Than đá giữ vai trò trụ cột trong hệ thống phát điện toàn cầu trong phần lớn thế kỷ qua. Tuy nhiên, đến năm 2025, năng lượng tái tạo vượt than đá về tỷ trọng trong sản lượng điện toàn cầu - lần đầu tiên kể từ năm 1919...

Theo dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, vào năm 1919, thủy điện từng giúp năng lượng tái tạo vượt than đá về tỷ trọng trong sản lượng điện toàn cầu, nhưng lợi thế này chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Sau đó, than đá nhanh chóng vươn lên và giữ vai trò thống trị trong hệ thống phát điện thế giới suốt nhiều thập kỷ.

Đến năm 2025, năng lượng tái tạo mới một lần nữa vượt than đá. Nhóm nguồn điện này chiếm 33,8% sản lượng điện toàn cầu, tương đương 10.730 terawatt giờ (TWh), cao hơn mức 33% của than đá, tương đương 10.476 TWh. Sự dịch chuyển này chủ yếu đến từ tốc độ tăng nhanh của điện mặt trời và điện gió tại Trung Quốc, châu Âu và Mỹ.

Than đá từng chiếm hơn 40% cơ cấu điện toàn cầu, nhưng vị thế này đang dần suy giảm khi chi phí năng lượng tái tạo ngày càng thấp và đầu tư vào năng lượng sạch tiếp tục tăng. Giá tấm pin mặt trời, hệ thống lưu trữ bằng pin và tuabin gió giảm đã giúp điện tái tạo trở nên cạnh tranh hơn tại các nền kinh tế lớn. Cùng với đó, nhiều chính phủ cũng tăng đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch để theo đuổi các mục tiêu giảm phát thải.

Trong thập kỷ qua, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong sản lượng điện toàn cầu tăng gần 11 điểm phần trăm, từ 23% vào năm 2015 lên 33,8% vào năm 2025. Phần lớn mức tăng đến từ các dự án điện mặt trời và điện gió quy mô lớn, đặc biệt tại Trung Quốc, châu Âu và Mỹ.

Thủy điện vẫn là một nguồn đóng góp quan trọng. Tuy nhiên, điện mặt trời và điện gió hiện mới là hai động lực chính thúc đẩy năng lượng tái tạo mở rộng trên toàn cầu.

Than đá giữ vai trò áp đảo trong sản xuất điện toàn cầu trong phần lớn thế kỷ 20. Tỷ trọng của nguồn điện than đá từng vượt 40% trong cơ cấu điện thế giới vào thập niên 2000. Tuy nhiên, vị thế của than đá đã suy giảm dần và xu hướng này ngày càng rõ nét khi các nguồn điện sạch hơn mở rộng nhanh hơn.

Trong năm 2025, sản lượng điện than đá giảm 63 TWh, đánh dấu năm giảm đầu tiên kể từ giai đoạn suy giảm do đại dịch Covid năm 2020. Trong giai đoạn này, nhu cầu điện toàn cầu vẫn tăng, nhưng phần tăng thêm chủ yếu được đáp ứng bởi các nguồn điện khác, đặc biệt là năng lượng tái tạo. Vì vậy, tỷ trọng của than đá lần đầu tiên giảm xuống dưới 1/3 tổng sản lượng điện thế giới.

Dù năng lượng tái tạo đã vượt than đá, nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò lớn trong hệ thống phát điện toàn cầu. Trong năm 2025, khí đốt và các nguồn điện hóa thạch khác chiếm 24,4% cơ cấu điện thế giới. Nếu cộng cả than đá, nhiên liệu hóa thạch vẫn tạo ra hơn một nửa sản lượng điện toàn cầu, cao hơn đáng kể so với nhóm năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, tỷ trọng điện hạt nhân tiếp tục giảm so với mức đỉnh vào cuối thế kỷ 20.

Vì vậy, năng lượng tái tạo vượt than đá là một cột mốc đáng chú ý, nhưng chưa đồng nghĩa với việc nhiên liệu hóa thạch đã mất vai trò chủ đạo. Điều này cho thấy quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu vẫn còn một chặng đường dài phía trước.