Kỳ họp năm nay đặc biệt được chú ý vì Trung Quốc sẽ công bố kế hoạch 5 năm mới...

Tuần này, hàng nghìn đại biểu từ khắp Trung Quốc sẽ tập trung về Bắc Kinh để dự kỳ họp “Lưỡng hội” - tên gọi chung của hai kỳ họp chính trị thường niên gồm Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC), tức kỳ họp Quốc hội Trung Quốc, và Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC), cơ quan tham vấn chính trị hàng đầu nước này.

Kỳ họp năm nay đặc biệt được chú ý vì Trung Quốc sẽ hoàn tất kế hoạch 5 năm mới - văn kiện định hướng cách thức để chính quyền trung ương và địa phương thúc đẩy tự chủ công nghệ, ứng phó với bất định thương mại và khôi phục niềm tin của người tiêu dùng, doanh nghiệp.

Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc khai mạc vào thứ Tư (4/3) còn kỳ họp Quốc hội bắt đầu vào thứ Năm (5/3).

Dưới đây là 5 điểm đáng chú ý từ hai kỳ họp quan trọng này:

KẾ HOẠCH 5 NĂM

Được khởi xướng từ năm 1953 dưới thời nhà lãnh đạo Mao Trạch Đông, các kế hoạch 5 năm là văn kiện xác định những mục tiêu phát triển lớn và cách thức Chính phủ Trung Quốc dự kiến thực hiện các mục tiêu đó. Mỗi kế hoạch như vậy thường mất khoảng 2 năm để xây dựng. Theo những người tham gia quá trình này, một số quan chức soạn thảo thậm chí phải làm việc biệt lập trong các phòng khách sạn để tránh rò rỉ thông tin.

Vào tháng 10/2025, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, do Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đứng đầu, đã công bố các đề xuất cho kế hoạch 5 năm lần thứ 15. Về cơ bản, đây là một bản đề cương.

Từ đó đến nay, văn bản hoàn chỉnh đã được soạn thảo và sẽ được các đại biểu tại kỳ họp Lưỡng hội thảo luận, phê chuẩn. Sau khi được thông qua, kế hoạch này sẽ là cơ sở để các cơ quan chính phủ, địa phương, ngành công nghiệp và trường đại học xây dựng hàng nghìn bản kế hoạch 5 năm cụ thể hơn.

Trong bản đề cương, tự chủ công nghệ tiếp tục được xác định là một trong những ưu tiên lớn nhất. Tính theo ngang giá sức mua (PPP) - thước đo phản ánh sức mua thực tế của đồng tiền - chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc đạt 780 tỷ USD vào năm 2023, tăng gấp đôi so với năm 2015 và được dự báo sẽ vượt Mỹ trong vài năm tới.

Một số ý kiến lạc quan cho rằng 5 năm có thể đủ để Trung Quốc thu hẹp khoảng cách trong nhiều lĩnh vực nước này vẫn chưa bắt kịp, như sản xuất các con chip bán dẫn tiên tiến.

Tuy nhiên, điều chưa rõ là Bắc Kinh sẽ dịch chuyển mô hình tăng trưởng sang dựa nhiều hơn vào tiêu dùng bằng cách nào. Bản đề cương kêu gọi nâng tỷ trọng chi tiêu hộ gia đình lên mức "đáng kể", nhưng đà giảm giá nhà đang là một trở ngại lớn. Nếu văn bản cuối cùng không đưa ra các mục tiêu cụ thể, nhiều nhà kinh tế cho rằng quá trình chuyển dịch này sẽ diễn ra từ từ.

“Dù bản đề cương xác định những mục tiêu quan trọng là vừa nâng hiệu quả và thúc đẩy tiêu dùng, giới hoạch định chính sách nhiều khả năng vẫn sẽ nghiêng về công nghệ nhiều hơn”, các nhà kinh tế của ngân hàng Morgan Stanley nhận định trong một báo cáo gần đây.

Nhóm nhà kinh tế này cho rằng cạnh tranh công nghệ cao với Mỹ ngày càng gay gắt, trong khi việc thúc đẩy tiêu dùng vẫn là bài toán khó.

MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG

Vào thứ Năm, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường dự kiến sẽ công bố mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Trung Quốc cho năm nay.

Vài tuần gần đây, xuất hiện ngày càng nhiều đồn đoán rằng Bắc Kinh có thể hạ mục tiêu tăng trưởng từ mức "khoảng 5%" do một bài báo theo hướng này của tờ báo South China Morning Post, trong khi phần lớn chính quyền cấp tỉnh cũng đã điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng xuống thấp hơn.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế của ngân hàng Societe Generale cho rằng ngay cả khi Trung Quốc đặt mục tiêu trong khoảng 4,5%-5%, giới hoạch định chính sách vẫn có thể hướng tới mức tăng trưởng ở sát ngưỡng trên của khoảng này.

Một yếu tố hỗ trợ là xuất khẩu của Trung Quốc vẫn cho thấy sức chống chịu khá tốt. Trong năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc tăng 5,5% bất chấp căng thẳng thương mại với Mỹ, theo đó đưa thặng dư thương mại của nước này lên mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD.

Tuy nhiên, nếu xuất khẩu chững lại, Trung Quốc sẽ đối mặt thách thức lớn trong việc tìm đầu ra cho khối lượng hàng hóa khổng lồ từ lĩnh vực sản xuất trong nước.

Công ty nghiên cứu Capital Economics dự báo tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc sẽ lên mức nghiêm trọng nhất từ trước đến nay trong năm 2026. Dự báo này được đưa ra dựa trên một chỉ số do đơn vị này xây dựng từ dữ liệu về hàng tồn kho, biên lợi nhuận và một số chỉ báo khác.

QUẢN LÝ NỢ

Lưỡng hội Trung Quốc cũng sẽ phê chuẩn ngân sách nhà nước cho năm nay. Năm 2025, Trung Quốc đã nâng mục tiêu thâm hụt ngân sách thêm 1 điểm phần trăm, lên 4% GDP. Tuy nhiên, mức chênh lệch thực tế giữa chi và thu còn lớn hơn, gần 5% GDP, một phần do thu ngân sách không đạt kế hoạch. Trước đây, Bắc Kinh từng sử dụng các nguồn khác, như lợi nhuận từ doanh nghiệp nhà nước, để bù đắp phần thiếu hụt này.

Hầu hết các nhà kinh tế dự báo Trung Quốc sẽ giữ mục tiêu thâm hụt ở mức 4% GDP trong năm nay.

“Chỉ tiêu này sẽ phản ánh mức độ hỗ trợ mà giới hoạch định chính sách cho là nền kinh tế vẫn cần, ngay cả khi sức ép từ thuế quan đã phần nào dịu bớt và mục tiêu tăng trưởng nhiều khả năng sẽ được điều chỉnh thấp hơn”, ông Duncan Wrigley, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Pantheon Macroeconomics, nhận định, với tờ báo Nikkei Asia.

Nếu tính cả các khoản chi ngoài ngân sách chính, như chi đầu tư hạ tầng của chính quyền địa phương - chủ yếu được tài trợ bằng phát hành trái phiếu - mức thâm hụt của Trung Quốc sẽ cao hơn nhiều.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính thâm hụt "mở rộng" của nước này lên tới 14% GDP nếu cộng thêm nợ từ các phương tiện tài chính của chính quyền địa phương (LGFV), vốn là công cụ huy động vốn ngoài sổ sách thường được sử dụng để vượt trần vay nợ chính thức.

Thời gian qua, Bắc Kinh đã đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát rủi ro tài chính. Năm 2024, Bộ Tài chính nước này phát động chiến dịch xử lý khoảng 10 nghìn tỷ nhân dân tệ nợ ẩn - tức các khoản vay do LGFV huy động - bằng cách hoán đổi sang nợ của chính quyền địa phương trước năm 2027. Vào tháng 11/2025, bộ này cũng thành lập một đơn vị quản lý nợ nhằm tập trung chức năng giám sát rủi ro.

Tuy nhiên, theo hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch, ngay cả khi kế hoạch hoán đổi nợ thành công, LGFV vẫn còn khoảng 24 nghìn tỷ nhân dân tệ nợ chưa được xử lý. Để giảm gánh nặng này, chính quyền địa phương sẽ phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi các dự án hạ tầng kém hiệu quả và thúc đẩy tạo nguồn thu tốt hơn. Nhưng động thái này có thể làm tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người dân.

ĐỐI NGOẠI

Dù kỳ họp Lưỡng hội chủ yếu bàn thảo về các vấn đề trong nước, nội dung đối ngoại bên lề kỳ họp vẫn được theo dõi sát sao. Trong bối cảnh cuộc họp báo thường niên của Thủ tướng Trung Quốc - vốn là dịp quan trọng để phát đi thông điệp chính sách - đã bị hủy từ năm 2024, cuộc họp báo của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị bên lề kỳ họp Lưỡng hội càng thu hút nhiều chú ý.

Từ đầu năm đến nay, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã gặp các nhà lãnh đạo Hàn Quốc, Canada, Anh và Đức, qua đó phát đi thông điệp về các bước tiến công nghệ của Trung Quốc cũng như nỗ lực mở cửa hơn nữa, như nới lỏng quy định thị thực nhập cảnh. Dự kiến, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ tới Trung Quốc vào cuối tháng 3, nhưng xung đột ở Iran đang phủ bóng lên công tác chuẩn bị cho chuyến đi này.

THÀNH PHẦN ĐẠI BIỂU THAM DỰ

Bên cạnh các mục tiêu kinh tế, thành phần đại biểu tại kỳ họp Lưỡng hội cũng là một điểm đáng chú ý, bởi đây có thể phản ánh phần nào các ưu tiên chính sách của Trung Quốc trong năm nay.

Theo hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã, Quốc hội Trung Quốc hiện có 2.878 đại biểu, ít hơn 99 người so với thời điểm đầu nhiệm kỳ. Một số đại biểu qua đời, một số khác bị điều tra vì cáo buộc tham nhũng.

Việc những đại biểu nào đến từ giới doanh nghiệp, giới học thuật hay công nghệ cũng được chú ý tại kỳ họp bởi điều này có thể cho thấy những lĩnh vực mà Trung Quốc muốn tiếp tục ưu tiên thúc đẩy.

Các báo cáo và tài liệu chính sách công bố tại kỳ họp Lưỡng hội thường được xem là căn cứ để nhận diện những ngành sẽ nhận thêm hỗ trợ về vốn và chính sách trong giai đoạn tới.