ứng đất hiếm… bao gồm yttrium”.

Vào tháng trước, một quan chức cấp cao của Mỹ tiết lộ với Financial Times rằng Trung Quốc mới chỉ thực hiện được 2/3 các cam kết về đất hiếm với Mỹ, đồng thời chỉ cho phép Nhật Bản mua đất hiếm từ Trung Quốc ở mức tối thiểu để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu nhất.

Các quan chức Mỹ đã thông báo với Bắc Kinh rằng Mỹ sẽ không cung cấp động cơ phản lực cần thiết cho Comac C919 - mẫu máy bay thương mại đầu tiên do Trung Quốc tự sản xuất. Hiện tại, quá trình sản xuất dòng máy bay này đang bị hạn chế do thiếu hụt yttrium, một thành phần quan trọng trong việc chế tạo các turbin.

Trong chuyến thăm Bắc Kinh vào tháng 5, ông Trump cũng đạt được thỏa thuận với Trung Quốc về việc Trung Quốc 200 máy bay Boeing. Tuy nhiên, thương vụ này vẫn chưa thể hoàn tất, một phần do những vướng mắc liên quan đến các loại khoáng sản thiết yếu.

Bà Erin Browne, một quan chức cấp cao phụ trách các vấn đề quốc tế tại Bộ Tài chính Mỹ, cho biết đất hiếm đóng vai trò thiết yếu trong quá trình sản xuất máy bay và động cơ phản lực của Boeing.“Để sản xuất máy bay, phải có đất hiếm. Tất cả các yếu tố này đều nằm trong cùng một phạm trù: muốn xuất khẩu động cơ, cũng cần phải có đất hiếm”, bà nói với Financial Times.