Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, trong đó mở rộng cơ sở pháp lý cho quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử, đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu trong hoạt động hải quan. Đáng chú ý, doanh nghiệp sẽ không phải nộp lại bản giấy đối với những dữ liệu đã được chia sẻ qua hệ thống…

Sáng ngày 23/8, với 471/474 đại biểu tán thành, chiếm 94,20%, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ và hội trường, cùng Kết luận số 177 ngày 17/8/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã ban hành Báo cáo số 610 ngày 21/8/2026 để tiếp thu, giải trình các ý kiến.

Theo Bộ trưởng, Luật được xây dựng theo hướng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và bổ sung các công cụ quản lý phù hợp với sự phát triển của hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới ngày càng mở rộng.

Một trong những nội dung đáng chú ý là lần đầu các yêu cầu quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử được đưa vào Luật Hải quan.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho rằng việc quy định nội dung này ở cấp luật là cần thiết khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh, kéo theo sự gia tăng mạnh về số lượng giao dịch cũng như số lượng chủ thể tham gia vào chuỗi xuất nhập khẩu.

Dự thảo Luật chỉ quy định các nguyên tắc cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về ngưỡng giá trị, quy trình thực hiện, lộ trình xác thực định danh điện tử và trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản sàn thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Cùng với đó, Luật bổ sung trách nhiệm của nhiều chủ thể mới trong chuỗi giao dịch, gồm doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, sàn giao dịch thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ khai hải quan và người cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa.

Việc mở rộng trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi được đặt trong yêu cầu phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế, đồng thời giúp cơ quan hải quan có thêm công cụ quản lý đối với các mô hình kinh doanh và giao dịch mới.

“Đối với đề nghị bổ sung chủ quản sàn giao dịch hàng hóa và doanh nghiệp khai hải quan, hoạt động mua bán hàng hóa qua sàn giao dịch hàng hóa được thực hiện theo Luật Thương mại, không phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế một cửa quốc gia được chỉnh lý theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu thông qua hệ thống và thống nhất với các quy định về giao dịch điện tử.

"Nguyên tắc được nhấn mạnh là không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại bản giấy đối với những dữ liệu đã được chia sẻ qua hệ thống. Quy định này hướng tới giảm giấy tờ, thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản lý trên nền tảng dữ liệu".

Bộ Tài chính cũng rà soát, bổ sung nguyên tắc áp dụng trong trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác. Nội dung này nhằm bảo đảm tính thống nhất khi áp dụng pháp luật, trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành.

Bên cạnh cải cách thủ tục, Luật mới cũng mở rộng cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong các khâu nghiệp vụ, hướng tới hoàn thiện mô hình hải quan số.

Đối với hồ sơ hải quan, kiểm tra trị giá hải quan và quản lý hàng hóa, Luật bổ sung cơ chế xử lý trong trường hợp hệ thống gặp sự cố, đồng thời có quy định hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hoạt động tại vùng sâu, vùng xa.

Dự thảo cũng bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải và giao Chính phủ quy định chi tiết việc phân định trường hợp xuất khẩu, nhập khẩu cố ý và vô ý vi phạm tại văn bản dưới luật.

Riêng đối với kiểm định hải quan, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý cũng như ranh giới giữa giám định và kiểm tra chuyên ngành, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, bỏ khái niệm và các quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.

Những điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh khối lượng công việc quản lý của cơ quan hải quan ngày càng lớn. Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ và xử lý 81.928 vụ vi phạm, chuyển khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, số vụ được xử lý là 13.413 vụ, trong đó chuyển khởi tố 7 vụ.