Biến động thuế quan có thể thay đổi cục diện chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump?

Ông Michael Feller, đồng sáng lập kiêm giám đốc chiến lược của viện nghiên cứu Geopolitical Strategy tại Melbourne, nhấn mạnh rằng phán quyết mà Tòa án Tối cao Mỹ được đưa ra vào thứ Sáu tuần trước rơi đúng giai đoạn nhạy cảm trong quan hệ Mỹ - Trung.

“Phán quyết này có thể gây thêm bất lợi cho chính quyền Tổng thống Trump, có thể làm thu hẹp một phần dư địa thương lượng của ông Trump trong chuyến thăm dự kiến vào cuối tháng 3”, ông Feller nói.

Theo ông Feller, khả năng Trung Quốc thúc đẩy mua thêm đậu tương Mỹ quy mô lớn cũng có thể giảm bớt - nội dung mà ông Trump từng nhắc tới trong cuộc điện đàm gần nhất với ông Tập. Yếu tố này càng đáng chú ý khi Brazil đang chào bán đậu tương cho Trung Quốc với mức giá cạnh tranh hơn nhờ kỳ vọng vụ mùa bội thu.

Ông Kurt Tong, đối tác điều hành của công ty tư vấn The Asia Group tại Washington, dự báo trong chuyến thăm, phía Mỹ có đề cập tới kế hoạch thay thế thuế quan đối ứng bằng các biện pháp thuế quan tương đương viện dẫn Mục 122 và Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa chính sách thuế quan đối ứng, ông Trump đã ký sắc lệnh điều hành áp thuế quan tạm thời 10% đối với toàn bộ hàng nhập khẩu trong 150 ngày theo Mục 122. Sau đó, ông cho biết có thể nâng mức thuế này lên 15% - mức tối đa theo Mục 122. Tuy nhiên, trước thời điểm mức thuế quan 10% chính thức có hiệu lực vào 24/2, chính quyền ông Trump vẫn chưa ban hành chỉ thị cần thiết để áp mức 15%.

Ông Trump cũng phát tín hiệu sẽ áp thêm thuế quan theo từng quốc gia thông qua Mục 301 - công cụ dùng để xử lý các hành vi thương mại bị cho là không công bằng và không chịu tác động bởi phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ.

“Washington có thể kỳ vọng Bắc Kinh không thúc đẩy đàm phán lại về thuế quan", ông Tong nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Theo các nhà phân tích, việc thuế quan đối ứng đột ngột bị bác bỏ sẽ tạo thêm lực đỡ cho hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc và nhiều nền kinh tế châu Á khác trong ngắn hạn. Tuy nhiên, phản ứng ban đầu của thị trường khá thận trọng. Trong phiên giao dịch ngày thứ Ba, phiên đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài một tuần, các chỉ số chứng khoán Thượng Hải và Thâm Quyến chỉ tăng nhẹ khoảng 1%.

Dù tình hình hiện tại có vẻ mang lại lợi thế nhất định cho Trung Quốc, một số nhà phân tích vẫn giữ quan điểm thận trọng khi đánh giá tác động thực tế của phán quyết Tòa án Tối cao Mỹ đối với Bắc Kinh.

“Trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng, từ thương mại đến địa chính trị, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ nhìn chung có lợi cho Trung Quốc, nhưng chưa đủ để làm thay đổi cục diện”, nhà phân tích về Trung Quốc tại công ty tư vấn GlobalSource Partners có trụ sở ở New York, viết trong một báo cáo nghiên cứu công bố hôm thứ Hai.

Phản ứng chính thức của Bắc Kinh đến nay vẫn khá thận trọng. Vào thứ Hai, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ cho biết đang “theo dõi sát” kế hoạch điều chỉnh thuế quan của Mỹ, đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ lợi ích của Trung Quốc và tiếp tục kêu gọi Mỹ gỡ bỏ toàn bộ các mức thuế quan đơn phương.

Ở cấp doanh nghiệp, các nhà nhập khẩu Trung Quốc nhìn chung phản ứng khá bình tĩnh trước thay đổi bất ngờ từ phía Mỹ. Theo đánh giá của các doanh nghiệp này, họ đã có nhiều năm thích nghi với những điều chỉnh chính sách thương mại nhanh và liên tục từ Washington.

“Chúng tôi đã xuất khẩu gián tiếp sang Mỹ thông qua dịch chuyển sản xuất sang quốc gia thứ ba, nhờ đó giảm đáng kể tác động của thuế quan. Vì vậy, những điều chỉnh lần này sẽ không làm thay đổi đáng kể mô hình hiện tại của chúng tôi”, lãnh đạo một doanh nghiệp sản xuất có trụ sở ở Quảng Đông chia sẻ với Nikkei Asia.

Ngoài thương mại, vấn đề Đài Loan cũng được dự báo sẽ là một nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự của cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung sắp tới.

Các đây gần hai tuần, Đài Loan và Mỹ hoàn tất thỏa thuận thương mại, bao gồm cam kết đầu tư trị giá hàng chục tỷ USD của Đài Loan vào lĩnh vực bán dẫn tại Mỹ. Tuy nhiên, số liệu thương mại chính thức mới nhất của Mỹ cho thấy một diễn biến đáng chú ý. Trong tháng 12, xuất khẩu của Đài Loan sang Mỹ đã vượt xuất khẩu của Trung Quốc đại lục sang Mỹ lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, chủ yếu nhờ doanh số con chip tăng mạnh.

“Dù nhiều quan chức trong chính quyền ông Trump vẫn giữ lập trường cứng rắn với Trung Quốc, ông Trump dường như nhìn nhận Trung Quốc và Đài Loan khá tương đồng khi đánh giá vấn đề thâm hụt thương mại", ông Feller nói.

Theo ông Feller, ông Trump nhiều khả năng sẽ theo hướng ưu tiên cách tiếp cận dựa trên thâm hụt thương mại hơn là phân biệt mức độ quan hệ với từng bên.