Kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào ngày 3/11 ở Mỹ sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump...

Nếu Đảng Cộng hòa giữ được thế đa số ở cả hai viện Quốc hội, ông Trump có thể tiếp tục điều hành trong hai năm tới mà gần như không gặp phải sự phản đối đáng kể nào từ các nhà lập pháp, đồng thời dễ dàng thúc đẩy thông qua các gói chính sách quan trọng.

Nếu Đảng Dân chủ chiếm được thế đa số tại cả Thượng viện và Hạ viện hoặc một trong hai viện, quyền lực của ông Trump trong hai năm cuối của nhiệm kỳ này sẽ yếu đi. Các ưu tiên lập pháp còn lại của Tổng thống sẽ bị cản trở, thậm chí các hoạt động cơ bản của Chính phủ cũng có nguy cơ rơi vào bế tắc.

Theo hãng tin CNBC, các nhà dự báo và các cuộc thăm dò dư luận cho thấy Đảng Dân chủ chiếm ưu thế trước ngày bầu cử, đặc biệt là khả năng giành quyền kiểm soát Hạ viện từ tay Đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, cán cân quyền lực sẽ chỉ thực sự ngã ngũ sau khi quá trình kiểm phiếu hoàn tất, mà công việc này có thể kéo dài vài ngày, thậm chí vài tuần.

Cuộc đua vào Thượng viện được dự báo sẽ diễn ra vô cùng sít sao. Nếu kết quả cuối cùng phụ thuộc vào bang Alaska, nước Mỹ có thể sẽ phải chờ đợi cho đến khi bang này hoàn tất việc kiểm phiếu mới có thể xác định đảng nào giành được quyền kiểm soát Thượng viện.

Trong một báo cáo phân tích công bố hôm Chủ nhật vừa rồi, nhóm nghiên cứu Washington Policy Strategy Group thuộc công ty Stifel nhận định rằng Đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện, trong khi cuộc đua tại Thượng viện vẫn quá khó đoán định.

Báo cáo cũng lưu ý: "Kết quả bầu cử có thể gây ra phản ứng tức thì trên thị trường, đặc biệt là khi kết quả tại Thượng viện dần trở nên rõ ràng hơn. Tuy nhiên, những phản ứng nhất thời này có thể đảo chiều khi các nhà đầu tư nhận ra rằng dù kịch bản nào xảy ra, tình trạng bế tắc chính trị vẫn là kết cục dễ xảy ra nhất”.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một trong hai viện của Quốc hội, quá trình hoạch định chính sách tại Washington sẽ rơi vào tình trạng bế tắc nghiêm trọng hơn nhiều. Các dự luật ngân sách do một đảng đề xuất theo cơ chế "điều chỉnh ngân sách" (budget reconciliation) - công cụ thủ tục chủ chốt cho hầu hết các thay đổi lớn về chi tiêu và chính sách trong bối cảnh thế cân bằng mong manh tại Quốc hội hiện nay - sẽ không còn khả thi. Việc thúc đẩy các dự luật sẽ đòi hỏi sự hợp tác giữa hai đảng, khiến các dự luật bắt buộc phải được Quốc hội thông qua - như các gói ngân sách chính phủ, chi tiêu quốc phòng và việc nâng trần nợ công sắp tới - trở nên quan trọng hơn, đồng thời cũng gây tranh cãi gay gắt hơn.

Khi Quốc hội Mỹ ở trong tình trạng chia rẽ, đảng không nắm giữ Nhà Trắng thường tận dụng các thời điểm như khi cần thông qua ngân sách chính phủ hay nâng trần nợ công để gây sức ép, buộc đảng chiếm đa số phải nhượng bộ - một chiến thuật có thể dẫn đến tình thế đối đầu căng thẳng, đẩy các bên đến sát bờ vực khủng hoảng.

Báo cáo của Stifel nhận định: “Nếu Đảng Cộng hòa đi ngược lại dự đoán chung và duy trì được thế đa số tại Thượng viện, có thể kỳ vọng vào một đợt phục hồi trên thị trường đối với các lĩnh vực vốn có khả năng phản ứng tiêu cực trước chiến thắng của Đảng Dân chủ. Nhưng nếu Đảng Dân chủ giành được quyền kiểm soát Hạ viện, hệ quả vẫn là tình trạng bế tắc bao trùm. Trong kịch bản này, các thành viên Đảng Cộng hòa tại Thượng viện sẽ đóng vai trò kiểm soát, kiềm chế cả Đảng Dân chủ và nhiều chủ trương dân túy của ông Trump”.

Ngoài ra, nhiều khả năng Đảng Dân chủ sẽ tận dụng thế đa số nếu họ giành được tại Quốc hội để mở các cuộc điều tra nhằm vào Nhà Trắng cũng như các doanh nghiệp từng hợp tác với chính quyền Trump. Đảng chiếm đa số sẽ nắm quyền triệu tập nhân chứng và tài liệu thông qua các ủy ban của Quốc hội.

Các cuộc thăm dò cho thấy Đảng Dân chủ hoàn toàn có khả năng giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Trong trường hợp đó, họ có thể đẩy mạnh các biện pháp "điều chỉnh ngân sách" theo đường lối riêng của đảng mình. Những biện pháp này khó có thể trở thành luật, nhưng vẫn đóng vai trò như một công cụ truyền thông mạnh mẽ giúp Đảng Dân chủ khuếch trương quan điểm trước thềm cuộc bầu cử tổng thống năm 2028. Tuy nhiên, ông Trump vẫn giữ quyền phủ quyết đối với các dự luật do Quốc hội thông qua, nên sẽ hạn chế đáng kể cơ hội để các dự luật của Đảng Dân chủ thực sự trở thành luật.

Việc thông qua các dự luật bắt buộc phải có sự phê chuẩn của Quốc hội sẽ dễ dàng hơn đôi chút nếu Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện. Tuy nhiên, các thỏa thuận vẫn cần phải được đàm phán với Nhà Trắng. Ngoài ra, quy định yêu cầu 60 phiếu thuận tại Thượng viện để chấm dứt tranh luận vẫn có thể là một rào cản đòi hỏi sự hợp tác giữa hai đảng. Dù đảng nào giành quyền kiểm soát Thượng viện, khả năng họ có được ít nhất 60 ghế là rất thấp.

Nếu có cơ hội, các nhà lập pháp Đảng Dân chủ tại cả Hạ viện và Thượng viện chắc chắn sẽ tận dụng thời cơ để tiến hành các cuộc điều tra nhằm vào Nhà Trắng và giới doanh nghiệp.

Các nhà phân tích dự báo rằng sau cuộc bầu cử này, dù Quốc hội Mỹ rơi vào tình trạng chia rẽ hay nằm dưới sự kiểm soát của Đảng Dân chủ, ông Trump vẫn sẽ gia tăng việc sử dụng các sắc lệnh hành pháp do tình trạng bế tắc tại Quốc hội.

Cũng có khả năng Đảng Cộng hòa sẽ tiếp tục kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Trong trường hợp đó, các chương trình nghị sự lập pháp còn lại của ông Trump có thể tiếp tục được triển khai, và hiện trạng sẽ được duy trì.

Đảng Dân chủ vẫn sẽ nắm giữ một số lợi thế nhất định, chủ yếu nhờ quy định yêu cầu 60 phiếu thuận tại Thượng viện, nhưng khả năng tiến hành điều tra Nhà Trắng và giới doanh nghiệp của họ sẽ bị hạn chế.