Du lịch nông thôn cần chuyển từ khai thác tài nguyên đơn lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị liên kết nông nghiệp, văn hóa, sản phẩm OCOP và dịch vụ, trong đó cộng đồng là chủ thể và được hưởng lợi từ quá trình phát triển...

Ngày 9/10/2026, Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp phối hợp với Văn phòng Nông thôn mới Trung ương tổ chức Hội nghị “Quảng bá, kết nối và xúc tiến thương mại du lịch nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”.

CHUYỂN TÀI NGUYÊN THÀNH SẢN PHẨM DU LỊCH

Ông Đoàn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhận định nông thôn Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế phát triển du lịch, từ cảnh quan thiên nhiên, làng nghề truyền thống, lễ hội, tri thức bản địa đến các sản phẩm OCOP đặc sắc. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.

Thực tế, nhiều địa phương đã phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp và làng nghề gắn với đặc sản, sản phẩm OCOP. Một số cơ sở sản xuất chuyển từ bán nông sản đơn thuần sang tổ chức trải nghiệm tại nơi sản xuất. Dù vậy, không ít sản phẩm vẫn thiếu sự khác biệt, hoạt động trải nghiệm đơn điệu, chất lượng dịch vụ và năng lực đón khách chưa đồng đều.

Liên kết giữa người dân, hợp tác xã, làng nghề, doanh nghiệp lữ hành và các kênh quảng bá còn hạn chế. Việc tổ chức tour, tuyến chưa chặt chẽ, trong khi khả năng ứng dụng công nghệ số, tiếp thị và tiếp cận khách hàng của nhiều chủ thể còn yếu.

Tài nguyên phong phú chưa đồng nghĩa với việc có sản phẩm du lịch hấp dẫn. Nếu du khách chỉ tham quan, chụp ảnh, mua một vài sản phẩm rồi rời đi, thì giá trị kinh tế tạo ra còn hạn chế. Vì vậy, các địa phương cần chuyển hóa lợi thế sẵn có thành những trải nghiệm có câu chuyện, dịch vụ chất lượng và khả năng tiếp cận thị trường".

Ông Đoàn Trường Giang Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp.

Từ thực tế trên, ông Giang đề nghị cần xác định giá trị khác biệt của từng địa phương từ nghề truyền thống, phương thức canh tác, ẩm thực, văn hóa cộng đồng và sản phẩm OCOP để thiết kế những trải nghiệm mà du khách có thể trực tiếp tham gia. Doanh nghiệp lữ hành cần đồng hành ngay từ khâu khảo sát, xây dựng sản phẩm, lựa chọn nhóm khách, thời lượng và mức giá phù hợp.

Du lịch xanh cũng cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực như giảm nhựa dùng một lần, quản lý rác thải, tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ cảnh quan và gìn giữ văn hóa. Việc ứng dụng mã QR, hình ảnh, câu chuyện sản phẩm và thương mại điện tử sẽ giúp du khách tiếp tục mua nông sản, sản phẩm làng nghề sau chuyến đi.

LẤY CỘNG ĐỒNG LÀM CHỦ THỂ

Ông Hoàng Hoa Quân, đại diện Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 922/QĐ-TTg năm 2022 đã tạo cơ sở để nhiều địa phương khai thác lợi thế vùng nguyên liệu, vườn cây, làng nghề, nông nghiệp công nghệ cao và văn hóa cộng đồng.

Tuy nhiên, du lịch nông thôn vẫn đối mặt với tình trạng sản phẩm phân tán, quy mô nhỏ, thiếu chiều sâu và chưa có nhiều sản phẩm đủ sức dẫn dắt thị trường. Một số địa phương chú trọng đầu tư cơ sở vật chất nhưng chưa quan tâm tương xứng đến thiết kế trải nghiệm, quản trị kinh doanh và kết nối thị trường. Năng lực phục vụ, tiếp thị số và quản trị của hộ dân, hợp tác xã còn hạn chế.

Để khắc phục tình trạng trên, ông Quân cho rằng trong giai đoạn mới, cần chuyển từ tư duy phát triển các điểm đến riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế, kết nối xuyên suốt từ sản xuất, chế biến, trải nghiệm đến tiêu dùng và phân phối. Trong đó, nông nghiệp cung cấp sản phẩm và tài nguyên; văn hóa tạo bản sắc; OCOP và làng nghề tạo hàng hóa; doanh nghiệp tổ chức, phân phối sản phẩm; cộng đồng trực tiếp cung cấp dịch vụ và hưởng lợi.

Đặc biệt, người dân phải được tham gia vào quá trình xây dựng, tổ chức và vận hành sản phẩm du lịch, đồng thời được hưởng lợi công bằng. Phương thức hỗ trợ cũng cần chuyển từ đầu tư dàn trải sang nâng cao năng lực tạo giá trị và khả năng tự vận hành của cộng đồng, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, PGS.TS Mai Quang Vinh, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam, Viện trưởng Viện Công nghệ Xanh, nhấn mạnh phát triển du lịch cộng đồng phải chuyển từ khai thác tài nguyên sang nuôi dưỡng hệ sinh thái điểm đến, hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Theo ông, điểm đến không chỉ là nơi phục vụ du khách mà còn là một hệ thống sống, bao gồm môi trường tự nhiên, cộng đồng dân cư, sinh kế, văn hóa, tri thức bản địa và hạ tầng. Vì vậy, quy hoạch cần tính đến sức chịu tải của hệ sinh thái, năng lực quản trị cộng đồng và khả năng đáp ứng của hạ tầng, xã hội, văn hóa.

“Bảo tồn di sản cũng không chỉ dừng ở việc giữ gìn công trình hay phục dựng nghi lễ, mà phải duy trì cộng đồng thực hành và trao truyền văn hóa. Người dân cần có quyền quyết định cách giới thiệu, khai thác các giá trị văn hóa của mình”, ông Vinh nhấn mạnh; đồng thời đề xuất quy hoạch du lịch cộng đồng theo sáu lớp tích hợp, gồm: hệ sinh thái tự nhiên, cộng đồng dân cư, sinh kế, văn hóa và di sản sống, hạ tầng và dịch vụ, kinh tế và quản trị.

GẮN NÔNG SẢN VỚI TRẢI NGHIỆM

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Bùi Thị Nhàn, Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư Ecohost, cho biết Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã góp phần nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tạo nền tảng kết nối sản xuất với du lịch. Tuy nhiên, việc liên kết giữa sản xuất, trải nghiệm, lưu trú, ẩm thực và thương mại chưa chặt chẽ, khiến giá trị kinh tế thu được chưa tương xứng với tiềm năng.

"Ở nhiều nơi, du khách thường chỉ tham quan cơ sở sản xuất, nghe giới thiệu quy trình, mua sản phẩm rồi kết thúc hành trình. Thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và khả năng quay trở lại chưa cao", bà Nhàn nêu thực tế.

Từ thực tiễn triển khai các dự án tại Quần Anh, Giao Ninh, Hành Thiện, Kênh Gà, Tân Hùng, Ba Vì và Cao Bằng, Ecohost lựa chọn cách tiếp cận bắt đầu từ việc xác định những giá trị địa phương có thể chuyển hóa thành trải nghiệm, thay vì chỉ tìm kiếm sản phẩm để bán.

Nông sản trở thành hạt nhân kết nối văn hóa, con người, cảnh quan, dịch vụ và thương hiệu điểm đến. Chẳng hạn, nước mắm không chỉ là hàng hóa, mà còn có thể mở ra hành trình khám phá nghề biển, trải nghiệm sản xuất, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu lịch sử địa phương. Hướng đi này đòi hỏi chuyển từ phát triển sản phẩm riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái giá trị, trong đó cộng đồng là chủ thể sáng tạo và cùng tạo ra giá trị kinh tế.