Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh tạo khuôn khổ pháp lý để doanh nghiệp, người sản xuất, phòng ngừa rủi ro giá, từng bước hình thành giá tham chiếu cho hàng Việt...

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, ngày 11/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khoá XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

CẦN THIẾT XÂY DỰNG LUẬT GIAO DỊCH HÀNG HÓA PHÁI SINH

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế.

Trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng.

Việt Nam có thế mạnh về xuất khẩu nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt gần 500 tỷ USD. Tuy nhiên, giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài. Sản phẩm dựa trên hàng hóa thế mạnh trong nước còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu quốc tế.

Đề án Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3 đến 5 mặt hàng, đạt quy mô 8 đến 10 triệu hợp đồng mỗi năm.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh việc ban hành luật là cần thiết nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và phòng chống thao túng, bảo vệ nhà đầu tư, thúc đẩy niêm yết hàng hóa Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều tập trung vào 5 nội dung: Phạm vi điều chỉnh, phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa, hoàn thiện hạ tầng, bảo vệ người tham gia và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, khi được tổ chức và quản lý hiệu quả, thị trường hàng hóa phái sinh sẽ bổ trợ cho thị trường hàng hóa vật chất, nâng cao khả năng dự báo giá và giúp doanh nghiệp, người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ giao dịch, thanh toán, kho bãi, logistics và hỗ trợ thương mại, thu hút đầu tư, nâng cao giá trị và vị thế hàng hóa Việt Nam, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU, HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết xây dựng Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, đánh giá kỹ yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối và phòng chống rửa tiền.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị hoàn thiện phạm vi điều chỉnh, phân định rõ giao dịch phái sinh với mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và các luật chuyên ngành.

Về mô hình quản lý, cần rà soát cơ chế quản lý giám sát liên ngành, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính. Các chủ thể tham gia thị trường trên tinh thần tự nguyện, Nhà nước không can thiệp hành chính làm mất đi tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác.

Bên cạnh đó, cần đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa và nghiên cứu quy định trực tiếp tại luật này các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thử nghiệm.

Về thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và thị trường hàng hóa phái sinh phi tập trung (OTC), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung đánh giá đầy đủ và rà soát mô hình doanh nghiệp nhà nước đối với Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ. Tận dụng tối đa các thiết kế hạ tầng sẵn có trên thị trường tài chính để bảo đảm tổ chức vận hành thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả.

Ngoài ra, cần rà soát điều kiện về năng lực tài chính, công nghệ, quản trị rủi ro đối với sở giao dịch hàng hóa, trung tâm thanh toán bù trừ và thành viên. Hoàn thiện các quy định về ký quỹ, quỹ hỗ trợ thanh toán, giới hạn vị thế, giá tham chiếu, giá thanh toán, giao nhận vật chất, quyền tự quản và cơ chế kiểm tra, giám sát.